Bret Easton Ellis American Psycho

Oké, laten we het even hebben over American Psycho van Bret Easton Ellis. Ja, dat boek. Dat boek waar je misschien al van gehoord hebt, maar je je afvroeg: is dat niet een beetje... extreem? Misschien. Maar geloof me, er zit meer achter dan alleen maar kettingzagen en designerkleding. Het is namelijk ook best wel... herkenbaar. Op een bizarre, verwrongen manier dan. We duiken erin! Niet letterlijk, want bloed, bah.

Waarom zou je dit eigenlijk lezen?

Stel je voor: je bent uitgenodigd voor een chic feestje. Iedereen draagt de duurste kleren, praat over de beste restaurants, en heeft de coolste baan. Je voelt je een beetje... verloren. Een beetje alsof je een script mist. Dat is American Psycho in een notendop. Het laat zien hoe leeg het kan voelen om constant te proberen indruk te maken op anderen, en hoe je je eigen identiteit kan verliezen in de massa. Herkenbaar, toch?

Patrick Bateman, onze hoofdpersoon, is de belichaming van die leegte. Hij heeft alles: looks, geld, een appartement op Park Avenue. Maar hij voelt niets. Hij is een wandelend cliché, een popcultuur-monster gecreëerd door de jaren '80 obsessie met status en materialisme. Hij is, in wezen, een spiegel van de oppervlakkigheid die we soms allemaal wel eens tegenkomen, en misschien, heel stiekem, een beetje aan meedoen.

Denk even aan al die keren dat je jezelf hebt betrapt op het vergelijken van je leven met dat van anderen op social media. Of die keer dat je iets kocht, niet omdat je het nodig had, maar omdat het moest van de trendsetters. Dat is de wereld van Patrick Bateman, maar dan met een serieuze dosis gruwel.

Het masker en de man... of het gebrek daaraan

Patrick Bateman is meester in het opzetten van een masker. Hij weet precies wat hij moet zeggen en doen om te passen in de high society van New York. Hij praat over kunst, restaurants, en de nieuwste muziekalbums alsof hij er een expert in is. Maar achter dat masker zit een leegte, een afgrond waar de meest verschrikkelijke dingen kunnen gebeuren. En die dingen gebeuren ook. Echt gebeuren? Daarover later meer...

Het interessante is dat iedereen om hem heen ook een masker draagt. Ze zijn allemaal zo bezig met het perfektie, dat ze niet eens doorhebben dat Patrick helemaal niet zo perfect is. Ze verwarren hem met andere investment bankers, luisteren niet echt naar wat hij zegt, en zijn simpelweg te gefocust op hun eigen image om iets op te merken. Het is een soort van sociale blindheid, een symptoom van een maatschappij die geobsedeerd is door uiterlijk en status.

Zie het zo: je zit in een vergadering en iemand komt binnen. Je hebt geen idee wie het is, maar je knikt beleefd en doet alsof je hem herkent. Je wilt immers geen domme vragen stellen. Dat is precies wat er in American Psycho gebeurt. Niemand durft toe te geven dat ze niet weten wie Patrick is, waardoor hij vrij spel heeft om zijn waanzin te uiten.

De waanzin en de twijfel: is het echt?

Hier komt het lastige gedeelte. American Psycho is niet zomaar een horrorverhaal. Het is een psychologische thriller die speelt met je perceptie van de werkelijkheid. Heeft Patrick Bateman echt al die gruweldaden gepleegd? Of is het allemaal een product van zijn zieke geest? Het boek laat je constant twijfelen.

Er zijn scènes die zo absurd en overdreven zijn, dat het bijna onmogelijk lijkt dat ze echt gebeurd zijn. Denk aan de iconische scène waarin hij een dakloze man en zijn hond vermoordt, of de scènes waarin hij vrouwen martelt en vermoordt. Zijn dit letterlijke beschrijvingen van de werkelijkheid, of symbolische weergaven van zijn innerlijke demonen? Ellis laat het aan de lezer over om te beslissen. En dát is wat het boek zo verontrustend maakt.

Je kent vast wel dat gevoel dat je iets droomt dat zo bizar is dat je je afvraagt of het misschien echt is gebeurd. Je wordt wakker, verward en een beetje bang. Dat is de sfeer van American Psycho. Het laat je achter met meer vragen dan antwoorden.

De satire: lachen om het leed... of toch niet?

Ondanks de gruwel is American Psycho ook een satire. Het boek drijft de spot met de yuppiecultuur van de jaren '80, met de obsessie voor merknaam en uiterlijk vertoon. De personages zijn karikaturen, overdreven versies van de rijke en oppervlakkige mensen die in New York rondliepen. Ze praten over de beste restaurants en de nieuwste muziek, maar ze lijken geen idee te hebben wat er echt belangrijk is in het leven.

De satire is soms zo absurd dat je erom moet lachen. Maar tegelijkertijd voel je je ook ongemakkelijk. Want is het wel zo grappig om te lachen om het leed van anderen? Is het wel zo grappig om te lachen om een man die zo diep in zijn eigen waanzin zit?

Denk aan een sketch van Monty Python. Je lacht je rot om de bizarre situaties en de absurde dialogen. Maar tegelijkertijd zit er ook een serieuze ondertoon in, een kritiek op de maatschappij. Dat is de kracht van satire: het laat je lachen en nadenken tegelijk.

Waarom het nu nog relevant is

Hoewel American Psycho in de jaren '90 is geschreven, is het nog steeds relevant. De obsessie met status en materialisme is niet verdwenen. Sterker nog, door social media is het alleen maar erger geworden. We worden constant gebombardeerd met beelden van perfecte levens, perfecte lichamen en perfecte vakanties. Het is moeilijk om niet te vergelijken, om niet het gevoel te hebben dat je iets mist.

American Psycho herinnert ons eraan dat er meer is dan alleen maar uiterlijk vertoon. Het laat ons zien hoe leeg het kan voelen om constant te proberen indruk te maken op anderen. En het laat ons zien wat er kan gebeuren als we onze eigen identiteit verliezen in de massa. Het is een waarschuwing, een spiegel, en een provocatie. Het is, kortom, een boek dat je niet snel zult vergeten.

Dus, ja, American Psycho is misschien extreem. Maar het is ook een fascinerende en onvergetelijke leeservaring. Een trip door de donkere krochten van de menselijke geest, en een scherpe kritiek op de maatschappij. Durf jij het aan?