Gustave Le Bon The Crowd

Oké, laten we het eens hebben over iets waar we allemaal mee te maken hebben gehad: de menigte. Nee, niet die irritante massa tijdens de uitverkoop op Black Friday (hoewel, dat komt aardig in de buurt!). We gaan het hebben over het concept van de menigte zoals die visionair beschreven is door Gustave Le Bon in zijn klassieker, 'The Crowd: A Study of the Popular Mind'. Klinkt hoogdravend? Maak je geen zorgen, we houden het lekker luchtig. Denk aan Le Bon als je opa die, na twee wijntjes te veel, de wereld eens even haarfijn uitlegt.

Le Bon, die slimme Fransman, schreef dit ding al in 1895. Ja, je leest het goed, meer dan een eeuw geleden! En toch, is het nog steeds gruwelijk relevant. Waarom? Omdat mensen, ondanks alle smartphones en social media, nog steeds… mensen zijn. En mensen in een groep, tja, die worden soms een beetje gek. Denk aan die keer dat je meegezogen werd in de vreugde van een voetbalwedstrijd, terwijl je eigenlijk niet eens zo’n fan bent. Of die keer dat je ineens mee begon te zingen met een liedje in de kroeg, waarvan je de tekst eigenlijk niet eens kent. Dát is waar Le Bon het over heeft!

Wat is die “menigte” dan precies?

Le Bon bedoelt met 'menigte' niet per se een fysieke samenscholing van mensen. Het is meer een psychologische toestand. Het kan een bus vol mensen zijn, maar ook een hele natie, of zelfs een groep mensen op een online forum. Het belangrijkste is dat ze een soort gezamenlijke denkwijze hebben aangenomen, een soort groepsgeest. Stel je voor dat iedereen opeens hetzelfde filter op Instagram gebruikt. Dat is een beetje de vibe.

Het grappige is dat zodra je deel uitmaakt van zo'n menigte, je je individuele kritisch vermogen een beetje kwijtraakt. Je denkt minder na, je voelt meer, en je bent veel vatbaarder voor suggestie. Alsof je hersenen even een middagje vrij nemen.

Denk bijvoorbeeld aan een TikTok-trend. Eerst vind je het misschien stom, maar als je ziet dat iedereen het doet, denk je: "Ach, waarom ook niet?" Voordat je het weet sta je in je onderbroek te dansen voor de camera. Gebeurt de besten! (Oké, misschien niet iedereen, maar je snapt het punt).

De kenmerken van een menigte, volgens Le Bon (en je tante op verjaardagen)

Le Bon had een paar belangrijke kenmerken die hij aan menigten toeschreef. Laten we ze even langsgaan, in Jip en Janneke-taal:

• Anonimiteit: In een menigte voel je je minder verantwoordelijk voor je daden. Alsof je onzichtbaar bent. Denk aan die keer dat je per ongeluk op iemands voet stond in een concert en snel wegliep. Je zou dat in het dagelijks leven nooit doen!
• Besmettelijkheid: Emoties verspreiden zich als een lopend vuurtje in een menigte. Eén iemand begint te lachen, iedereen lacht. Eén iemand begint te huilen, iedereen huilt (vooral bij zielige reclames). Het is net een virus, maar dan voor je gevoelens.
• Suggestibiliteit: Menigten zijn enorm gevoelig voor suggestie. Een charismatische leider kan ze in principe alles wijsmaken. Denk aan een goochelaar die je ervan overtuigt dat een konijn uit een lege hoed komt. Of, ehm, een politicus die je beloftes doet...

In essentie worden mensen in een menigte impulsiever, irrationeler en emotioneeler. Ze denken minder logisch na en laten zich meer leiden door hun gevoelens. Het is alsof je hersenen even op vakantie zijn en je buik het roer overneemt.

Waarom is dit eigenlijk belangrijk?

Nou, simpelweg omdat het begrijpen van de dynamiek van menigten ons kan helpen om betere beslissingen te nemen, zowel individueel als collectief. Als je weet hoe menigten werken, kun je jezelf beter beschermen tegen manipulatie. Denk bijvoorbeeld aan politieke propaganda. Als je weet dat politici proberen in te spelen op je emoties, kun je je er beter tegen wapenen en objectiever naar de feiten kijken. Alsof je een anti-virusprogramma voor je hersenen installeert.

En het is niet alleen politiek. Denk ook aan marketing. Bedrijven gebruiken de principes van menigtedynamiek constant om ons dingen te laten kopen die we eigenlijk niet nodig hebben. "Iedereen heeft het, dus jij moet het ook hebben!" Die zin kennen we allemaal wel, toch?

Dus, als je de volgende keer in een menigte staat (of het nu fysiek is of online), probeer dan even stil te staan en te bedenken wat er aan de hand is. Vraag jezelf af: "Word ik gemanipuleerd? Laat ik me leiden door mijn emoties in plaats van mijn verstand?" Het is niet erg om mee te doen met de groep, maar het is wel belangrijk om je bewust te zijn van wat er gebeurt. Zie het als een mindfulness-oefening, maar dan in de context van een mensenmassa.

Le Bon in de 21e eeuw: Social Media en de Digitale Menigte

Hoewel Le Bon schreef voordat internet überhaupt bestond, zijn zijn ideeën vandaag de dag relevanter dan ooit. Social media platforms zijn in feite gigantische digitale menigten. Eén tweet kan een wereldwijde discussie (of ruzie) ontketenen. Eén viral video kan miljoenen mensen beïnvloeden.

Denk aan de cancel culture. Eén verkeerd woord, één misplaatste grap, en je kunt ineens de hele internetmenigte over je heen krijgen. Het is een modern voorbeeld van de kracht van de menigte en de gevaren van anonimiteit en suggestibiliteit.

Het is makkelijk om mee te gaan met de stroom, om je te laten meeslepen door de verontwaardiging of de euforie van de online menigte. Maar het is cruciaal om kritisch te blijven denken en je eigen mening te vormen, ongeacht wat de rest van de menigte denkt. Alsof je een eigen zwemband hebt in een wilde zee.

Conclusie: Wees geen schaap (tenzij het Halloween is)

Dus, wat kunnen we leren van Gustave Le Bon? Wees je bewust van de invloed van de menigte. Blijf kritisch denken. Laat je niet manipuleren. En vergeet niet om af en toe even afstand te nemen van de massa en je eigen ding te doen. En, misschien wel het belangrijkste: heb een beetje humor over jezelf. We zijn allemaal wel eens een schaap in de menigte. Het is menselijk.

Onthoud dat de volgende keer dat je jezelf blindelings een trend volgt, lacht om dezelfde memes als alle anderen, of meegaat in een verhitte discussie op social media. Le Bon zou glimlachen.

En nu, ga lekker verder met je dag. Maar denk er even over na. En misschien, heel misschien, ben je net iets minder een schaap de volgende keer.