Lodewijk Van Deyssel Een Liefde

Nou, luister even! Ik zat dus laatst in een café, hè. Zo’n bruine kroeg waar de tijd heeft stilgestaan sinds, ik weet niet, pak ‘m beet 1952. En ik bladerde door een oud tijdschrift. En wat kom ik tegen? Een recensie van een boek van ene Lodewijk van Deyssel. Ik had vaag iets van hem gehoord, iets met Sensitivisme, maar verder… nada! Maar die recensie, jongens, die was hilarisch. De recensent leek Van Deyssel af te willen branden, maar dan op zo’n omslachtige, hoogdravende manier dat het eigenlijk heel grappig werd. Het zette me aan het denken: wie ís die Van Deyssel eigenlijk? En waarom wekt hij zoveel passie op, positief of negatief?

Dus, zoals een goede internet-speurder betaamt, dook ik het web op. En wat ik vond, was… tja, laten we zeggen, een boel. Lodewijk van Deyssel, geboren als Karel Alberdingk Thijm (mooie naam, trouwens, klinkt als een stripfiguur), was een enfant terrible van de Nederlandse letteren rond 1900. Hij was een schrijver, criticus, en, laten we eerlijk zijn, een behoorlijke dramaqueen. En zijn boek, 'Een Liefde', daar gaan we het vandaag over hebben. Zet je schrap!

Wat is 'Een Liefde' überhaupt?

Oké, 'Een Liefde'. De titel klinkt als een zoetsappige romannetje voor pubermeisjes, maar geloof me, dat is het absoluut niet. Het is een roman, jawel, maar dan een die zich afspeelt in de gouden eeuw, rond het jaar 1672 om precies te zijn. Het vertelt het verhaal van Cornelis de Witt, een staatsman (en broer van Johan de Witt, die ook in het verhaal voorkomt), en zijn relatie met zijn vrouw, Maria van Berckel.

En hier komt het grappige: 'liefde' in de titel moet je niet letterlijk nemen. Het is eerder een psychologische studie van een man, Cornelis, die helemaal opgaat in het staatsbelang. Maria, zijn vrouw, is meer een... tja, hoe zal ik het zeggen? Een accessoire? Een soort statussymbool? Ze is er wel, ze is mooi, ze schenkt hem erfgenamen, maar echte emotionele verbinding? Ho maar! Het is alsof hij getrouwd is met de Nederlandse staat, en Maria is gewoon een bijzaak. Stel je voor dat je partner meer geïnteresseerd is in de politiek dan in jou, every single day. Dat is de realiteit van Maria van Berckel. Heftig, toch?

De stijl: Proza voor gevorderden

Maar wacht, het wordt nog beter! Want de stijl van Van Deyssel is… bijzonder. Hij staat bekend om zijn Sensitivisme, een literaire stroming die de nadruk legt op de zintuiglijke waarneming en de subjectieve ervaring. Klinkt interessant, toch? In de praktijk betekent het dat Van Deyssel zinnen schrijft die soms wel een halve pagina lang zijn, vol met adjectieven en metaforen die je hersenen laten kraken. Het is alsof hij je meeneemt op een psychedelische trip door de 17e eeuw, maar dan zonder de drugs.

Ik overdrijf misschien een beetje (of niet?), maar serieus, sommige passages zijn echt een uitdaging om te lezen. Je moet er echt even voor gaan zitten en je concentreren. Maar aan de andere kant, als je erdoorheen bent, dan ben je ook wel trots op jezelf. Het is een beetje alsof je een heel moeilijk level in een videogame hebt gehaald. Je voelt je een taalheld!

Om het even wat duidelijker te maken, hier een paar kenmerken van Van Deyssels schrijfstijl:

• Lange zinnen: Echt, zinnen die zo lang zijn dat je halverwege al vergeten bent hoe ze begonnen.
• Veel adjectieven: Alles wordt in detail beschreven, tot in den treure. Denk aan 'de bloedrode avondzon die glinsterde op het spiegelgladde wateroppervlak.'
• Symboliek en metaforen: Van Deyssel was dol op het gebruik van symboliek en metaforen om diepere betekenissen over te brengen. Soms zo diep dat je er een duikbril voor nodig hebt.
• Nadruk op de zintuigen: Hij beschrijft geuren, kleuren, geluiden, alles wat de personages ervaren. Het is alsof je er zelf bij bent (maar dan met minder 17e-eeuwse hygiëne).

Waarom zou je dit in godsnaam lezen?

Dus, nu vraag je je waarschijnlijk af: waarom zou ik in vredesnaam mijn tijd besteden aan het lezen van een boek over een staatsman die niet van zijn vrouw houdt, geschreven in een stijl die zo ingewikkeld is dat je er een burn-out van krijgt? Goede vraag! Laat me je overtuigen, in ieder geval een beetje:

• Het is een historisch document: 'Een Liefde' geeft een fascinerend (zij het misschien vertekend) beeld van de Gouden Eeuw. Je krijgt een inkijkje in de politieke intriges, de maatschappelijke normen en waarden, en de mentaliteit van de mensen uit die tijd. Het is alsof je een aflevering van 'Het Verhaal van Nederland' kijkt, maar dan in boekvorm.
• Het is een psychologische studie: Het boek is een interessante analyse van de psyche van een man die geobsedeerd is door macht en status. Je vraagt je af: wat drijft Cornelis de Witt? Is hij een held, of een egoïstische tiran? Het is een vraag die je de hele tijd bezig houdt.
• Het is een literaire uitdaging: Zoals ik al zei, het is niet makkelijk om 'Een Liefde' te lezen. Maar als je erdoorheen bent, dan heb je iets bereikt. Je hebt laten zien dat je een vechter bent, een doorzetter, een lezer van formaat!
• Het is gewoon… anders: In een tijd waarin de meeste boeken geschreven zijn volgens een bepaald stramien, is 'Een Liefde' een verademing. Het is een boek dat je niet snel zult vergeten, al is het maar omdat je je afvraagt waar je in hemelsnaam aan begonnen bent.

De erfenis van Van Deyssel: een controversieel figuur

Lodewijk van Deyssel was en blijft een controversieel figuur. Sommigen beschouwen hem als een genie, een vernieuwer, een meester van de Nederlandse taal. Anderen vinden hem een blaaskaak, een snob, een schrijver die meer bezig was met het imponeren van zijn publiek dan met het vertellen van een goed verhaal.

Feit is dat hij een belangrijke rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van de Nederlandse literatuur. Zijn Sensitivisme heeft andere schrijvers beïnvloed, en zijn kritische essays hebben veel discussie losgemaakt. En laten we eerlijk zijn, wie kan nou zeggen dat hij een boek heeft geschreven dat nog steeds, meer dan een eeuw later, mensen aan het denken zet (en aan het vloeken)?

En nog een leuk weetje: Van Deyssel stond bekend om zijn excentrieke persoonlijkheid. Hij droeg altijd opvallende kleding, had een indrukwekkende snor, en stond bekend om zijn lange, theatrale monologen. Hij was, kortom, een man die graag de aandacht trok. Het is alsof hij wist dat hij geschiedenis schreef, en er alles aan deed om herinnerd te worden.

Conclusie: Durf jij het aan?

Dus, wat is mijn eindoordeel over 'Een Liefde'? Tja, het is een lastige. Het is geen boek dat ik aan iedereen zou aanraden. Het is een boek voor avontuurlijke lezers, voor mensen die niet bang zijn voor een uitdaging, voor mensen die houden van ingewikkelde zinnen en diepzinnige analyses. Maar als je bereid bent om de moeite te nemen, dan kan 'Een Liefde' je een unieke leeservaring bieden. Het is een boek dat je perspectief op de Gouden Eeuw, op de liefde, en op de literatuur in het algemeen kan veranderen.

En als je het niks vindt, dan heb je in ieder geval een goed verhaal om te vertellen in het café. Want zeg nou zelf, wie kan er zeggen dat hij een boek van Lodewijk van Deyssel heeft gelezen? Succes!