Visual Pleasure And Narrative Cinema

Hé! Zin in een beetje filmtheorie? Nee, niet afhaken! Dit wordt leuk, beloofd. We gaan het hebben over iets dat klinkt superserieus: "Visual Pleasure and Narrative Cinema". Maar in feite draait het om kijken. En geef toe, wie kijkt er nou niet graag naar films?

Denk even aan je favoriete film. Wat maakt die zo goed? Is het het verhaal? De acteurs? Of is het... iets anders? Iets dat je moeilijk kunt benoemen? Wellicht ben je wel slachtoffer (of gelukkige genieter!) van de 'male gaze'!

De 'Male Gaze': Wat is dat precies?

De term komt van Laura Mulvey, een briljante (en soms controversiële) filmtheoretica. Ze schreef in 1975 een essay met die titel en BAM! Een hele nieuwe manier van kijken naar films (pun intended!).

De male gaze, ofwel de mannelijke blik, beschrijft eigenlijk hoe de camera - en dus het publiek - de wereld bekijkt vanuit een mannelijk perspectief. Alsof we allemaal een mannelijke bril op hebben gekregen in de bioscoop.

Klinkt vaag? Ok, laten we het concreet maken. Denk aan een actiefilm. Meestal is de hoofdpersoon een man, toch? Hij redt de wereld, is supersterk en... wordt vaak aangestaard door de camera. Zijn acties zijn belangrijk. Zijn verhaal drijft de film vooruit.

En de vrouwen? Vaak zijn ze er om... nou ja, om mooi te zijn. Ze worden gefilmd in slow motion, hun lichamen worden geobjectiveerd, en hun rol is vaak ondergeschikt aan die van de man. Het lijkt wel alsof de camera zegt: "Kijk eens, mannen, hoe sexy ze is!". Dat is de male gaze in actie!

Klinkt een beetje oneerlijk, toch? En dat is het eigenlijk ook wel. Mulvey's punt was dat deze blik in films de mannelijke dominantie in de maatschappij weerspiegelt en zelfs versterkt. Alsof we onbewust worden getraind om vrouwen te zien als objecten van verlangen, in plaats van als complexe individuen.

Scopophilia en Narcisisme: De Psyche van het Kijken

Mulvey introduceerde ook twee andere interessante concepten: scopophilia en narcisisme.

Scopophilia is simpelweg het plezier dat we beleven aan het kijken. Denk aan voyeurisme. We houden ervan om te kijken naar dingen (en mensen!) die we aantrekkelijk vinden. Niks mis mee, zolang het respectvol blijft.

Narcisisme, aan de andere kant, is het plezier dat we beleven aan het identificeren met personages op het scherm. We zien onszelf (of willen onszelf zien) in de helden en heldinnen. We voelen hun emoties, juichen mee met hun successen en huilen mee met hun tegenslagen.

De male gaze speelt met beide concepten. Mannen identificeren zich met de actieve, dominante mannelijke personages. En ze beleven scopophilie door te kijken naar de geobjectiveerde vrouwelijke personages.

Is dit écht overal zo?

Natuurlijk niet! Mulvey's theorie is niet zonder kritiek. Sommige mensen vinden dat ze te generaliserend is. Niet elke film gebruikt de male gaze op dezelfde manier. En er zijn genoeg films die helemaal niet vanuit een mannelijk perspectief worden verteld.

Denk aan films met sterke vrouwelijke hoofdrollen. Of films die de genderrollen juist omkeren. Of films die de personages gewoon als mensen behandelen, zonder ze te objectiveren. Die films dagen de male gaze uit en bieden een frissere, meer inclusieve kijk op de wereld.

Bovendien is het idee dat alleen mannen plezier beleven aan de male gaze een beetje kortzichtig. Vrouwen kunnen ook genieten van het kijken naar mooie mensen, ongeacht hun geslacht. Het is complexer dan een simpel "mannen kijken naar vrouwen" scenario.

Een feministisch perspectief?

Mulvey's essay was een feministische analyse van cinema. Ze wilde aantonen hoe films bijdragen aan de onderdrukking van vrouwen. Het was een radicale boodschap in de jaren '70, en het is nog steeds relevant vandaag de dag.

Het gaat erom dat we ons bewust worden van de manier waarop we kijken. Vragen stellen over de representatie van mannen en vrouwen in films. En eisen dat films diverser en inclusiever worden.

Waarom is dit nu leuk?

Omdat het ons helpt om kritischer te kijken naar films! Het is alsof je een nieuwe superkracht hebt gekregen: je kunt nu de verborgen boodschappen ontcijferen! Je kunt zien hoe de camera onze blik stuurt, hoe personages worden neergezet, en hoe dit allemaal bijdraagt aan onze beleving van de film.

En het is gewoon fascinerend om te beseffen dat films niet alleen maar entertainment zijn. Ze zijn ook een weerspiegeling van onze cultuur, onze waarden, en onze vooroordelen. Door daarover na te denken, kunnen we onszelf en de wereld om ons heen beter begrijpen.

Stel je voor: je zit in de bioscoop, popcorn in de hand, klaar om te genieten van een nieuwe film. Maar nu kijk je met andere ogen. Je ziet de male gaze (of de afwezigheid ervan). Je merkt op hoe de personages worden geobjectiveerd (of juist niet). Je bedenkt hoe dit alles bijdraagt aan het verhaal. Bingo! Je bent een echte filmkenner!

Dus, de volgende keer dat je een film kijkt, denk dan aan de male gaze. Denk aan scopophilia en narcisisme. Denk aan Laura Mulvey en haar baanbrekende essay. En vooral, denk aan: hoe kijk jij? En wat zegt dat over jou, over de film, en over de wereld om je heen?

Want uiteindelijk draait filmtheorie om meer dan alleen films. Het draait om ons, om onze blik, en om de manier waarop we de wereld zien. En dat is toch superinteressant?

Nu, waar wacht je nog op? Ga een film kijken! (En laat me weten wat je ervan vond, met je nieuwe 'male gaze'-bril op!).