Mistakes Were Made But Not By Me

Hé hallo! Zin in een bakkie? Lekker bijkletsen over het leven, de liefde... en natuurlijk, hoe nooit iets óns schuld is. Ken je dat?

Nou, laatst las ik een boek, "Mistakes Were Made (But Not By Me)". Geniaal, toch? Zo'n titel die precies de spijker op z'n kop slaat. Want zeg nou zelf, hoe vaak geef jij écht toe dat je fout zit?

Ik dacht dus: hé, hier moet ik een artikel over schrijven. Met jou, mijn favoriete koffie-date-lezer, als mijn getuige.

De cognitieve dissonantie dans

Het boek gaat over cognitieve dissonantie. Klinkt ingewikkeld, hè? Is het niet per se. Het betekent eigenlijk dat je hersenen een beetje in de knoop raken als je iets doet dat niet strookt met wat je gelooft.

Bijvoorbeeld: Je bent een super eerlijk persoon. Altijd de waarheid, niks anders dan de waarheid. Maar dan, oh nee, je vertelt een klein leugentje. Iets heel kleins, hoor! Om iemands gevoelens niet te kwetsen, bijvoorbeeld. Of... oké, misschien om je eigen huid te redden.

Wat gebeurt er dan? Je hersenen gaan in de overdrive! "Wacht even," denken ze, "ik ben toch eerlijk? Hoe kan ik nu liegen?"

En dat is waar het interessant wordt. In plaats van te zeggen: "Oeps, ik heb een fout gemaakt," gaan we onszelf overtuigen dat we gelijk hadden! Die leugen was noodzakelijk! Het was voor het algemeen belang! We zijn eigenlijk helden, toch?

Redenen genoeg!

Klinkt herkenbaar? Natuurlijk! We doen het allemaal. Ik ook. Echt waar. Laatst nog... oh, dat is een verhaal voor een andere keer. 😉

Maar serieus, we zijn meesters in het bedenken van excuses. We rationaliseren, we minimaliseren, we draaien en keren tot we onszelf (en soms anderen) wijsmaken dat we niks verkeerd hebben gedaan.

Denk maar aan politici! Perfecte voorbeelden. Een belofte gebroken? Geen probleem! De omstandigheden waren anders! Het was in het landsbelang! Of, mijn persoonlijke favoriet: "Dat is uit context gerukt!"

De piramide van toewijding

Het boek legt ook uit hoe dit mechanisme sterker wordt naarmate we meer "committed" zijn aan een beslissing. Ze noemen het de "piramide van toewijding". Hoe hoger je klimt, hoe moeilijker het is om toe te geven dat je verkeerd zit.

Stel je voor: je koopt een auto. Een dure auto. Je bent er helemaal wild van! Maar na een paar weken blijkt hij toch niet zo geweldig te zijn. Er zijn problemen met de motor, de lak is niet perfect... Misschien had je toch beter die andere auto kunnen kopen.

Ga je dat toegeven? Nooit van z'n leven! Je gaat jezelf (en je vrienden, en je familie, en iedereen die het maar wil horen) overtuigen dat dit de beste auto is die er bestaat. Je negeert de problemen, je bagatelliseert de minpunten, je overdrijft de pluspunten. Want toegeven dat je een fout hebt gemaakt, zou betekenen dat je al dat geld voor niks hebt uitgegeven!

Het is hetzelfde met relaties, banen, politieke voorkeuren... Hoe meer tijd, energie en geld we erin steken, hoe moeilijker het wordt om te erkennen dat we een misstap hebben begaan.

Zelfbeeld op het spel

Waarom is het zo moeilijk om toe te geven dat we fout zitten? Omdat het ons zelfbeeld aantast! We willen graag geloven dat we slimme, rationele en competente mensen zijn. Toegeven dat we een blunder hebben begaan, gooit roet in het eten.

Het is alsof we een verhaal over onszelf hebben geschreven, en een fout zou een plotwending betekenen die we niet willen accepteren. We willen de held van ons eigen verhaal zijn, niet de sukkel die de verkeerde afslag nam.

Dus wat doen we? We herschrijven het verhaal! We verzinnen nieuwe motieven, we voegen nieuwe personages toe, we veranderen de afloop... Alles om te voorkomen dat we de waarheid onder ogen moeten zien.

De voordelen van zelfbedrog

Nu denk je misschien: "Maar is dat niet heel ongezond? Om jezelf zo voor de gek te houden?" Misschien wel. Maar er zijn ook voordelen aan zelfbedrog! Het kan ons helpen om door te zetten als het moeilijk wordt. Het kan ons zelfvertrouwen geven. Het kan ons beschermen tegen pijnlijke waarheden.

Stel je voor dat een atleet voor een belangrijke wedstrijd staat. Als hij zou toegeven dat zijn tegenstander waarschijnlijk sterker is, zou hij dan nog wel gemotiveerd zijn om alles te geven? Waarschijnlijk niet! Hij moet zichzelf ervan overtuigen dat hij kan winnen, ook al zijn de kansen klein.

Zelfbedrog kan dus een survivalmechanisme zijn. Het helpt ons om te overleven en te gedijen in een soms harde en onvoorspelbare wereld.

De keerzijde

Maar er is natuurlijk ook een keerzijde. Als we onszelf te veel voor de gek houden, kunnen we de realiteit uit het oog verliezen. We kunnen slechte beslissingen blijven nemen, we kunnen relaties kapotmaken, we kunnen ons leven vergooien. Allemaal omdat we weigeren om onze fouten te erkennen.

Denk maar aan een verslaafde. Hij weet diep van binnen dat hij een probleem heeft, maar hij blijft zichzelf wijsmaken dat het allemaal wel meevalt. Hij kan het nog wel onder controle houden. Hij kan er elk moment mee stoppen. Maar ondertussen gaat hij steeds verder de afgrond in.

Of denk aan een bedrijf dat een fout product op de markt brengt. In plaats van de fout toe te geven en het product terug te roepen, blijven ze volhouden dat het perfect is. Ze negeren de klachten van klanten, ze manipuleren de testresultaten, ze liegen tegen de pers. Uiteindelijk kan het bedrijf failliet gaan door hun eigen koppigheid.

Hoe kunnen we onszelf verbeteren?

Dus, wat kunnen we doen? Hoe kunnen we voorkomen dat we slachtoffer worden van onze eigen cognitieve dissonantie?

1. Wees bewust van het mechanisme. De eerste stap is om te erkennen dat we allemaal geneigd zijn om onszelf voor de gek te houden. Dat is geen schande, het is menselijk. Maar als we ons ervan bewust zijn, kunnen we het makkelijker herkennen wanneer het gebeurt.

2. Sta open voor feedback. Vraag anderen om hun mening. En luister er ook naar! Zelfs als het niet is wat je wilt horen. Probeer niet meteen in de verdediging te schieten, maar probeer te begrijpen waarom ze dat zeggen.

3. Wees bereid om je mening te herzien. Het is geen teken van zwakte om van gedachten te veranderen. Integendeel, het is een teken van intelligentie! Het betekent dat je in staat bent om nieuwe informatie te verwerken en je aan te passen.

4. Accepteer dat je fouten maakt. Niemand is perfect! We maken allemaal fouten. Het is hoe we ermee omgaan dat telt. Zie fouten als een leermogelijkheid. Wat kan ik hier van leren? Hoe kan ik het de volgende keer beter doen?

5. Wees eerlijk tegen jezelf. Dit is misschien wel het moeilijkste punt. Het vereist dat je eerlijk naar jezelf kijkt, zonder oordeel. Wat heb ik gedaan? Waarom heb ik het gedaan? Wat waren de gevolgen? En wat kan ik in de toekomst anders doen?

Een kleine oefening

Oké, even een kleine oefening. Denk eens aan een situatie waarin je een fout hebt gemaakt. Een recente fout, maakt niet uit hoe klein. En probeer nu eens te erkennen dat je fout zat. Zonder excuses, zonder rationalisaties, zonder mitsen en maren.

Hoe voelt dat? Ongemakkelijk? Misschien wel. Maar ook bevrijdend? Hopelijk wel. Want toegeven dat je fout zit, is de eerste stap naar groei en verandering.

En onthoud: fouten maken is menselijk. Ervan leren is wijs.

Zo, dat was het weer voor vandaag! Ik hoop dat je genoten hebt van ons koffiekransje. Tot de volgende keer!