Gilles Deleuze A Thousand Plateaus

Oké, laten we het even hebben over Gilles Deleuze en Felix Guattari’s “A Thousand Plateaus”. Klinkt eng, toch? Alsof je een encyclopedie Grieks moet leren. Maar echt, geloof me, het is niet zo erg. Denk er meer aan als een enorme, rommelige rommelmarkt van ideeën. En net als op een rommelmarkt, vind je er af en toe echt gouden dingen. (En heel veel troep, dat ook.)

Wat is dat ding überhaupt?

“A Thousand Plateaus” is een boek. Een dik boek. Een boek dat je op je hoofd kunt laten vallen om iemand uit te schakelen. Serieus, het is een baksteen. Maar het is ook een verzameling plateaus, of hoofdstukken, die allemaal verschillende ideeën en concepten onderzoeken. Ze zijn niet per se met elkaar verbonden op een lineaire manier. Denk er aan als een Spotify-playlist waar je constant nummers skipt en weer teruggaat. Je krijgt een algemeen gevoel, maar de exacte volgorde is niet cruciaal.

Het idee is dat de wereld niet zo gestructureerd is als we denken. We hebben de neiging om alles in nette doosjes te stoppen, met labels en hiërarchieën. Deleuze en Guattari zeggen: "Nee! De wereld is meer als een wortelstok!"

Wortelstok?!

Ja, een wortelstok! Ken je gember? Dat is een wortelstok. Het groeit horizontaal, verspreidt zich in alle richtingen, en er komen steeds weer nieuwe scheuten uit. Het heeft geen duidelijk begin, geen einde, geen centrum. Het is een netwerk. Dat is het idee.

Stel je voor: je staat in de supermarkt en denkt: "Hmm, zin in pasta!" Dat is een arborescent (boomachtig) denken. Je hebt een doel, een vaste route, een ingrediëntenlijst. Maar als je "rhizomatisch" denkt, dan ga je de supermarkt in en laat je je leiden door wat je ziet. "Oh, die paprika's zien er lekker uit! En wat is dat voor een vreemde kruidenmix? Misschien maak ik wel een stoofpot vandaag!" Je laat de mogelijkheden je leiden, niet een vooraf bepaald plan. Je denkt als een wortelstok. Je bent een nomade in de supermarkt, op zoek naar avontuur.

Assemblages: Het bouwen met lego

Een ander belangrijk concept is assemblage. Denk aan een Lego-constructie. Je hebt allerlei verschillende blokjes, en je kunt ze op allerlei manieren combineren. Een assemblage is een samenstelling van verschillende dingen: mensen, ideeën, technologie, dieren, planten, noem maar op. Al deze dingen beïnvloeden elkaar en creëren iets nieuws.

Bijvoorbeeld: je hebt een assemblage van "ik", "mijn laptop" en "een kop koffie". Ik typ dit artikel op mijn laptop, terwijl ik slokken koffie neem. De koffie beïnvloedt mijn concentratie, de laptop stelt me in staat om te schrijven, en mijn brein... nou ja, die probeert er iets van te maken. Het is een dynamisch systeem waar alles met elkaar in verbinding staat. Als de koffie op is, verandert de assemblage. Misschien wordt het dan "ik", "mijn laptop" en "een dutje".

Dus, als je de volgende keer je ochtendkoffie drinkt, denk er dan over na dat je deel uitmaakt van een complexe assemblage. Het is best wel trippy, eigenlijk. Maar ook heel alledaags. Zoals een koffie-reclame die zegt: "Een assemblage van smaak en warmte!"

Ontterritorialiseren en Herterritorialiseren: Verhuizen!

Oké, dit is een lastige, maar blijf even bij me. Ontterritorialiseren en herterritorialiseren. Stel je voor: je woont in een klein dorp, al je hele leven. Je kent iedereen, je weet precies hoe alles werkt. Dat is je territorium. Maar dan besluit je te verhuizen naar een grote stad. Je verlaat je vertrouwde omgeving, je verliest je vaste grond onder je voeten. Dat is ontterritorialisering. Je bent niet meer "thuis".

Maar na een tijdje begin je je aan te passen aan je nieuwe omgeving. Je maakt nieuwe vrienden, je ontdekt nieuwe plekken, je creëert een nieuwe routine. Je herterritorialiseert. Je bouwt een nieuw territorium op, maar het is anders dan het oude. Je bent veranderd door de ervaring. Je hebt geleerd om je aan te passen, om los te laten, om opnieuw te beginnen.

Dit gebeurt de hele tijd, op allerlei niveaus. Het kan een fysieke verhuizing zijn, maar het kan ook een verandering in je carrière zijn, een nieuwe relatie, of zelfs een verandering in je denkwijze. Elke keer dat je uit je comfortzone stapt, ontterritorialiseer je je. En elke keer dat je je aanpast aan een nieuwe situatie, herterritorialiseer je je.

Dus, de volgende keer dat je je overweldigd voelt door verandering, onthoud dan dat je gewoon aan het ontterritorialiseren en herterritorialiseren bent. Het is een natuurlijk proces. Het is een kans om te groeien, om te leren, om jezelf opnieuw uit te vinden. Net als toen je voor het eerst leerde fietsen, en steeds viel, en steeds weer opstond, en uiteindelijk…fietste!

Waarom zou ik dit überhaupt lezen?

Goede vraag! Waarom zou je je überhaupt bezig houden met al deze ingewikkelde ideeën? Nou, ten eerste, het kan je een nieuwe manier geven om naar de wereld te kijken. Het kan je helpen om de complexiteit en de onvoorspelbaarheid van het leven te omarmen. In plaats van te proberen alles te controleren en te ordenen, kun je leren om te surfen op de golven van verandering.

Ten tweede, het kan je helpen om creatiever te zijn. Door rhizomatisch te denken, kun je nieuwe verbanden leggen tussen dingen die je anders nooit zou hebben overwogen. Je kunt nieuwe ideeën genereren, nieuwe oplossingen vinden, nieuwe kunst maken. Je kunt een echte creatieve nomade worden!

En ten derde, het kan gewoon leuk zijn! Deleuze en Guattari schrijven op een heel eigenzinnige en provocerende manier. Ze dagen je uit om je eigen aannames in twijfel te trekken, om buiten de gebaande paden te denken, om je eigen stem te vinden. Je hoeft het niet met alles eens te zijn, maar je zult er zeker over nadenken.

Dus... is dit dan het antwoord op alles?

Nee, natuurlijk niet! Deleuze en Guattari bieden geen pasklare antwoorden. Ze bieden een gereedschapskist van concepten die je kunt gebruiken om de wereld om je heen beter te begrijpen. Het is aan jou om te beslissen hoe je die gereedschappen wilt gebruiken. Het is als een doos vol Lego-blokjes: je kunt er van alles mee bouwen. Een kasteel, een ruimteschip, een gigantische robot, of gewoon een kleurrijke, absurde sculptuur. De keuze is aan jou.

Dus pak “A Thousand Plateaus” er eens bij. Duik erin, verdwaal, laat je verrassen, laat je frustreren. Skip hoofdstukken, lees ze opnieuw, krabbel in de marge. Behandel het als een wortelstok: graaf, ontdek, laat je leiden door je eigen nieuwsgierigheid. En wie weet, misschien vind je wel iets van waarde. Of in ieder geval, je hebt een heel dik boek om iemand mee uit te schakelen. Je weet maar nooit.

Conclusie: Deleuze en Guattari zijn niet makkelijk, maar ze zijn de moeite waard. Denk aan een taaie biefstuk, je moet er even op kauwen, maar de smaak is onvergetelijk. Succes!