Tres Riches Heures Duc De Berry

Oké, stel je voor: je struint een stoffig rommelmarktje af, op zoek naar een vintage vaas of een obscuur bordspel. En dan, tussen de vergeten spullen en kitsch, stuit je op een boek. Niet zomaar een boek, maar een gigantisch handgeschreven ding met schitterende illustraties. Zo eentje waar je meteen aanvoelt dat er iets speciaals mee is. Nou, zo voelde ik me toen ik voor het eerst over de Très Riches Heures du Duc de Berry las. Het verschil? Ik vond 'm niet op een rommelmarkt (helaas), maar in een kunstgeschiedenisboek. En in plaats van een tientje, zou dit "boek" je een flinke villa kosten. Minstens!

Maar wat maakt die Très Riches Heures nou zo bijzonder? Waarom loopt elke kunsthistoricus er warm voor? Laten we 'ns kijken!

Wat is de Très Riches Heures?

Simpel gezegd: het is een getijdenboek. Oké, nu even terug naar de Middeleeuwen... Stel je voor: geen smartphones, geen Netflix, geen internet (shocking, hè?). Mensen leefden veel meer volgens het ritme van de dag en de kerk. Getijdenboeken waren een soort persoonlijke gebedenboeken, met gebeden en teksten voor de verschillende uren van de dag. Een soort Middeleeuwse agenda, maar dan met religieuze teksten. (Denk eraan: dit was de 'social media' van die tijd. Geen selfies, wel prachtige afbeeldingen die je ziel moesten voeden!).

Maar de Très Riches Heures is niet zomaar een getijdenboek. Het is de Rolls Royce onder de getijdenboeken. Het is zo mooi, zo gedetailleerd, zo... rijk! Dat je je afvraagt of de makers überhaupt wel sliepen.

Dus wat maakt het zo bijzonder? Laten we eens kijken naar een paar dingen:

• De opdrachtgever: John, Duc de Berry. Een enorme kunstverzamelaar en een man met een, laten we zeggen, uitgesproken smaak. Hij was de broer van de Franse koning, dus aan geld geen gebrek. Hij wilde het beste van het beste, en dat kreeg hij.
• De kunstenaars: De gebroeders Van Limburg (Herman, Paul en Johan). Drie Nederlandse (ja, echt!) broers die hun sporen in de kunst al hadden verdiend. Ze waren in feite de rocksterren van de 15e-eeuwse kunstwereld. Helaas stierven ze alle drie jong, waarschijnlijk aan de pest. (Triest, maar het verklaart wel waarom het boek nooit helemaal af is gekomen).
• De details: Elk detail is met ongekende precisie geschilderd. Van de plooien in de kleding tot de gezichtsuitdrukkingen van de mensen. Alsof je naar een foto kijkt, maar dan 600 jaar oud!

Waarom heet het Très Riches Heures?

De naam betekent letterlijk "Zeer Rijke Uren". En dat is niet gelogen. Het boek is rijk aan:

• Goud: Letterlijk. Er is bladgoud gebruikt in overvloed. (Denk even aan hoeveel bling dat was in de Middeleeuwen! Meer dan je hele TikTok feed bij elkaar!).
• Pigmenten: Er zijn duurzame pigmenten gebruikt die zo'n 600 jaar later nog steeds stralen. Lapislazuli (een diepblauwe steen) was bijvoorbeeld dure import uit Afghanistan!
• Details: Zoals ik al zei, de details zijn ongelooflijk. Elk klein bloemetje, elk baksteentje in een muur, alles is tot in de puntjes uitgewerkt.

Wat staat er dan in, behalve gebeden?

De Très Riches Heures is meer dan alleen een gebedenboek. Het is een mini-encyclopedie van het Middeleeuwse leven. Je ziet er:

• Kalenderbladen: Dit zijn de beroemdste pagina's van het boek. Elke maand wordt afgebeeld met een bijbehorende activiteit. Zo zie je boeren aan het werk, jagers op pad, en edellieden die zich vermaken. Het is alsof je een snapshot krijgt van het leven in de 15e eeuw. (Denk aan Instagram, maar dan geschilderd en zonder filters!).
• Religieuze taferelen: Natuurlijk. Het blijft een gebedenboek. Maar de afbeeldingen zijn wel adembenemend. Van de Annunciatie tot de Kruisiging, elk verhaal wordt met passie en detail verteld.
• Kastelen: De Duc de Berry was trots op zijn bezittingen, en dat laat hij graag zien. Verschillende van zijn kastelen worden afgebeeld, en ze zien er fantastisch uit. (Zo van: 'Kijk eens hoe rijk ik ben!').

En dat is nou precies wat het zo boeiend maakt. Het is niet alleen religieus, maar ook een document van het dagelijks leven. Je ziet hoe mensen woonden, werkten, en zich vermaakten. Het is een soort tijdcapsule, gevuld met prachtige afbeeldingen.

Waarom is het onvoltooid?

Zoals gezegd stierven de gebroeders Van Limburg en de Duc de Berry binnen een korte periode, waarschijnlijk aan de pest. Hierdoor bleef het boek onvoltooid. Later zijn er nog andere kunstenaars aan verder gegaan, maar hun stijl verschilt duidelijk van die van de Van Limburgs. (Alsof je een liedje hoort waar halverwege ineens een ander genre begint. Het is oké, maar je mist toch het origineel!).

Het feit dat het onvoltooid is, maakt het misschien nog wel intrigerender. Je ziet de verschillende stadia van het werk, van schets tot afgewerkte miniatuur. Het geeft je een kijkje achter de schermen, alsof je meekijkt met de kunstenaars terwijl ze aan het werk zijn.

Waar kan ik het zien?

De Très Riches Heures wordt bewaard in het Musée Condé in Chantilly, Frankrijk. (Pak je koffers!). Het is een van de kostbaarste bezittingen van het museum. Natuurlijk wordt het boek niet constant tentoongesteld, omdat het zeer fragiel is. Maar er zijn wel regelmatig tentoonstellingen waar je een paar pagina's kunt bekijken. (Je moet geluk hebben!).

Gelukkig zijn er ook reproducties van het boek beschikbaar. Je kunt online versies bekijken, of zelfs een facsimile (een exacte kopie) kopen. Oké, het is niet hetzelfde als het origineel, maar het is wel een stuk betaalbaarder. (En je hoeft er niet voor naar Frankrijk!).

Dus, de volgende keer dat je een rommelmarkt afstruint, let dan goed op. Misschien vind je niet de Très Riches Heures, maar wie weet wel een ander verborgen juweeltje. En anders kun je altijd nog naar Chantilly gaan!

Dus, om het samen te vatten:

• De Très Riches Heures is een super mooi getijdenboek uit de 15e eeuw.
• Het is gemaakt door de gebroeders Van Limburg voor de Duc de Berry.
• Het staat vol met prachtige illustraties van het dagelijks leven, religieuze taferelen en kastelen.
• Het is onvoltooid, maar dat maakt het juist zo interessant.
• Je kunt het bewonderen in het Musée Condé in Chantilly, Frankrijk, of een online of gedrukte versie bekijken.

Hopelijk heb ik je nieuwsgierigheid gewekt! De Très Riches Heures is meer dan alleen een oud boek. Het is een venster op een andere tijd, een bewijs van de kunst en pracht van de Middeleeuwen. Ga het bekijken, en laat je betoveren!