The Media Is The Massage

Oké, even eerlijk: wie van jullie heeft er ooit dat ene liedje in z'n hoofd gehad, dagenlang, en kon er maar niet van af komen? Ik had dat laatst met zo'n stom kinderliedje. Serieus, "In de maneschijn" bleef maar rondspoken! Ik bedoel, ik heb geen kinderen, dus waar komt dat vandaan?! Vervolgens realiseerde ik me: de radio in de supermarkt. Ik stond er tien minuten, maar blijkbaar was dat genoeg om m'n brein te 'programmeren'. Gek toch?

En dat, lieve mensen, brengt me bij de kerngedachte van dit epistel: de beroemde (of beruchte, afhankelijk van hoe je het bekijkt) uitspraak van Marshall McLuhan: "The Medium is the Massage."

Wacht even, "massage"? Is dat geen typefout? Nee dus! McLuhan, een media-goeroe uit de jaren '60, bedoelde dat de vorm van een medium (televisie, radio, internet, TikTok, whatever) een grotere impact heeft op ons dan de inhoud die het overbrengt. Denk daar even over na…

Waarom "Massage"?

Waarom die rare metafoor dan? McLuhan zag media als een soort massage die onze perceptie, onze zintuigen en onze samenleving vormt. Het "masseert" als het ware onze hersenen en beïnvloedt hoe we denken, voelen en handelen. Een medium is dus niet zomaar een neutrale doos waar informatie uitkomt; het is een actieve kracht die ons beïnvloedt.

Even een praktisch voorbeeld. Kijk naar TikTok. De korte, snelle video's, de eindeloze scroll, de algoritmes die precies weten wat je leuk vindt… Die hele structuur van TikTok, dat is de massage. Of de inhoud van de video's leerzaam is of complete onzin, maakt eigenlijk minder uit. Het is de manier waarop je het consumeert, dat je er uren aan besteedt zonder er erg in te hebben, dat is wat je beïnvloedt.

De Kern van de Zaak: Het Medium Vormt Ons

McLuhan's idee was radicaal. Hij zei eigenlijk dat het niet zozeer gaat om wat we zien of horen, maar hoe we het zien of horen. De techniek zelf (het medium) creëert een omgeving die ons vormt. Een paar concrete voorbeelden:

• Televisie: Voordat internet er was, was TV the king. Het centraliseerde informatie en creëerde een gedeelde culturele ervaring. Iedereen keek naar hetzelfde nieuws en dezelfde programma's. Dat beïnvloedde niet alleen wat we dachten, maar ook hoe we over de wereld dachten. Denk aan die typische Amerikaanse sitcoms uit de jaren 80 en 90. Die beïnvloedden het beeld van een 'normaal' gezin over de hele wereld, toch?
• Radio: Radio bracht de wereld dichterbij. Nieuws en muziek konden direct verspreid worden, waardoor er een gevoel van verbondenheid ontstond. En denk aan de invloed van radio op de muziekcultuur! Muziek werd massaproductie en massaconsumptie.
• Internet: Oh boy, internet... Hier wordt het pas echt interessant. Internet heeft de wereld gedecentraliseerd. Iedereen kan een stem hebben, informatie is overal te vinden (althans, dat is de theorie), en we zijn constant verbonden. Maar tegelijkertijd creëert het ook een overload aan informatie, fragmentatie en echokamers. (Zie je hoe ik dat "gedecentraliseerd" en "echokamers" tegelijk noem? Paradoxaal, hè?)

Is McLuhan nog relevant in 2024?

Sommigen zeggen dat McLuhan's ideeën achterhaald zijn. Dat we nu veel kritischer en bewuster omgaan met media. Dat we zelf kiezen wat we zien en horen. Dat algoritmes onze voorkeuren weerspiegelen en niet creëren. Maar is dat echt zo?

Laten we eerlijk zijn, hoe vaak scroll je gedachteloos door je social media feed? Hoe vaak klik je op clickbait-artikelen? Hoe vaak laat je je beïnvloeden door de mening van influencers? Precies. De 'massage' is nog steeds heel krachtig aanwezig.

Sterker nog, ik denk dat McLuhan nu nog relevanter is dan ooit. Door de opkomst van sociale media en algoritmes zijn we nog meer vatbaar voor de 'massage'. We worden constant gebombardeerd met informatie, meningen en beelden die onze perceptie van de werkelijkheid beïnvloeden. Denk aan de filterbubbels waar we in leven, of de manier waarop politieke campagnes via gerichte advertenties ons beïnvloeden. Brr…

Kritiek op McLuhan: Is het te simpel?

Natuurlijk is er ook kritiek op McLuhan. Sommigen vinden dat hij te veel nadruk legt op de vorm van het medium en te weinig op de inhoud. Alsof het helemaal niet uitmaakt wat er gezegd of getoond wordt! Dat gaat natuurlijk te ver.

Anderen vinden dat hij te deterministisch is. Alsof we slachtoffers zijn van de media en geen enkele controle hebben over wat we consumeren en hoe we het interpreteren. Ook dat is te simpel. We zijn niet compleet machteloos. We kunnen wel degelijk kritisch nadenken en bewuste keuzes maken. (Al is dat soms best lastig, geef ik toe.)

Maar zelfs als je het niet helemaal eens bent met McLuhan, is het toch belangrijk om na te denken over de invloed van media op ons leven. Bewustzijn is de eerste stap naar controle!

Dus, Wat Nu?

Wat kun je doen met deze informatie? Nou, ten eerste: word je bewust van de 'massage'! Realiseer je dat de media die je consumeert je beïnvloedt, op manieren die je misschien niet doorhebt.

Hier zijn een paar praktische tips:

• Wees kritisch: Vraag jezelf af: wie is de afzender? Wat is hun doel? Welke belangen spelen er mee?
• Consumeer gevarieerd: Blijf niet hangen in dezelfde echokamer. Zoek naar verschillende perspectieven en meningen.
• Neem pauzes: Ga offline! Lees een boek, ga wandelen, praat met mensen in het echt. (Ja, echt! Dat kan nog steeds!)
• Leer over media literacy: Er zijn genoeg cursussen en workshops over hoe je kritischer met media kunt omgaan.

Uiteindelijk gaat het erom dat je zelf de controle hebt over de media die je consumeert. Laat je niet masseren zonder dat je het doorhebt!

En oh ja, mocht je die "In de maneschijn" nog steeds in je hoofd hebben, sorry daarvoor! Misschien moet je maar eens een andere supermarkt proberen... of gewoon oordopjes dragen.

Tot de volgende keer, en blijf kritisch!