Sum Ergo Cogito Cogito Ergo Sum

Goedemiddag, mensen! Zet je koffie maar klaar, want ik ga jullie vandaag vertellen over een zin die je misschien wel eens gehoord hebt op een fancy borrel, of tijdens het kijken van een intellectuele film (die je eigenlijk niet begreep, maar dat geven we niet toe, toch?). Ik heb het natuurlijk over: “Sum ergo cogito, cogito ergo sum.”

Klinkt ingewikkeld, hè? Nou, relax. Het is eigenlijk best simpel. En als ik het kan begrijpen, kan jij het zeker. Beloofd!

Wie zei dat nou weer?

Allereerst, wie is de schuldige? Nou, dat is ene René Descartes. Een Franse filosoof, wiskundige en natuurkundige uit de 17e eeuw. Dus zeg maar een soort influencer van toen, maar dan zonder Instagram, en mét hele serieuze ideeën. Hij staat bekend als de vader van de moderne filosofie. Ik weet het, dat klinkt heel deftig. Maar hij was ook best een beetje een piekeraar, zo te horen.

Stel je voor: René zat in zijn kamer (waarschijnlijk met een kaars en een enorme pruik) en hij begon zich af te vragen: "Hoe weet ik nou eigenlijk zeker dat iets waar is?" En ja, daar begon de ellende. Of de genialiteit, het is maar hoe je het bekijkt.

Het Grote Alles-in-Twijfel-Trek-Avontuur

Descartes besloot om alles in twijfel te trekken. Werkelijk alles. Zijn zintuigen? Onbetrouwbaar! Misschien droomde hij wel! De realiteit om hem heen? Misschien was hij wel in een soort Matrix-achtige simulatie! Zelfs wiskunde! Misschien was 2 + 2 toch geen 4, maar stiekem 5.5! Of een banaan! Je weet het maar nooit!

Een beetje zoals wanneer je na een paar wijntjes ineens je hele leven in twijfel trekt. Alleen dan in het kwadraat, en dan zonder de wijntjes (waarschijnlijk).

En toen kwam het Eureka-moment!

Dus daar zat René, in zijn eigen existentiële crisis, en toen… toen flitste het! Er was één ding dat hij niet in twijfel kon trekken: het feit dat hij aan het twijfelen was. Dus: als hij twijfelt, dan denkt hij. En als hij denkt… dan is hij! Tadaa!

Daar komt de beroemde uitspraak vandaan: “Cogito, ergo sum.” Of, in het Nederlands: “Ik denk, dus ik ben.”

De Latijnse variant, "Sum ergo cogito, cogito ergo sum" is een uitgebreidere variant, die je zou kunnen interpreteren als: "Ik ben, dus ik kan denken. Ik denk, dus ik ben." Het benadrukt dat je bestaan de voorwaarde is voor je vermogen om te denken. Je moet eerst zijn om überhaupt iets te kunnen denken.

Wat betekent dat nou in Jip-en-Janneketaal?

Het is eigenlijk een bewijs van je eigen bestaan. Het is een soort filosofische life hack. Je hoeft niet te bewijzen dat de wereld echt is, of dat je zintuigen betrouwbaar zijn. Je hoeft alleen maar te bewijzen dat je kunt nadenken. En dat doe je al door dit artikel te lezen! Gefeliciteerd, je hebt zojuist je eigen bestaan bewezen! Neem een koekje.

Het is alsof je een tosti maakt. Je weet niet zeker of de kaas wel echt kaas is, of dat het brood wel echt brood is, maar je weet wel dat je een tosti aan het maken bent. En dat is genoeg! (En de tosti smaakt vast heerlijk, ongeacht de filosofische implicaties.)

Waarom is dit belangrijk?

Waarom zou je je druk maken om een uitspraak van een filosoof uit de 17e eeuw? Nou, ten eerste: om indruk te maken op feestjes! Maar serieus, het idee van Descartes is belangrijk omdat:

• Het legt de basis voor de moderne wetenschap. Door alles in twijfel te trekken, moedigde hij aan om zelf na te denken en dingen te onderzoeken. Niet zomaar alles klakkeloos aannemen, maar zelf op onderzoek uitgaan!
• Het benadrukt het belang van individualiteit. Jouw gedachten zijn jouw bewijs van jouw bestaan. Je bent uniek en je bent belangrijk.
• Het is een comfortabele gedachte als alles hopeloos lijkt. Zelfs als alles om je heen instort, weet je dat je tenminste nog kunt denken. En dat is iets!

Voorbeelden uit het echte leven

Waar kom je dit principe tegen in het dagelijks leven? Nou, overal eigenlijk! Denk maar eens aan:

• AI en Robots: Kunnen robots denken? En als ze denken, bestaan ze dan? Dit is een vraag die steeds relevanter wordt. En de antwoorden zijn niet simpel.
• Dromen: Als je droomt, ben je dan ook aan het denken? En als je denkt, besta je dan ook in je droom? Een vraag voor de echte nachtbrakers onder ons!
• Existentiële crises: We hebben ze allemaal wel eens. Het gevoel dat alles zinloos is. Maar zelfs dan, kun je nog nadenken over die zinloosheid! En dat is een overwinning op zich!

Mogelijke bezwaren (want filosofen houden van zeuren)

Natuurlijk zijn er genoeg filosofen die Descartes' uitspraak hebben bekritiseerd. Filosofen zijn nu eenmaal dol op kritiek. Ze zeggen bijvoorbeeld:

• “Wat is denken dan precies?” Is dromen denken? Is een reflex denken? Is het antwoord geven op een moeilijke vraag, denken? Goeie vraag.
• “Je kunt niet bewijzen dat JIJ degene bent die denkt.” Misschien ben je wel een hersenen in een pot en wordt alles je ingefluisterd door een gekke wetenschapper! (Oké, dat is een beetje vergezocht, maar filosofen zijn dol op vergezochte scenario's.)
• "En hoezo 'Ik' dan? Wat is dat 'Ik'?" Ja, wat is eigenlijk de definitie van 'Ik'? Je lichaam? Je gedachten? Je ziel? Poeh, wordt me even te ingewikkeld!

Maar ondanks deze kritiek, blijft de uitspraak van Descartes relevant en invloedrijk. Het is een startpunt voor vele filosofische discussies en een reminder dat we allemaal zelfstandig denkende wezens zijn.

Samenvattend:

Dus, onthoud: “Sum ergo cogito, cogito ergo sum.” Of: "Ik ben, dus ik denk, en omdat ik denk, ben ik." Een bewijs van je eigen bestaan, bedacht door een piekerende Fransman in een pruik. En nu kan je het ook nog eens uitleggen aan al je vrienden op de volgende borrel. Succes gegarandeerd!

En als je er even niet meer uitkomt, denk dan gewoon: ik denk, dus ik mag best nog een kop koffie. Fijne dag!