Primo Levi If This Is A Man

Okay, even voor de duidelijkheid: dit is geen geschiedenisles. Maar als je op zoek bent naar een boek dat je écht bij je lurven grijpt, een boek dat je anders laat kijken naar de wereld, dan moet je even meelezen. We gaan het hebben over "If This Is A Man" (in het Nederlands: "Is dit een mens?") van Primo Levi. Ja, dat klinkt heftig, en dat is het ook, maar vertrouw me, het is het waard.

Waar gaat het eigenlijk over?

Simpel gezegd, "If This Is A Man" is het persoonlijke verhaal van Primo Levi, een Italiaanse scheikundige en Jood, die in 1944 in Auschwitz terechtkomt. Het is geen geromantiseerde heldenepos. Het is geen sensationeel verhaal vol actie en spektakel. Het is een rauw, eerlijk en vaak ontnuchterend verslag van het dagelijks leven (of beter gezegd, het dagelijks sterven) in een vernietigingskamp. Denk aan een soort van "Shawshank Redemption", maar dan zonder Morgan Freeman en zonder hoopvolle ontsnapping (althans, niet in de eerste instantie).

Wat maakt het zo cool? (Ja, cool!)

Cool is misschien een vreemd woord, zeker als het gaat over de Holocaust. Maar er is iets aan Levi's schrijven dat meeslepend en zelfs… tja, cool is. Waarom? Denk hier eens over na:

• Geen melodrama: Levi is geen held. Hij klaagt niet over zijn lot. Hij observeert. Hij analyseert. Hij is een wetenschapper die vastzit in de hel. Dat maakt zijn verhaal juist zo krachtig. Het is alsof je een droge, feitelijke rapportage leest, maar dan over de meest gruwelijke dingen die je je kunt voorstellen.
• De kracht van de details: Levi schenkt aandacht aan de kleinste details. De kou, de honger, de stank, de vermoeidheid. De manier waarop mensen elkaar verraden, maar ook hoe ze elkaar helpen. Het zijn die details die je de ervaring echt laten voelen. Alsof je er zelf bij bent.
• Een unieke stem: Levi's stem is rustig, beschouwend en intelligent. Hij is geen boze aanklager. Hij probeert te begrijpen, te analyseren. Hij vraagt zich af: wat maakt ons menselijk? Wat gebeurt er als je iemand tot een nummer reduceert? Dat zijn vragen die nog steeds relevant zijn.
• Het is niet alleen maar ellende: Oké, er is véél ellende. Maar er zijn ook momenten van menselijkheid, van solidariteit, van humor. Levi laat zien dat zelfs in de meest onmenselijke omstandigheden de menselijke geest kan overleven. Dat is hoopvol, toch?

Vergelijkingen die het begrijpelijker maken (soort van)

Het is moeilijk om iets te vergelijken met de Holocaust, maar laten we het toch proberen om een beeld te schetsen:

• Als een documentaire, maar dan geschreven: Denk aan een indringende documentaire over de Holocaust, maar dan in boekvorm. Zonder voice-over, zonder dramatisering, maar met de rauwe beelden in je hoofd.
• "The Road" van Cormac McCarthy, maar dan echt: "The Road" is een dystopische roman over een vader en zoon die door een verwoeste wereld reizen. "If This Is A Man" is ook een verhaal over overleven in een verwoeste wereld, maar dan een echte wereld. De emotionele impact is vergelijkbaar, maar Levi's verhaal is nog indringender omdat het waargebeurd is.
• Alsof je meeluistert met een wetenschappelijke lezing over het kwaad: Levi benadert de ervaringen in Auschwitz met de blik van een wetenschapper. Hij observeert, analyseert en trekt conclusies. Het is alsof je meeluistert met een lezing over de menselijke natuur, maar dan gegeven door iemand die de absolute bodem heeft gezien.

Waarom zou je dit nu lezen?

Goed punt! Er zijn duizenden boeken over de Holocaust. Waarom zou je juist dit boek lezen?

• Omdat het je anders laat kijken: Dit boek laat je nadenken over wat het betekent om mens te zijn. Over de waarde van vrijheid, van respect, van mededogen. Over de gevaren van haat en onverschilligheid.
• Omdat het relevant is: Helaas is de wereld nog steeds geen paradijs. Er is nog steeds racisme, discriminatie en geweld. Levi's boek herinnert ons eraan dat we waakzaam moeten blijven en dat we moeten vechten voor een betere wereld.
• Omdat het goed geschreven is: Levi was een begaafd schrijver. Zijn stijl is helder, direct en ontroerend. Ondanks de gruwelijke inhoud is het een boek dat je makkelijk kunt lezen (hoewel het emotioneel zwaar kan zijn).
• Omdat het een monument is: "If This Is A Man" is een monument voor de slachtoffers van de Holocaust. Een herinnering aan de verschrikkingen die hebben plaatsgevonden en een waarschuwing dat we dit nooit mogen vergeten.

Is het makkelijk te lezen?

Nee, makkelijk is het niet. Het is geen luchtig strandboek. Je zult geconfronteerd worden met gruwelijke details, met onmenselijk gedrag, met de diepste duisternis van de menselijke ziel. Maar het is wel een boek dat je bijblijft. Een boek dat je verandert. En dat is toch wat je wilt, toch?

Wat kun je verwachten?

Wees voorbereid op:

• Indringende beschrijvingen van de omstandigheden in Auschwitz.
• Psychologische analyses van de gedetineerden en bewakers.
• Ethische dilemma's die je aan het denken zetten.
• Momenten van hoop en solidariteit te midden van de ellende.

En nu?

Dus, wat denk je ervan? Ben je klaar om "If This Is A Man" te lezen? Het is geen makkelijke beslissing, maar ik denk dat het een belangrijke beslissing is. Het is een boek dat je moet lezen. Een boek dat je verdient te lezen. Een boek dat de wereld verdient te lezen. Ga ervoor! Je zult er geen spijt van krijgen (hoewel het je misschien wel een paar slapeloze nachten bezorgt).

En als je het gelezen hebt, kom dan terug en vertel me wat je ervan vond! Ik ben benieuwd naar je reactie.