Ursula K Le Guin Omelas

Okay, even denken hoor... Heb je ooit zo'n dag gehad dat alles, maar dan ook alles perfect lijkt te lopen? Je staat op zonder wekker, je koffie is precies goed, je mist geen enkele groene golf op weg naar je werk... Je voelt je net een koning of koningin van de dag. Heerlijk, toch?

Maar, en hier komt de kink in de kabel, wat als ik je vertel dat die perfecte dag, die jouw perfecte dag, gebaseerd is op het ongeluk van iemand anders? Een beetje zoals die ene keer dat je per ongeluk de laatste frikandelbroodje pakte, terwijl je collega er al de hele ochtend naar uitkeek. Alleen dan op een veel, veel grotere schaal. We gaan het vandaag hebben over een verhaal dat je misschien aan het denken zet: "The Ones Who Walk Away from Omelas" van Ursula K. Le Guin.

Omelas: Het Paradijs met een Prijskaartje

Stel je voor: Omelas. Een stad waar iedereen gelukkig is. Echt gelukkig. We hebben het over mensen die dansen op straat, fantastische festivals, geen oorlog, geen armoede, kortom: alles wat je maar kunt wensen. Denk aan een combinatie van Lowlands, een all-inclusive vakantie op Bali, en de jackpot winnen in de loterij. Dat is Omelas. Klinkt te mooi om waar te zijn? Dat is het ook, eigenlijk.

Want er is een klein, onaangenaam detail. Verborgen onder al dat geluk, in een donkere, vieze kelder, zit een kind. Dat kind is vreselijk ongelukkig, verwaarloosd, en leeft in complete ellende. En het gruwelijke is: het geluk van Omelas is direct afhankelijk van dat kind. Als het kind bevrijd zou worden, zou al het geluk, de welvaart, en het algemene welzijn van Omelas verdwijnen. Poef! Weg ermee.

De Dilemma's van Omelas: Een beetje zoals je Netflix Abonnement?

Nu denk je misschien: "Zo'n situatie zou in het echt nooit voorkomen!" Maar sta eens even stil. Denk aan al die dingen waar wij als maatschappij van profiteren, die misschien wel ten koste gaan van anderen. Goedkope kleding? Gemaakt door mensen in sweatshops, vaak onder erbarmelijke omstandigheden. Je favoriete chocoladereep? Misschien verbonden aan kinderarbeid. Je supersnelle internet? Waarschijnlijk gebouwd met grondstoffen uit conflictgebieden. Het is misschien niet exact hetzelfde als dat kind in de kelder, maar het principe is vergelijkbaar: Ons comfort en gemak hebben vaak een keerzijde.

Of neem nou je Netflix abonnement. Genieten van je favoriete serie, lekker op de bank, met chips en een dekentje. Heerlijk! Maar ondertussen betaal je (heel indirect) mee aan de salarissen van de CEO’s van Netflix en alle filmsterren. Is dat oneerlijk? Niet per se. Is het perfect? Waarschijnlijk ook niet. Het is een systeem waar we allemaal aan meedoen.

Het verhaal van Omelas dwingt je om na te denken over dit soort dilemma's. Ben je bereid om het geluk van velen te accepteren, wetende dat het gebaseerd is op het lijden van enkelen? Is dat een prijs die je wilt betalen? En wat kun je eraan doen?

De Wandelaars: Een Statement tegen het Systeem

In Omelas zijn er mensen die, nadat ze de waarheid over het kind in de kelder hebben ontdekt, besluiten om weg te lopen. Ze kunnen het niet langer aanzien. Ze weigeren deel te nemen aan een systeem dat gebaseerd is op zulke flagrante onrechtvaardigheid. Ze verlaten Omelas, op zoek naar... ja, naar wat eigenlijk? Het verhaal vertelt niet waar ze heen gaan. Het enige wat we weten is dat ze weglopen.

Dit is misschien wel het meest interessante aspect van het verhaal. Want wat betekent het om weg te lopen? Is het een teken van moed? Een teken van verantwoordelijkheid? Of is het juist een vorm van zelfzucht? Verlaten ze de mensen in Omelas niet aan hun lot over? Helpen ze het kind in de kelder er mee? Waarschijnlijk niet direct. Maar ze maken wel een statement. Ze zeggen: "Dit is niet oké. Ik wil hier niet aan meedoen."

En dat is iets waar we allemaal over na kunnen denken. Wanneer loop jij weg? Wanneer zeg jij: "Tot hier en niet verder"? Is het als je buurman de hele nacht harde muziek draait? Is het als je baas je onredelijke deadlines geeft? Is het als je een politicus ziet die flagrante onzin uitkraamt? Iedereen heeft zijn eigen 'Omelas', zijn eigen grens waar hij of zij zegt: "Nu is het genoeg."

Omelas in het Dagelijks Leven: Kleine Beetjes Helpen?

Je hoeft natuurlijk niet meteen je huis te verkopen en naar een eco-commune in de Ardennen te verhuizen. Maar je kunt wel nadenken over de keuzes die je maakt. Koop je eerlijke kleding? Eet je minder vlees? Stem je op partijen die zich inzetten voor een eerlijkere wereld? Steun je lokale ondernemers? Alle kleine beetjes helpen, toch?

Het verhaal van Omelas is geen makkelijk verhaal. Het is geen verhaal met een happy end. Maar het is wel een verhaal dat je aan het denken zet. Het is een verhaal dat je dwingt om kritisch naar jezelf en naar de wereld om je heen te kijken. En dat is, denk ik, heel waardevol. Want uiteindelijk willen we toch allemaal in een wereld leven waar iedereen gelukkig is? Zonder dat er een kind in de kelder zit.

Dus, de volgende keer dat je zo'n perfecte dag hebt, denk dan even aan Omelas. En vraag jezelf af: "Is dit echt zo perfect? Of is er misschien ergens een prijskaartje aan verbonden?" Misschien kun je er dan voor zorgen dat de volgende perfecte dag, niet alleen voor jou perfect is, maar ook voor anderen.

En onthoud: zelfs al kun je niet de hele wereld veranderen, je kunt wel een klein beetje verschil maken. Begin bijvoorbeeld door die ene collega te trakteren op een frikandelbroodje. Wie weet wat voor kettingreactie dat teweegbrengt!