Word Nooit Groot Roald Dahl

Herinner je je nog die keer dat je stiekem, onder de dekens met een zaklamp, Sjakie en de Chocoladefabriek las? Ik wel! De letters dansten voor mijn ogen, mijn hart bonkte van spanning. Wat een wereld! En dan die Oempa Loempa’s… Wie verzint zoiets? Het antwoord is simpel: Roald Dahl. Maar was hij zelf eigenlijk wel ‘groot’?

Dat is een vraag die me de laatste tijd steeds meer bezighoudt. Want hoe meer je over Dahl leest, hoe meer je beseft dat er achter die fantastische verhalen een behoorlijk complex figuur schuilt. Een man met een ongelofelijk talent, jazeker, maar ook… tja, laten we zeggen, een ‘eigenzinnige’ blik op de wereld.

De Magie van de Kindertijd, Forever Jong

Laten we beginnen met het positieve: Dahl’s vermogen om de denkwereld van een kind te begrijpen is ongeëvenaard. Hij had een feilloos gevoel voor wat kinderen boeit, angstig maakt, en aan het lachen brengt. Denk aan:

• De gruwelijke juffrouw Bulstronk in Mathilda. Wie was er niet bang voor zo’n strenge juf?
• De heerlijke fantasie van De GVR. Een reus die dromen vangt? Geniaal!
• De smerige, maar o zo vermakelijke, meneer en mevrouw Griezel in De Griezels. Eerlijk is eerlijk, wie heeft er niet gelachen om die twee? (Oké, misschien een beetje stout…)

Zijn verhalen zijn vaak lekker stout, vol zwarte humor en een flinke dosis overdrijving. Dat is precies wat kinderen aanspreekt! Ze voelen zich begrepen, gezien in hun eigen gevoel voor absurditeit. Hij durft dingen te zeggen die volwassenen niet snel uitspreken. Dat maakt hem zo’n held.

En misschien zit daar de sleutel: Dahl is nooit helemaal volwassen geworden. Hij behield een kinderlijke verwondering, een speelsheid die in al zijn boeken doorklinkt. Hij zag de wereld door de ogen van een kind, met alle verwondering, nieuwsgierigheid, en een beetje angst die daarbij hoort. Het is alsof hij een geheime code had gekraakt, een toegangspoort tot de fantasie van een kind.

Zelfs zijn volwassenwerk, zoals de korte verhalen in Kiss Kiss, zit vol met diezelfde verrassende wendingen en zwarte humor. Het is alsof de kleine jongen, die stiekem onder de lakens las, nooit echt is verdwenen. Die zie je in elk verhaal terug.

De Donkere Kant van de Medaille

Maar dan is er die andere kant. Dahl was… tja, een controversieel figuur. Laten we het zo zeggen. Zijn uitspraken over bepaalde groepen mensen waren ronduit kwetsend en onacceptabel. Hier ga ik het even over hebben, want het is belangrijk. Het is niet oké om weg te kijken van dit aspect van zijn persoonlijkheid.

Het is heel verleidelijk om te zeggen: "Ja, maar dat was in een andere tijd." Of: "Je moet de kunstenaar scheiden van zijn werk." En hoewel er zeker iets voor die argumenten te zeggen is, vind ik het te gemakkelijk om het erbij te laten zitten. Zijn uitspraken hebben pijn gedaan, en dat mogen we niet vergeten. Punt.

Dus, wat doen we ermee? Is het nog wel oké om van zijn boeken te genieten, wetende wat voor persoon hij was? Dat is een vraag die iedereen voor zichzelf moet beantwoorden. Ik denk dat het mogelijk is om van zijn verhalen te houden, en tegelijkertijd kritisch te blijven over zijn uitspraken. Het is geen alles-of-niets situatie.

Een Complex Portret

Misschien is het juist die complexiteit die Dahl zo fascinerend maakt. Hij was geen heilige, geen perfecte man. Hij was een mens, met al zijn fouten en tekortkomingen. Maar hij was ook een genie, een meesterverteller die de harten van miljoenen kinderen (en volwassenen!) heeft veroverd.

• Zijn leven was gevuld met tragedies. Denk aan het verlies van zijn vader, en het overlijden van zijn dochter Olivia. Die ervaringen hebben hem ongetwijfeld gevormd.
• Hij was een oorlogsheld. Als piloot in de Tweede Wereldoorlog heeft hij heel wat meegemaakt.
• Hij was een briljante uitvinder. Wist je dat hij een rol speelde bij de ontwikkeling van een shunt voor zijn zoon, die een hersenbeschadiging had opgelopen?

Al die aspecten samen maken hem tot een buitengewoon complex en tegenstrijdig figuur. En misschien is het juist die complexiteit die zijn verhalen zo krachtig maakt. Ze komen voort uit een leven vol vreugde, verdriet, en een enorme dosis fantasie.

De Erfenis van een Raadsel

Dus, wat is de erfenis van Roald Dahl? Is het de magie van zijn verhalen, of de smet van zijn controversiële uitspraken? Ik denk dat het allebei is. Hij heeft ons een schat aan prachtige verhalen nagelaten, verhalen die generaties lang zullen blijven inspireren. Maar hij heeft ook een donkere kant, een kant die we niet mogen negeren.

Het is belangrijk om over die complexiteit te praten, om de discussie aan te gaan. Want alleen dan kunnen we zijn werk op een eerlijke en respectvolle manier benaderen. Het betekent niet dat we zijn boeken moeten verbannen, maar wel dat we kritisch moeten blijven, en dat we de lessen uit zijn fouten moeten trekken.

Misschien moeten we Roald Dahl niet zien als een held, maar als een spiegel. Een spiegel die ons laat zien hoe complex en tegenstrijdig de menselijke natuur kan zijn. Een spiegel die ons uitdaagt om na te denken over onze eigen vooroordelen en aannames. En een spiegel die ons eraan herinnert dat zelfs de grootste verhalenvertellers niet perfect zijn.

Wat denk jij? Is het mogelijk om van Dahl’s werk te genieten, zonder zijn controversiële uitspraken goed te praten? Laat het me weten in de comments! Ik ben benieuwd naar jullie mening.

Uiteindelijk denk ik dat Roald Dahl, ondanks alles, nooit echt “groot” is geworden. Hij bleef een kind, met een ongeremde fantasie, een voorliefde voor stoutigheid, en een soms pijnlijke eerlijkheid. En misschien is dat wel de reden waarom zijn verhalen zo’n enorme impact hebben gehad. Ze spreken tot het kind in ons allemaal.