Wat Hebben De Gebroeders De Witt Gedaan

De gebroeders De Witt, Johan en Cornelis, zijn twee van de meest invloedrijke en controversiële figuren uit de Gouden Eeuw van Nederland. Hun tragische dood, gelyncht door een woedende menigte in 1672, staat symbool voor een turbulente periode in de Nederlandse geschiedenis. Maar wat hebben deze broers nu eigenlijk gedaan dat hen zo belangrijk, en zo gehaat, maakte? Dit artikel duikt diep in hun carrières, beleid en de context van hun tijd om een genuanceerd beeld te schetsen.

Politieke Carrière en Filosofie van Johan de Witt

Johan de Witt (1625-1672), de oudste van de twee, was een briljant jurist en wiskundige. Op jonge leeftijd klom hij op tot Raadpensionaris van Holland, de belangrijkste politieke functie in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hij bekleedde deze positie van 1653 tot 1672, een periode die gekenmerkt werd door interne politieke strijd en internationale conflicten.

De Ware Vrijheid en het Staatsgezinde Beleid

Johan de Witt was een warm voorstander van de "Ware Vrijheid", een politieke ideologie die zich verzette tegen de macht van de Oranjes, in het bijzonder de stadhouder. Hij was een overtuigd staatsgezinde, wat betekende dat hij de macht van de Staten-Generaal, het overkoepelende orgaan van de Republiek, wilde versterken ten koste van een individuele leider. Dit was een direct conflict met de orangistische factie, die de stadhouderlijke macht juist wilde herstellen.

Zijn beleid was gericht op het bevorderen van de handel en de economie van de Republiek. Hij geloofde in vrede en neutraliteit, en probeerde de Republiek buiten de Europese conflicten te houden. Dit was niet altijd mogelijk, en De Witt werd gedwongen tot verschillende oorlogen, waaronder de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog (1665-1667) en het begin van de Hollandse Oorlog in 1672.

Een concreet voorbeeld van zijn economische beleid is de Act of Navigation van Engeland (1651), die de Nederlandse handel ernstig belemmerde. De Witt probeerde deze wet te omzeilen door handelsverdragen met andere landen te sluiten en door de Nederlandse vloot te versterken, om zo de Nederlandse handelsbelangen te beschermen.

De Rol in het Eerste Stadhouderloze Tijdperk

Na de dood van stadhouder Willem II in 1650 brak het Eerste Stadhouderloze Tijdperk aan. De Witt speelde een cruciale rol in het in stand houden van deze situatie. Hij vreesde dat een stadhouder de macht van de regenten zou ondermijnen en de republikeinse idealen zou bedreigen. Hij probeerde de jonge Willem III, de toekomstige koning van Engeland, buiten de politiek te houden, wat hem veel vijanden opleverde.

Hij schreef zelfs de Acte van Seclusie, een geheim verdrag met Engeland dat Willem III permanent van het stadhouderschap uitsloot. Dit was een controversiële maatregel die de orangisten nog meer tegen hem in het harnas joeg.

Cornelis de Witt: Zeeheld en Politiek Strateeg

Cornelis de Witt (1623-1672), de broer van Johan, was minder bekend maar minstens zo belangrijk. Hij was een bekwaam marineofficier en politiek strateeg. Hij bekleedde de functie van ruwaard van Putten en nam actief deel aan de politiek van Holland.

De Tocht naar Chatham en de Verdediging van de Republiek

Cornelis de Witt verwierf grote bekendheid door zijn rol in de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog. Hij was de gedelegeerde van de Staten-Generaal bij de vloot, wat hem de facto de leiding gaf over de Nederlandse marine. Samen met admiraal Michiel de Ruyter plande en voerde hij de gedurfde Tocht naar Chatham in 1667 uit. Dit was een verrassingsaanval op de Engelse vloot in hun eigen haven, die de Engelsen zware verliezen toebracht en de oorlog in Nederlands voordeel beslechtte. Deze actie maakte hem tot een nationale held.

Naast zijn militaire prestaties was Cornelis ook een belangrijke politieke adviseur van zijn broer Johan. Hij steunde het staatsgezinde beleid en werkte hard om de positie van de Republiek te versterken.

Beschuldigingen en Gevangenschap

Tijdens het Rampjaar 1672, toen de Republiek door Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen werd aangevallen, werd Cornelis de Witt beschuldigd van samenzwering tegen Willem III. Hoewel de beschuldigingen vals waren, werd hij gearresteerd en gemarteld in de Gevangenpoort in Den Haag. Hij weigerde echter te bekennen.

Het Rampjaar 1672 en de Moord op de Gebroeders De Witt

Het jaar 1672 staat in de Nederlandse geschiedenis bekend als het Rampjaar. De Republiek werd van alle kanten aangevallen, en de interne politieke spanningen bereikten een kookpunt. De orangistische factie kreeg de overhand en Willem III werd tot stadhouder benoemd.

De populariteit van Johan de Witt was tot een dieptepunt gedaald, en hij trad af als raadpensionaris. Hij werd samen met zijn broer Cornelis het slachtoffer van een georganiseerde lynchpartij op 20 augustus 1672. Een woedende menigte, opgehitst door orangistische propaganda, bestormde de Gevangenpoort en sleepte de broers naar buiten. Ze werden op gruwelijke wijze vermoord en hun lichamen werden verminkt en tentoongesteld.

De moord op de gebroeders De Witt was een dieptepunt in de Nederlandse geschiedenis. Het toonde de wreedheid en de politieke verdeeldheid van de tijd. De daders van de moord werden nooit vervolgd, wat de politieke macht van de orangisten verder bevestigde.

Erfenis en Betekenis van de Gebroeders De Witt

Ondanks hun tragische dood hebben de gebroeders De Witt een belangrijke erfenis nagelaten. Ze worden herinnerd als symbool van de republikeinse idealen en de strijd tegen de macht van de Oranjes. Hun beleid heeft bijgedragen aan de economische bloei van de Republiek in de Gouden Eeuw.

De moord op de gebroeders De Witt is een waarschuwing tegen de gevaren van politieke extremisme en de gevolgen van het demoniseren van politieke tegenstanders. Het is een herinnering aan de fragiele aard van de democratie en het belang van tolerantie en respect voor andersdenkenden.

Hun nalatenschap is complex en controversieel. Aan de ene kant waren ze visionaire leiders die de Republiek naar grote hoogten brachten. Aan de andere kant waren ze ook meedogenloze politici die bereid waren om verregaande maatregelen te nemen om hun politieke doelen te bereiken. Hun verhaal is een essentieel onderdeel van de Nederlandse geschiedenis en biedt waardevolle lessen voor de huidige tijd.

De gebroeders De Witt blijven een bron van fascinatie en debat. Hun leven en dood zijn een herinnering aan de turbulente periode van de Gouden Eeuw en de eeuwige strijd tussen verschillende politieke idealen. Het is belangrijk om hun verhaal te blijven vertellen en te leren van de lessen uit het verleden.