Woord Van Het Jaar 2023

Weet je, gisteren stond ik in de supermarkt, wachtend achter een rij mensen die allemaal een self-checkout probeerden te verslaan (spoiler alert: de machine won). Een oudere dame voor me mompelde iets over 'ai-genegeerd'. Ik hoorde het en dacht, hé, dat is vast iets voor de Van Dale! En ja hoor, bingo: het Woord van het Jaar! Of in ieder geval, één van de potentiële kandidaten. Dat bracht me aan het denken… wat voor rare, nieuwe, maar oh-zo-Nederlandse woorden zijn er dit jaar nog meer bijgekomen?

Want laten we eerlijk zijn, het Woord van het Jaar, het is toch elk jaar weer een feestje? Een feestje van taal, van creativiteit, van… ja, van een beetje ongemakkelijke herkenning misschien ook wel. Want wie gebruikt nou echt al die woorden in z’n dagelijks leven? (Behalve taalnerds zoals ik, misschien. Oké, schuldig.) Maar het is wel een heerlijke manier om even stil te staan bij wat er speelt in de maatschappij. Toch?

Woord van het Jaar 2023: De Grote Verkiezing

Elk jaar organiseert Van Dale een verkiezing voor het Woord van het Jaar. En niet alleen in Nederland, maar ook in België. Verschillende jury's stellen een lijst samen van woorden die het afgelopen jaar opvallend vaak zijn gebruikt of die iets nieuws en belangrijks vertegenwoordigen. En dan mogen wij, het grote publiek, stemmen! Wie is de winnaar? Welk woord vat 2023 het beste samen?

Het is altijd weer spannend. Het is ook altijd een goede gelegenheid om je eigen vocabulaire eens flink op te poetsen. Misschien leer je er zelfs nog wat van. (Of je voelt je juist heel oud, omdat je geen idee hebt waar die jongeren het over hebben. Been there, done that.)

Waarom doen we dit eigenlijk?

Waarom is het Woord van het Jaar zo belangrijk? Het is meer dan alleen een leuke wedstrijd. Het is een soort momentopname van onze cultuur en de gebeurtenissen die ons hebben gevormd. Het geeft inzicht in wat ons bezig houdt, waar we ons zorgen over maken, waar we om lachen. Kortom, het is een spiegel van de samenleving.

Denk er maar eens over na: de woorden die de afgelopen jaren hebben gewonnen, vertellen een verhaal. Ze vertellen over crises, over protesten, over technologische ontwikkelingen. Ze vertellen over óns. En dat is best wel cool, toch?

Potentiële Kandidaten: Wat viel op in 2023?

Oké, genoeg filosofie. Laten we eens kijken naar wat er dit jaar zoal aan potentiële kandidaten voorbij is gekomen. (Let op: dit is geen complete lijst, maar een greep uit de woorden die de afgelopen tijd in de media zijn verschenen.)

• AI-genegeerd: Zoals de dame in de supermarkt al illustreerde. Wanneer je wordt genegeerd door een chatbot of andere vorm van artificiële intelligentie. Herkenbaar, toch? Die momenten dat je schreeuwend tegen je telefoon staat te roepen omdat 'ie je vraag niet begrijpt…
• Nepobaby: Een term die al even rondzingt, maar in 2023 echt doorbrak. Een 'nepotisme baby', oftewel een kind van beroemde of invloedrijke ouders dat daardoor een oneerlijk voordeel heeft in de carrière. Zeg maar, de "erfgenaam van de spotlights".
• Klimaatklever: Deze kennen we allemaal. Actievoerders die zich vastplakken aan kunstwerken of wegen om aandacht te vragen voor het klimaat. (Wat je verder ook van de acties vindt, het woord is in ieder geval blijven hangen.)
• Greedflation: Een combinatie van 'greed' (hebzucht) en 'inflation' (inflatie). Bedrijven die de inflatie aangrijpen om hun prijzen nog verder te verhogen en extra winst te maken. Klinkt bekend, nietwaar?
• Slaaptekortcrisis: Een term die aangeeft dat veel mensen chronisch slaaptekort hebben, met alle gevolgen van dien voor hun gezondheid en welzijn. (Ik durf te wedden dat minstens de helft van de lezers nu zit te knikken.)
• Kernuitstap: De politiek gevoelige beslissing om kernenergie te verlaten, bijvoorbeeld als gevolg van het sluiten van kerncentrales. Vooral actueel in landen als Duitsland.
• Transitie-moeheid: Het gevoel van vermoeidheid en weerstand dat kan ontstaan door de vele veranderingen en transities die nodig zijn om een duurzamere samenleving te creëren. (Even eerlijk: wie is er niet een beetje transitie-moe?)
• Woke: Dit woord duikt al langer op, maar blijft relevant. Oorspronkelijk een positieve term voor bewustzijn van sociale ongelijkheid, maar nu vaak (ironisch) gebruikt om progressieve mensen te beschrijven.

En zo zijn er nog veel meer. De lijst met potentiële kandidaten is lang en divers. Het laat zien dat 2023 een jaar was vol uitdagingen, veranderingen en nieuwe inzichten. (En ja, ook een jaar vol nieuwe woorden om te leren.)

Mijn Persoonlijke Favorieten (en waarom)

Oké, ik ga eerlijk zijn: ik heb een paar persoonlijke favorieten. Niet omdat ik ze per se veel gebruik (sommige zijn gewoon echt te gekunsteld), maar omdat ze zo treffend zijn.

• AI-genegeerd: Omdat het zo perfect de frustratie weergeeft van de moderne technologie.
• Greedflation: Omdat het een pijnlijk accurate beschrijving is van de economische realiteit.
• Transitie-moeheid: Omdat het de vinger legt op een gevoel dat denk ik velen hebben.

Maar uiteindelijk gaat het er natuurlijk niet om wat ik vind. Het gaat erom welk woord het beste de tijdsgeest weet te vangen.

De grote vraag: welk woord wint er?

Wie de winnaar wordt? Dat is nog even afwachten. De verkiezing is nog in volle gang. Maar één ding is zeker: het Woord van het Jaar 2023 zal een woord zijn dat ons nog lang zal bijblijven. Een woord dat ons herinnert aan de uitdagingen, de successen en de soms bizarre momenten van dit afgelopen jaar.

Dus, ga stemmen! Laat je stem horen! En wie weet, zien we jouw favoriete woord straks wel terug als het Woord van het Jaar 2023!

En dan nog even dit...

Vergeet niet: taal is levend. Het verandert constant. Nieuwe woorden ontstaan, oude woorden verdwijnen. Het Woord van het Jaar is slechts een momentopname, een snapshot van de taal op een bepaald moment in de tijd. Maar het is wel een belangrijk moment. Een moment om stil te staan bij de kracht van taal en de manier waarop het ons verbindt. (Of ons juist uit elkaar drijft, dat kan natuurlijk ook.)

En mocht je je nu afvragen: "Waarom is er niet een ander woord op de lijst gekomen?" Dat is heel simpel: de Nederlandse taal is rijk en divers. Er zijn waarschijnlijk honderden, zo niet duizenden woorden die een plekje op de lijst hadden verdiend. Maar ja, er kan er maar één de winnaar zijn. (Zo gaat dat nu eenmaal.)

Dus, ga stemmen, denk na, en geniet van de taal! Want taal is prachtig, taal is krachtig, en taal is… gewoon heel erg leuk! (Oké, dat klinkt misschien een beetje nerderig, maar ik meen het echt!) Tot volgend jaar, bij de volgende editie van het Woord van het Jaar!