The Butterfly In The Diving Bell

Oké, even een heel ander verhaal. Stel je voor: je bent op een stoffige rommelmarkt. Je struint langs krakkemikkige tafels vol met prullaria, op zoek naar... nou ja, iets. Misschien een zeldzame vinylplaat, een kitscherig beeldje van een hond met een sombrero, wie zal het zeggen? En dan, tussen een stapel vergeelde tijdschriften en een doos vol kapotte horloges, vind je een boek. De titel is obscuur, de kaft versleten, maar er is iets aan dat je aantrekt. Zo'n gevoel van "dit moet ik lezen".

Dat gevoel had ik dus een tijdje terug met het boek Le Scaphandre et le Papillon, in het Engels bekend als The Diving Bell and the Butterfly. Ik had er vaag iets over gehoord, maar pas toen een vriend het me aanraadde, dacht ik: oké, let's do this. En holy moly, wat een boek!

Waar gaat het over? (Spoiler alert... een beetje)

Het is het waargebeurde verhaal van Jean-Dominique Bauby, de voormalige hoofdredacteur van het Franse modeblad Elle. Even tussendoor: de man had dus een topbaan. Mode, Parijs... Na een beroerte raakt hij verlamd, met de uitzondering van zijn linker ooglid. Hij lijdt aan het zogenoemde 'locked-in syndrome'. Dat betekent dus dat hij volledig bij bewustzijn is, maar gevangen zit in zijn eigen lichaam. Stel je dat eens voor! Echt, even slikken.

Maar hier komt het mooie: ondanks deze verschrikkelijke situatie, geeft Bauby niet op. Met behulp van een logopediste, die hem een speciaal communicatiesysteem aanleert (zij leest het alfabet voor en hij knippert met zijn ooglid om de letter aan te duiden), slaagt hij erin om een autobiografie te dicteren. Een heel boek! Gewoon, door te knipperen met zijn oog.

De Duikersklok en de Vlinder

De titel van het boek, De Duikersklok en de Vlinder, is meteen al raak. De duikersklok staat voor zijn gevangen lichaam, de zware, beperkende fysieke realiteit. Hij zit vast, afgesloten van de wereld, alsof hij op de bodem van de oceaan zit. Die metafoor is super treffend, vind je niet?

Maar de vlinder, die staat voor zijn geest, zijn verbeelding, zijn herinneringen, zijn dromen. Die vlinder fladdert vrij rond, onbelemmerd door de beperkingen van zijn lichaam. Hij kan reizen, liefhebben, filosoferen, herinneringen ophalen... alles wat een mens met een gezond lichaam ook kan. En dat is de kracht van het boek.

Waarom is dit boek zo indrukwekkend?

Het is niet alleen het verhaal zelf, dat natuurlijk al heel aangrijpend is. Het is ook de manier waarop Bauby schrijft (of eigenlijk, dicteert). Ondanks zijn situatie, is de toon vaak verrassend luchtig, ironisch, en zelfs humoristisch. Hij klaagt niet (nou ja, niet veel), hij verzandt niet in zelfmedelijden. In plaats daarvan observeert hij, beschrijft hij, en reflecteert hij op zijn leven, zijn relaties, zijn herinneringen.

• De levendigheid van de beschrijvingen: Bauby weet je mee te nemen in zijn innerlijke wereld. Je voelt de zwaarte van zijn lichaam, maar ook de levendigheid van zijn gedachten.
• De ironie: Hij kijkt met een scherpe blik naar zichzelf en de wereld om hem heen. Soms is het pijnlijk, soms is het hilarisch, maar het is altijd raak. Ik bedoel, je zou toch verwachten dat iemand in zo'n situatie alleen maar somber zou zijn, toch?
• De kwetsbaarheid: Ondanks de humor, schuwt Bauby de kwetsbaarheid niet. Hij beschrijft zijn angsten, zijn frustraties, zijn verlangens. En dat maakt het verhaal zo menselijk en zo herkenbaar.

Meer dan een triest verhaal

De Duikersklok en de Vlinder is natuurlijk een verdrietig verhaal. Het is een verhaal over verlies, over lijden, over de broosheid van het leven. Maar het is ook een verhaal over hoop, over veerkracht, over de kracht van de menselijke geest. Het laat zien dat zelfs in de meest uitzichtloze situaties, er nog ruimte is voor schoonheid, voor liefde, voor betekenis.

Het is een reminder dat het leven kostbaar is en dat we er het beste van moeten maken. Dat we dankbaar moeten zijn voor wat we hebben, in plaats van te focussen op wat we missen. Dat we moeten genieten van de kleine dingen, van de momenten van verbinding, van de schoonheid van de wereld om ons heen.

En, heel belangrijk: het is een reminder dat communicatie essentieel is. Bauby kon, ondanks zijn handicap, toch nog contact maken met de wereld dankzij dat ene ooglid. Dat toont aan hoe belangrijk het is om naar elkaar te luisteren, om elkaar te begrijpen, en om manieren te vinden om te communiceren, zelfs als dat moeilijk is.

De film

Er is ook een verfilming van het boek, geregisseerd door Julian Schnabel. Ik moet zeggen, ik was in eerste instantie sceptisch. Hoe kun je zoiets intiems en subjectiefs als dit boek verfilmen? Maar Schnabel heeft het echt fantastisch gedaan. De film is visueel prachtig, de acteerprestaties zijn geweldig (Mathieu Amalric in de hoofdrol is echt top), en de film weet de essentie van het boek te vangen. Echt een aanrader! Maar lees eerst het boek, echt waar!

Wat kun je eruit halen?

Misschien denk je nu: "Leuk en aardig, maar wat moet ik met zo'n triest verhaal?". Nou, ik denk dat De Duikersklok en de Vlinder je kan helpen om je eigen leven in perspectief te plaatsen. Het kan je eraan herinneren dat je dankbaar moet zijn voor wat je hebt, dat je de kleine dingen moet waarderen, en dat je nooit de hoop moet opgeven. Het kan je inspireren om je eigen vlinder te voeden, om je eigen creativiteit te ontdekken, en om je eigen dromen na te jagen.

Het is een boek dat je aan het denken zet, dat je raakt, en dat je bijblijft. Een boek dat je laat zien dat zelfs in de donkerste tijden, er nog licht kan zijn. Een boek dat je herinnert aan de kracht van de menselijke geest. Een boek dat je gewoon gelezen moet hebben.

Dus, conclusie?

Ga dat boek lezen! Of kijk de film! Het is een ervaring die je niet snel zult vergeten. En wie weet, misschien inspireert het je wel om je eigen leven net iets anders te bekijken. Om je eigen duikersklok te overwinnen en je eigen vlinder te laten vliegen.

En onthoud: zelfs als je denkt dat je vastzit, is er altijd nog ruimte voor verbeelding, voor hoop, en voor liefde. Dus fladder erop los!