Les Rougon Macquart Emile Zola

Oké, even een bekentenis. Ik heb ooit, heel lang geleden, geprobeerd om Germinal van Emile Zola te lezen. Ik was jong, vol goede moed, en dacht: "Een klassieker, dat moet ik aankunnen!" Ik kwam tot pagina 50, geloof ik, en toen... toen verdween het boek op mysterieuze wijze in een stapel andere boeken. Zonder pardon. Zo jammer! (Herkenbaar, toch? 😉)

Waarom vertel ik dit? Omdat die ervaring me wel iets heeft bijgebracht: Zola is geen piskijker. Hij is geen schrijver die je even tussendoor leest voor je ontspanning. Hij is intens. Hij is rauw. Hij is... tja, Zola. En dat is precies wat de Rougon-Macquart-cyclus zo fascinerend maakt. Het is een monsterproject, een literaire tour de force die je niet snel vergeet, zelfs al kom je niet verder dan pagina 50 bij je eerste poging.

Wat is die Rougon-Macquart-cyclus eigenlijk?

Simpel gezegd: het is een reeks van 20 (!) romans, geschreven door Emile Zola tussen 1871 en 1893. (Ja, twintig! Even slikken, hè?). Het idee achter de cyclus is om de "natuurlijke en sociale geschiedenis van een familie onder het Tweede Keizerrijk" te beschrijven. Met andere woorden, Zola wilde laten zien hoe erfelijkheid en de omgeving invloed hebben op het leven van mensen, en hoe dat weer de samenleving beïnvloedt. Een ambitieus project, dat zeker. Het gaat over vijf generaties van de familie Rougon-Macquart en hun belevenissen tijdens het Tweede Keizerrijk van Napoleon III.

Het idee achter erfelijkheid en omgeving

Zola was een aanhanger van het naturalisme, een stroming in de literatuur die zich baseerde op wetenschappelijke principes. Hij geloofde dat mensen, net als dieren, gedetermineerd worden door hun erfelijkheid en hun omgeving. Dat betekent dus dat je karakter, je intelligentie, je neigingen tot goed en kwaad, allemaal al min of meer vastliggen bij je geboorte, en dat de omgeving waar je in opgroeit, deze eigenschappen verder vormgeeft. Dus, in theorie, kunnen we alles voorspellen!

De Rougon-Macquarts zijn een soort 'case study' voor deze theorie. De familie stamt af van een gemeenschappelijke voorouder, Adelaïde Fouque, een nerveuze en labiele vrouw. Haar nakomelingen splitsten zich in twee takken: de Rougons, die carrière maken en macht vergaren, en de Macquarts, die afdalen in armoede, criminaliteit en drankzucht. Elke roman in de cyclus focust op een ander lid van de familie en laat zien hoe hun leven wordt gevormd door hun erfelijke aanleg en de omstandigheden waarin ze leven.

Waarom zou je dit willen lezen?

Goede vraag! (Ik hoor je al denken: "Twintig boeken?! Ben je gek?") Nou, ten eerste is het gewoon een enorm fascinerend portret van de Franse samenleving in de 19e eeuw. Zola beschrijft alles tot in het kleinste detail: de politiek, de economie, de cultuur, de armoede, de rijkdom, de zeden en gewoonten. Je krijgt een onthutsend eerlijk beeld van het leven in die tijd. Het is een soort literaire Netflix-serie, maar dan zonder de binge-watching. Misschien maar goed ook.

Ten tweede zijn de personages in de Rougon-Macquart-cyclus ontzettend boeiend. Ze zijn complex, tegenstrijdig, en vaak ronduit onaangenaam. Maar ze zijn wel menselijk. Je kunt je inleven in hun worstelingen, hun ambities, hun angsten, zelfs als je het niet eens bent met hun keuzes. Bovendien zijn de titels vaak metaforen. Het boek "La Bête Humaine" bijvoorbeeld, het beest in de mens, verwijst naar de moorddadige instincten en driften die diep in de psyche van de mens verborgen zitten.

Ten derde is Zola een meesterverteller. Hij kan je meeslepen in zijn verhalen en je de scènes voor je ogen laten afspelen. Zijn schrijfstijl is krachtig, direct en vaak provocerend. Hij schuwt geen enkel onderwerp, hoe taboe het ook is. Hij beschrijft seks, geweld, ziekte, dood, armoede, alcoholisme, alles wat het leven te bieden heeft, zonder oordeel of censuur. En dat is best verfrissend, zeker in een tijd waarin we zo gewend zijn aan politiek correcte verhalen.

Enkele bekende titels

Om je een beetje wegwijs te maken in die enorme cyclus, hier een paar van de bekendste titels:

• L'Assommoir (De kroeg): Een rauw en onthutsend portret van het leven in de Parijse arbeidersklasse, en de verwoestende gevolgen van alcoholisme. Dit boek maakte Zola in één klap beroemd, maar ook berucht.
• Nana: Het verhaal van een courtisane die Parijs in haar greep heeft, en de decadentie van de beau monde blootlegt. Een iconisch boek over schoonheid, seks en macht.
• Germinal: Een aangrijpend verslag van een mijnwerkersstaking in Noord-Frankrijk, en de strijd voor rechtvaardigheid en menselijkheid. Dit is het boek dat ik ooit heb proberen te lezen, dus ik ben misschien een beetje bevooroordeeld, maar het is echt een meesterwerk.
• La Terre (De aarde): Een compromisloos portret van het boerenleven in Frankrijk, en de harde realiteit van armoede, landarbeid, en familiale conflicten. Het is een van de meest controversiële boeken van Zola, en werd destijds beschouwd als schandalig.
• Thérèse Raquin: Een verhaal over een jonge vrouw die samen met haar geliefde haar man vermoordt, en vervolgens wordt geteisterd door schuldgevoelens. Een psychologische thriller avant la lettre. (Dit boek valt officieel buiten de Rougon-Macquart cyclus, maar wordt vaak gezien als een voorloper.)

Hoe begin je eraan?

Oké, je bent overtuigd. (Of in ieder geval een beetje nieuwsgierig.) Waar begin je dan? Het is niet per se nodig om de boeken in chronologische volgorde te lezen, maar het is wel handig om een beetje research te doen naar de stamboom van de Rougon-Macquart familie. Zo krijg je een beter beeld van de onderlinge relaties en de erfelijke lijnen.

Mijn advies: begin met een boek dat je aanspreekt qua thema of setting. Misschien L'Assommoir, als je geïnteresseerd bent in de arbeidersklasse. Of Nana, als je wilt weten hoe het eraan toe ging in de Parijse high society. Lees de samenvattingen en kies op basis daarvan. Of, als je je avontuurlijk voelt, gooi een dobbelsteen en lees het boek met het overeenkomstige nummer in de reeks! (Nou ja, misschien toch niet... 😉)

Wat belangrijk is, is dat je er de tijd voor neemt. Lees niet te veel in één keer, en probeer de details en nuances van het verhaal op je in te laten werken. Zola is geen auteur om even snel te consumeren. Hij vraagt om aandacht en reflectie. En als je eenmaal bent begonnen, zul je merken dat je steeds meer wilt weten over de Rougon-Macquarts, en over de Franse samenleving in de 19e eeuw. Het is een fascinerende reis, die je niet snel zult vergeten.

Tot slot...

De Rougon-Macquart cyclus is misschien wel het meest ambitieuze en indrukwekkende literaire project ooit ondernomen. Het is een monument voor de menselijke natuur, een scherpzinnige analyse van de samenleving, en een meesterwerk van de vertelkunst. Dus, waar wacht je nog op? Duik erin! (En laat me weten hoe het bevalt. Wie weet ga ik Germinal ook nog eens proberen...)