Très Riches Heures Du Duc De Berry

Oké, even een bekentenis. Ik zat laatst door een kunstboek te bladeren, op zoek naar iets compleet anders dan wat ik normaal bekijk (lees: moderne kunst waar ik stiekem niks van snap). En toen viel mijn oog op een afbeelding. Een super gedetailleerde, kleurrijke tekening van… boeren. Serieus? Boeren? Op een manier dat ze eruit zagen alsof ze zo uit een sprookjesboek waren gestapt. Ik moest er even van bijkomen. "Wat is dit nou weer?", vroeg ik me af. (Herkenbaar? Dat je denkt, "Huh? Kunst over...dát?"). En zo begon mijn duik in de wereld van de Très Riches Heures du Duc de Berry. Geloof me, het is veel boeiender dan het klinkt. 😉

Wat is de Très Riches Heures eigenlijk?

De Très Riches Heures du Duc de Berry (heel diep ademhalen en probeer dat maar eens vlot uit te spreken) is een van de meest beroemde en mooiste verluchte handschriften uit de late middeleeuwen. Een verlucht handschrift, voor de niet-kunstgeschiedenis-nerds onder ons (zoals ik, tot voor kort), is gewoon een handgeschreven boek met fancy illustraties. Denk aan prachtige tekeningen, schilderingen en versieringen, allemaal met de hand gemaakt. Dit specifieke handschrift is een getijdenboek, een soort persoonlijk gebedenboek voor de rijken en machtigen van die tijd. (Want wie anders kon zich nou zo'n ding veroorloven?) Het was in opdracht van Jean de Berry, vandaar de naam. En geloof me, die Jean was niet zuinig.

Jean de Berry: Een verwende prins met smaak

Jean de Berry, laten we eerlijk zijn, was een echte prins. Niet alleen in de letterlijke zin, maar ook qua gedrag. Hij was de broer van de Franse koning en een enorme kunstliefhebber. Hij verzamelde alles wat mooi en duur was: juwelen, sculpturen, tapijten, en natuurlijk, verluchte handschriften. De Très Riches Heures was zijn pronkstuk, het summum van luxe en verfijning. Hij wou er de blits mee maken, dat is zeker. (En eerlijk gezegd, het is 'm gelukt, eeuwen later hebben we het er nog steeds over!). Stel je voor dat je zo'n man bent, die zich kan veroorloven om de allerbeste kunstenaars in te huren om een boek voor hem te maken... Wow.

Waarom is het zo bijzonder?

Oké, waarom is dit boek nou zo'n big deal? Er zijn genoeg andere verluchte handschriften, toch? Wel, de Très Riches Heures onderscheidt zich op een aantal vlakken:

• De detail: De illustraties zijn waanzinnig gedetailleerd. Je kunt er uren naar kijken en steeds weer nieuwe dingen ontdekken. De gezichten van de mensen, de plooien in de kleding, de details in de landschappen... het is ongelooflijk.
• De kleuren: De kleuren zijn nog steeds levendig en helder, ondanks dat het boek meer dan 600 jaar oud is! Dat komt doordat de kunstenaars gebruik maakten van de beste pigmenten, vaak gemaakt van edelstenen en andere kostbare materialen.
• De innovatie: De kunstenaars van de Très Riches Heures waren echt vernieuwend in hun manier van weergeven van de wereld. Ze probeerden perspectief te gebruiken, wat in die tijd nog niet heel gebruikelijk was. Ook gaven ze de landschappen veel meer aandacht dan voorheen.
• De combinatie van religie en het dagelijks leven: De Très Riches Heures is een getijdenboek, dus het bevat religieuze teksten en gebeden. Maar de illustraties laten ook scènes zien uit het dagelijks leven van de middeleeuwen: boeren die werken op het land, ridders die op jacht gaan, edellieden die feesten. Dit geeft een uniek inkijkje in het leven van die tijd.

De Beroemde Kalenderpagina's

Het meest bekend van de Très Riches Heures zijn waarschijnlijk de kalenderpagina's. Elke pagina is gewijd aan een maand van het jaar en laat zien welke activiteiten typisch waren voor die maand. Zo zie je bijvoorbeeld in januari een groot feest aan het hof van Jean de Berry, in februari boeren die zich warmen bij het vuur, en in juni boeren die hooi aan het maaien zijn. (Terug naar die boeren dus! Zie je, het is toch boeiend!). Deze kalenderpagina's zijn niet alleen mooi om naar te kijken, maar ze geven ook waardevolle informatie over het leven in de middeleeuwen. (Eigenlijk een soort middeleeuwse Instagram-feed, maar dan zonder filters en selfies. 😂)

Wie hebben het gemaakt?

Dit is een beetje een mysterie. We weten dat de Très Riches Heures is gemaakt door de Gebroeders van Limburg, drie Nederlandse broers die in Frankrijk werkten. Ze waren echte talenten en stonden hoog aangeschreven aan het hof van Jean de Berry. Helaas stierven ze alle drie, samen met hun opdrachtgever, aan een epidemie (waarschijnlijk de pest) voordat het boek voltooid was. (Drama! Alsof Game of Thrones nog niet genoeg was...). Later is het boek afgemaakt door andere kunstenaars, waardoor het een mix van stijlen bevat.

De Gebroeders van Limburg: De Supersterren van de Middeleeuwse Kunst

De Gebroeders van Limburg, Paul, Herman en Johan, waren echte kunstenaars-celebrities in hun tijd. Ze waren niet alleen getalenteerd, maar ook innovatief en ambitieus. Ze durfden te experimenteren met nieuwe technieken en stijlen, en ze wisten hoe ze hun opdrachtgevers moesten pleasen. (Maar uiteindelijk konden ze de pest dus niet pleasen, helaas). Hun werk heeft een enorme invloed gehad op de kunst van de late middeleeuwen en de vroege renaissance.

Waar kan je het zien?

Je raadt het al: de Très Riches Heures is een waardevol en fragiel object. Het is daarom niet zomaar te bezichtigen. Het origineel bevindt zich in het Musée Condé in Chantilly, Frankrijk. (Dus, als je ooit in de buurt bent...). Maar gelukkig zijn er ook veel goede reproducties en digitale versies beschikbaar, zodat je de schoonheid van dit meesterwerk gewoon vanuit je luie stoel kunt bewonderen. (En dat is stiekem ook best fijn, toch?).

Digitale Schatkamers: Verken de Très Riches Heures vanuit je bank

Dankzij het internet is kunst toegankelijker dan ooit. Er zijn talloze websites en apps waar je de Très Riches Heures in detail kunt bekijken. Je kunt inzoomen op de kleinste details, de verschillende pagina's vergelijken, en meer leren over de geschiedenis en de betekenis van het boek. Dus, waar wacht je nog op? Duik in de wereld van de Très Riches Heures en laat je verrassen door de schoonheid en de rijkdom van dit middeleeuwse meesterwerk. En wie weet, misschien ga je boeren in de kunst ook wel waarderen. 😉

Dus...Waarom zou je dit moeten weten?

Oké, ik geef toe, de Très Riches Heures lijkt misschien een stoffig, oud boek voor kunstkenners. Maar eigenlijk is het een fascinerende tijdmachine. Het geeft je een inkijkje in de wereld van de late middeleeuwen, de pracht en praal van de hoven, het harde leven van de boeren, de religieuze overtuigingen van die tijd. En het laat zien hoe ongelofelijk getalenteerd de kunstenaars van toen waren. (En dat zonder Photoshop!). Bovendien is het gewoon heel mooi om naar te kijken. Dus, de volgende keer dat je je verveelt, google "Très Riches Heures du Duc de Berry" en laat je meevoeren naar een andere tijd. Je zult er geen spijt van krijgen! (En je kunt er mee pronken bij je vrienden: "Oh ja, ik heb het laatst nog gehad over een middeleeuws getijdenboek...". 😉)