Salo Or The 120 Days Of Sodom

Oké, laten we het even hebben over een film die, uh, laten we zeggen, niet voor je oma's volgende filmavond is. We hebben het over Salò, of de 120 Dagen van Sodom, een film uit 1975 van Pier Paolo Pasolini. De naam klinkt al als iets wat je misschien liever vermijdt, en geloof me, voor sommige mensen is dat ook zo.

Maar wacht! Voordat je wegklikt en terugkeert naar het kijken van kattenfilmpjes (die overigens ook heerlijk zijn), geef me een minuutje om uit te leggen waarom deze film, hoe intens en controversieel hij ook is, eigenlijk best wel belangrijk is om te kennen. Zelfs als je hem nooit, nooit van plan bent te kijken.

Waarom zou je je druk maken om een film die je waarschijnlijk toch niet wilt zien?

Goede vraag! Denk er eens over na: er zijn dingen in de wereld die ongemakkelijk zijn, die je liever niet zou zien, maar die wel bestaan. Zoals bijvoorbeeld die ene collega die altijd net iets te dichtbij komt staan tijdens het praten. Of het nieuws dat constant vol staat met ellende. Je vermijdt het misschien liever, maar dat betekent niet dat het verdwijnt, toch?

Salò is een beetje zoals dat. Het is een extreme weergave van machtsmisbruik, corruptie en de ontmenselijking van individuen. Pasolini gebruikte de film om een heleboel nare dingen in de maatschappij aan te kaarten: de gruwelen van het fascisme, de manier waarop macht mensen kan corrumperen, en hoe makkelijk we elkaar soms als objecten behandelen in plaats van als mensen. Zware kost, ja. Maar juist doordat het zo extreem is, dwingt het je om na te denken over die thema's.

Zie het zo: je hoeft geen topchef te zijn om te begrijpen dat een verbrande taart geen succes is. Je hoeft ook Salò niet te kijken om de boodschap te begrijpen. Het bestaan van de film, de discussies eromheen, is al genoeg om je aan het denken te zetten.

Een klein beetje context: waar komt dit verhaal vandaan?

De film is losjes gebaseerd op het boek De 120 Dagen van Sodom van Markies de Sade, een beruchte Franse edelman en schrijver. De Sade stond bekend om zijn controversiële geschriften over seksuele perversie en wreedheid. Stel je hem voor als de ultieme provocateur van zijn tijd, iemand die alle grenzen probeerde op te zoeken en te overschrijden. Pasolini gebruikte de basis van De Sades verhaal, maar verplaatste het naar de tijd van de Italiaanse Sociale Republiek, een door de nazi's gesteunde marionettenstaat aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Zo maakte hij het nog relevanter voor zijn eigen tijd.

Je hoeft De Sade niet gelezen te hebben om dit te snappen, hoor. Het is gewoon goed om te weten dat er een lange geschiedenis is van verhalen die de donkere kant van de menselijke natuur verkennen.

Stel je voor: je loopt door een museum en ziet een schilderij dat je absoluut afschuwelijk vindt. Het is lelijk, het is verontrustend, het maakt je boos. Maar je blijft er toch naar kijken, omdat het iets in je raakt. Het laat je niet onverschillig. Salò is een beetje zo'n schilderij, maar dan een heel, heel lange en intense film.

Waarom is deze film zo controversieel?

Laten we eerlijk zijn: Salò is een film vol met scènes die choqueren en misselijkmakend zijn. Het gaat over vier rijke en machtige mannen die een groep jongeren ontvoeren en hen onderwerpen aan een reeks sadistische rituelen. Er is sprake van seksueel geweld, marteling en vernedering. Het is geen film voor mensen met een zwakke maag. Echt niet.

De controverse rond de film draait niet alleen om de expliciete beelden, maar ook om de vraag of de film exploitatief is of juist een krachtige aanklacht tegen machtsmisbruik. Sommige mensen vinden dat Pasolini te ver gaat en dat de film alleen maar is bedoeld om te choqueren. Anderen vinden dat hij een belangrijke boodschap overbrengt en dat de extreme beelden nodig zijn om de ernst van de situatie te laten zien.

Denk aan die keer dat je een advertentie zag die je enorm irriteerde. Misschien was het seksistisch, racistisch of gewoonweg misleidend. Je was boos en je wilde dat de advertentie werd verwijderd. Dat is begrijpelijk! Maar die boosheid kan je ook aanzetten tot actie. Je kunt je uitspreken, een klacht indienen of een boycot organiseren. Op dezelfde manier kan de controverse rond Salò je aanzetten tot nadenken over de thema's die de film aansnijdt.

Waarom zou je dit allemaal moeten weten? (Zelfs als je de film overslaat)

Oké, ik geef toe, de kans dat je Salò spontaan gaat kijken is klein. Maar het is belangrijk om te weten dat deze film bestaat en waarom hij zo'n impact heeft gehad. Hier zijn een paar redenen:

• Het is een belangrijk stukje filmgeschiedenis: Salò is een van de meest controversiële en besproken films ooit gemaakt. Het is een film die de grenzen van wat mogelijk is op het witte doek heeft verlegd.
• Het dwingt je om na te denken over moeilijke thema's: De film behandelt thema's als machtsmisbruik, corruptie, ontmenselijking en de donkere kant van de menselijke natuur. Het is geen makkelijke film, maar het kan je wel aan het denken zetten over belangrijke vragen.
• Het laat zien hoe kunst kan worden gebruikt om kritiek te leveren op de maatschappij: Pasolini gebruikte de film om een krachtige aanklacht te uiten tegen het fascisme en de manier waarop macht mensen kan corrumperen.
• Het helpt je om de context van andere kunstwerken te begrijpen: Veel kunstenaars hebben zich door Salò laten inspireren of hebben er op gereageerd. Door de film te kennen, kun je hun werk beter begrijpen.

Zie het als het leren over een beroemd schilderij, zelfs als je geen fan bent van kunst. Je hoeft het niet mooi te vinden, maar je snapt wel waarom het belangrijk is in de kunstgeschiedenis. Je kunt erover meepraten, je kunt het in een context plaatsen en je kunt het gebruiken om je eigen mening te vormen.

Dus, moet je Salò kijken? Dat is helemaal aan jou. Maar ik hoop dat ik je heb laten zien dat het een film is die het waard is om te kennen, zelfs als je hem liever vermijdt. Het is een film die je kan dwingen om na te denken over de donkere kant van de menselijke natuur en de belangrijke vragen die de maatschappij aangaan. En dat is, uiteindelijk, best wel belangrijk.

Tot slot: Denk na... maar ga niet over je eigen grenzen!

Salò is geen film om lichtvaardig over te denken. Als je gevoelig bent voor geweld of seksueel misbruik, kun je deze film beter overslaan. Er zijn genoeg andere films die je kunt kijken die je wel een goed gevoel geven. Maar als je geïnteresseerd bent in een film die je echt aan het denken zet en die je niet snel zult vergeten, dan is Salò zeker de moeite waard om te onderzoeken (van een veilige afstand, bijvoorbeeld door erover te lezen en recensies te kijken).

Onthoud: je bent niet verplicht om van alle kunst te houden. Maar het is wel belangrijk om te weten wat er allemaal bestaat, zodat je je eigen mening kunt vormen en kunt meepraten over de wereld om je heen.