Frida Vogels In Den Vreemde

Oké, stel je voor: daar zit ik, in een stoffig tweedehands boekwinkeltje in Utrecht. Beetje verveeld aan het bladeren, want de meeste boeken kende ik al. En toen, bam, daar lag het. Een dun, grijsachtig boekje: "De harde kern" van Frida Vogels. Ik had er wel eens van gehoord, vaag, iets met oorlog en trauma. Maar die omslag... die trok me. Simpel, understated, alsof het een geheim wilde bewaren. Kopen dus! En geloof me, beste lezer, dat was een van de beste impulsaankopen ooit.

Want Frida Vogels, en dan vooral haar werk over het 'in den vreemde' zijn, raakte me diep. En ik denk dat het iets universeels aansnijdt, iets wat veel mensen herkennen, of ze nou fysiek verhuisd zijn of niet. Even een disclaimer: ik ben geen literatuurwetenschapper, dus verwacht geen diepgaande analyse. Dit is meer een enthousiast betoog van een lezer die geraakt is. Maar hopelijk inspireert het je wel om Vogels (of een andere schrijver die je aanspreekt) zelf te ontdekken. Doe je dat trouwens wel eens, zomaar een boek kopen omdat de omslag je aanstaat? Laat het weten in de comments!

Wat maakt Vogels' "In Den Vreemde" zo bijzonder?

Frida Vogels, geboren in 1902 als Frida Ulmann, was een Joods-Duitse schrijfster. Ze vluchtte in 1933, met haar man en dochter, voor het Nazi-regime naar Nederland. Ze overleefde de oorlog, maar verloor haar man in Auschwitz. Haar werk, en dan met name de verhalen in de bundel "In Den Vreemde", is doordrenkt van die ervaring: verlies, ontworteling, angst, en de constante dreiging. Maar het is niet alleen maar kommer en kwel, snap je? Er zit ook een soort veerkracht in, een vastberadenheid om te overleven en om de herinnering levend te houden. En dat vind ik knap, echt knap.

Maar wat maakt het dan precies zo bijzonder, dat 'in den vreemde' zijn? Laten we eens kijken:

• De taalbarrière: Stel je voor, je komt in een nieuw land en je snapt de helft niet van wat er gezegd wordt. Frustrerend, toch? Vogels beschrijft dat gevoel van machteloosheid heel treffend. Je voelt je alsof je constant buiten de boot valt, alsof je niet helemaal meetelt.
• De culturele verschillen: Het gaat niet alleen om de taal. Het gaat ook om de gewoontes, de omgangsvormen, de humor. Zelfs als je de taal goed beheerst, kun je je nog steeds een buitenstaander voelen. En soms, laten we eerlijk zijn, voel je je ook ongemakkelijk door die verschillen. Je snapt de grappen niet, je begrijpt de normen niet...
• Het verlies van je identiteit: Dit is misschien wel het pijnlijkste punt. Als je alles achterlaat wat je kent, verlies je een stukje van jezelf. Je verliest je wortels, je verleden, je vertrouwde omgeving. Je bent niet meer wie je was, maar je bent ook nog niet helemaal wie je wilt zijn. Een soort niemandsland, zeg maar.
• De angst en onzekerheid: Vogels schreef in een tijd van oorlog en vervolging. De angst om ontdekt te worden, de angst om je dierbaren te verliezen, was constant aanwezig. Maar ook na de oorlog bleef die angst sluimeren. De onzekerheid over de toekomst, de twijfel of je ooit nog echt 'thuis' zou kunnen zijn.

Meer dan alleen oorlogsleed

Natuurlijk, de Tweede Wereldoorlog speelt een grote rol in Vogels' werk. Maar ik denk dat haar verhalen over 'in den vreemde' zijn ook relevant zijn voor mensen die nooit een oorlog hebben meegemaakt. Denk maar aan immigranten, expats, mensen die om een andere reden gedwongen worden hun thuis achter te laten. Of zelfs aan mensen die zich binnen hun eigen land een buitenstaander voelen. Heb jij dat wel eens ervaren?

Het gevoel van niet begrepen worden, van er niet bij horen, van anders zijn... dat is iets wat veel mensen herkennen. En Vogels weet dat gevoel heel raak te verwoorden. Ze laat je nadenken over wat het betekent om 'thuis' te zijn, over de waarde van identiteit, en over de kracht van veerkracht.

Een paar voorbeelden uit "In Den Vreemde"

Om het wat concreter te maken, een paar voorbeelden uit de bundel "In Den Vreemde" die me zijn bijgebleven:

De constante angst

Veel verhalen spelen zich af in de periode van de oorlog. De hoofdpersonen zijn constant op hun hoede. Elk geluid, elke onbekende persoon kan een bedreiging vormen. Die spanning, die onzekerheid, voel je als lezer echt. Het is alsof je zelf over je schouder moet kijken.

De kleine overwinningen

Tussen al het leed door, zijn er ook momenten van hoop en kleine overwinningen. Een onverwacht vriendelijk gebaar, een glimp van normaliteit, een moment van verbinding met anderen. Die kleine momenten maken het dragelijk, ze geven de hoofdpersonen de kracht om door te gaan.

De herinneringen

De herinneringen aan het verleden zijn zowel een troost als een pijn. Ze herinneren aan wat verloren is, maar ze geven ook een gevoel van identiteit en verbondenheid. De hoofdpersonen proberen hun herinneringen levend te houden, als een soort eerbetoon aan degenen die ze zijn verloren.

Waarom zou je Frida Vogels (nu) lezen?

Waarom zou je, in deze tijden van TikTok en Netflix, de tijd nemen om Frida Vogels te lezen? Omdat haar verhalen je aan het denken zetten. Omdat ze je een inkijkje geven in een andere wereld, een andere tijd. Omdat ze je laten voelen dat je niet alleen bent met je gevoelens van vervreemding en onzekerheid.

En misschien wel het belangrijkste: omdat haar verhalen tijdloos zijn. De thema's die ze aansnijdt - identiteit, verlies, veerkracht - zijn nog steeds relevant, misschien wel relevanter dan ooit. In een wereld die steeds complexer en globaler wordt, is het belangrijk om stil te staan bij de ervaringen van mensen die zich 'in den vreemde' voelen. Om te luisteren naar hun verhalen, om te leren van hun veerkracht, en om te proberen een meer inclusieve en empathische samenleving te creëren.

Dus, mijn aanrader: pak een boek van Frida Vogels, kruip op de bank met een kop thee, en laat je meevoeren. Het is misschien geen makkelijke kost, maar het is wel de moeite waard. Echt waar.

En als je Vogels al kent, welke schrijvers hebben jou geraakt op een vergelijkbare manier? Ik ben benieuwd naar je aanbevelingen!