Boeken Van Marcel Van Roosmalen

Oké, even een bekentenis. Ik zat dus laatst in de trein, op weg naar een of andere lezing waar ik eigenlijk geen zin in had. Uit pure verveling begon ik te luisteren naar het gesprek van twee dames tegenover me. Ze hadden het over... nou ja, over alles en niks, maar toen viel de naam Van Roosmalen. Eerst dacht ik: "Oh nee, niet wéér die man." Maar toen hoorde ik ze zeggen dat zijn boeken "zo lekker cynisch" waren, en dat ze er "stiekem toch wel heel erg om moesten lachen." En toen dacht ik: "Verrek, misschien moet ik hem toch nog eens een eerlijke kans geven." Herkenbaar, toch?

Die treinreis zette me aan het denken. Marcel van Roosmalen, een naam die in de Nederlandse literaire wereld (en daarbuiten) een behoorlijke lading aan meningen en emoties oproept. Sommigen verafgoden hem, anderen vinden hem een irritante betweter. Maar één ding is zeker: hij laat niemand onberoerd. En dat, lieve lezers, is precies de reden waarom ik vandaag eens wat dieper in zijn oeuvre duik. Want wat maakt zijn boeken nou eigenlijk zo boeiend (of juist zo irritant)?

De Roosmalen-formule: Cynisme met een randje mededogen

Laten we eerlijk zijn, Van Roosmalen is geen schrijver van zoetsappige verhalen. Hij is de koning van het cynisme, de meester van de ongefilterde observatie. Hij fileert de Nederlandse samenleving met een vlijmscherpe pen, spaart niemand (inclusief zichzelf) en strooit kwistig met sarcasme. Denk je nu: "Bah, wat een negativiteit!"? Wacht even, want er zit meer achter.

Want onder die laag cynisme schuilt er vaak een vleugje mededogen, een soort verholen bezorgdheid. Hij hekelt de hypocrisie en de kleinburgerlijkheid, maar je voelt dat hij het ergens ook jammer vindt. Hij lijkt te zeggen: "Kijk nou toch eens wat we aan het doen zijn!"

Kijk, dat is dus wat hem interessant maakt. Het is niet alleen maar afzeiken om het afzeiken, er zit een soort van pijnlijke herkenbaarheid in zijn observaties. Je leest zijn boeken en denkt: "Shit, hij heeft eigenlijk wel gelijk." En dat is soms best confronterend.

Een greep uit het oeuvre (voor de beginnende Van Roosmalen-lezer)

Waar begin je nou als je de wereld van Van Roosmalen wilt betreden? Het is een beetje een doolhof, met columns, reportages, boeken en toneelstukken. Maar geen paniek, ik help je op weg.

• 'Het is nooit leuk als je vrouw je verlaat': Een autobiografisch relaas over een scheiding. Klinkt depressief? Valt mee. Van Roosmalen weet er een tragikomisch verhaal van te maken, vol zelfspot en herkenbare momenten.
• 'FC Emmen': Een liefdesverklaring aan de underdog. Van Roosmalen volgt het wel en wee van de voetbalclub FC Emmen en laat zien dat er schoonheid schuilt in de eenvoud en de strijd. Serieus, ook als je niks met voetbal hebt, is dit een aanrader.
• 'Nederland achter de dijken': Een verzameling columns en reportages waarin Van Roosmalen de Nederlandse cultuur onder de loep neemt. Van vakantieparken tot Vinex-wijken, hij ontleedt het allemaal met zijn kenmerkende cynisme.
• De 'Onderweg'-serie (Onderweg naar de Oder, Onderweg naar de IJssel): Reisverslagen waarin Van Roosmalen op zoek gaat naar het Nederland van nu. Verwacht geen pittoreske plaatjes, maar eerlijke en vaak hilarische observaties.

Natuurlijk is dit maar een kleine selectie, maar het geeft je hopelijk een idee van de diversiteit van zijn werk. En, eerlijk is eerlijk, niet alles is even goed. Er zitten ook wel eens mindere stukken tussen. Maar zelfs dan weet Van Roosmalen je vaak nog wel te vermaken met zijn scherpe pen.

Waarom Van Roosmalen zo'n verdeeldheid zaait

Goed, we hebben het gehad over zijn stijl en een paar van zijn bekendste werken. Maar waarom is Van Roosmalen nou zo'n controversieel figuur? Waarom zijn er zoveel mensen die hem geweldig vinden, en zoveel mensen die hem juist vreselijk vinden?

Ik denk dat het vooral te maken heeft met zijn eerlijkheid (of wat sommigen zien als brutaliteit). Hij zegt dingen die veel mensen denken, maar niet durven uit te spreken. Hij prikt door de bubbel van politieke correctheid en laat zien dat de werkelijkheid vaak een stuk complexer (en soms ook een stuk lelijker) is. En dat kan best confronterend zijn.

Sommige mensen waarderen dat juist, ze vinden het verfrissend en authentiek. Andere mensen vinden het kwetsend en onnodig negatief. Ze vinden dat hij te veel oordeelt en te weinig nuanceert. En weet je wat? Dat is allemaal prima. Kunst (en dat is wat Van Roosmalen in mijn ogen toch wel maakt) mag schuren, mag je aan het denken zetten, mag je zelfs irriteren.

Zelf heb ik ook wel eens momenten gehad dat ik dacht: "Nou Van Roosmalen, nu ga je wel een beetje ver." Maar tegelijkertijd kan ik zijn humor en zijn scherpe blik op de wereld wel waarderen. Ik denk dat hij ons een spiegel voorhoudt, een spiegel die soms een beetje vertekent, maar die ons wel dwingt om na te denken over wie we zijn en wat we doen.

Tips voor het lezen van Van Roosmalen

Oké, je bent overtuigd (of in ieder geval nieuwsgierig gemaakt) en je wilt een boek van Van Roosmalen gaan lezen. Top! Hier zijn een paar tips om je op weg te helpen:

• Neem het niet allemaal te serieus: Van Roosmalen is in de eerste plaats een humorist. Laat je niet afschrikken door zijn cynisme, maar probeer erom te lachen.
• Sta open voor andere perspectieven: Ook al ben je het niet altijd met hem eens, probeer te begrijpen waar hij vandaan komt. Hij kijkt op een andere manier naar de wereld, en dat kan verfrissend zijn.
• Begin klein: Lees eerst een paar columns of reportages voordat je je aan een heel boek waagt. Zo kun je kijken of zijn stijl je bevalt.
• Wees voorbereid op controverse: Je gaat waarschijnlijk dingen lezen die je niet leuk vindt of waar je het niet mee eens bent. Dat is oké. Het is juist goed om je eigen mening te vormen.

Conclusie: Van Roosmalen, for better or worse

Dus, wat is mijn conclusie? Is Marcel van Roosmalen een geniale schrijver of een irritante zeurpiet? Het antwoord is, zoals zo vaak, niet zwart-wit. Hij is allebei. Hij is een complex en tegenstrijdig figuur, die je tegelijkertijd kan irriteren en fascineren. Hij is een chroniqueur van onze tijd, een observator van de Nederlandse ziel, een provocateur met een zachte plek.

Of je hem nou geweldig vindt of verschrikkelijk, één ding is zeker: hij is relevant. Hij dwingt ons om na te denken over onszelf en over de wereld om ons heen. En dat is, in mijn ogen, de taak van een goede schrijver. Dus, pak een boek van Van Roosmalen, ga er lekker voor zitten en laat je verrassen (of ergeren). Want één ding is zeker: je gaat je niet vervelen.

En die dames in de trein? Ik heb uiteindelijk toch maar 'Het is nooit leuk als je vrouw je verlaat' gekocht. En stiekem... zat ik toch wel een beetje te grinniken tijdens het lezen. Dus ja, Van Roosmalen heeft me weer te pakken. Zucht.