Van Wie Is Het Panamakanaal

Nou, zeg nou zelf, wie heeft er nou nog geen mening over het Panamakanaal? Het is zo’n ding waar je automatisch denkt: “O ja, dat ken ik wel, dat is toch… eh… iéts met schepen!” Maar echt weten wie dat ding nou eigenlijk heeft laten bouwen en waarom? Dat is een ander verhaal. Laat me je meenemen in een verhaal dat kronkelt en draait net als… nou ja, het Panamakanaal zelf.

Het begon met een Franse droom (en een heleboel muggen)

Het is allemaal begonnen met Ferdinand de Lesseps. Klinkt chique, toch? Deze Fransoos had al het Suezkanaal voor elkaar gebokst, en hij dacht: "Hé, als ik dat kan, kan ik best nog een gracht graven door Panama!" Hij zag het helemaal zitten: een fluitje van een cent, un morceau de gâteau. Hij zou de twee oceanen verbinden en er stinkend rijk van worden. Wat kon er misgaan?

Nou, een hoop, dus. Om te beginnen, Panama is niet bepaald Parijs. Het is een tropische jungle vol met… ja, je raadt het al… muggen! En die muggen brachten cadeautjes mee: malaria en gele koorts. Lekker dan.

De Franse fiasco: "Vive la Malaria!"

De Lesseps dacht dat hij gewoon een kanaal kon graven, net als in Egypte. Maar Panama is een stuk heuvelachtiger, om het zacht uit te drukken. Bovendien had hij geen flauw idee van de ziektes. Zijn plan was om gewoon een zeeniveaukanaal te graven, dus gewoon alles uitgraven tot je bij de zee komt. Simpel! (Niet dus.)

De Fransen probeerden het 10 jaar lang, en het werd een complete puinhoop. Duizenden arbeiders stierven aan ziektes. Het geld vloog erdoorheen als water door een zeef (passend, toch?). Uiteindelijk gaf De Lesseps het op, compleet geruïneerd en met een reputatie die erger was dan een week oude croissant.

De Amerikanen komen aanvaren (en pakken door)

En toen kwamen de Amerikanen! Met een brede grijns en een nog bredere Theodore Roosevelt. Die Teddy (zoals hij liefkozend werd genoemd) was een man van daden. Hij zag in het Panamakanaal een fantastische kans om de Amerikaanse macht te laten gelden. En om sneller van de ene oceaan naar de andere te varen met hun oorlogsschepen, natuurlijk. Dat ook.

Roosevelt wist dat hij twee dingen nodig had: geld en controle over Panama. Geld was geen probleem voor de Amerikanen. Maar Panama was toen nog een provincie van Colombia. En Colombia was niet zo happig om het te verkopen. Dus wat doe je dan? Je steunt een onafhankelijkheidsbeweging! Hoppa! Binnen de kortste keren was Panama een onafhankelijke republiek, en ze stonden te springen om een deal met de Amerikanen te sluiten.

"Make Panama Great Again!" (Of zoiets)

De Amerikanen leerden van de Franse fouten (een beetje). Ze beseften dat ze iets aan die ziektes moesten doen. Dus ze stuurden Dr. William Gorgas. Klinkt als een slechterik uit een stripboek, maar hij was eigenlijk een held. Gorgas wist dat muggen de boosdoeners waren. Dus hij begon een gigantische campagne om muggen te bestrijden. Moerassen droogleggen, ramen voorzien van horren, en overal gif spuiten. Het was een oorlog tegen de muggen, en de Amerikanen wonnen!

Daarnaast besloten de Amerikanen om geen zeeniveaukanaal te graven, maar een kanaal met sluizen. Dus schepen worden omhoog getild door een soort waterliften en aan de andere kant weer naar beneden gelaten. Dat was veel minder graven, en dus ook minder risico.

Het kanaal werd uiteindelijk geopend in 1914, na 10 jaar hard werken. Het was een gigantisch succes. Schepen konden nu veel sneller van de Atlantische naar de Stille Oceaan varen. En de Amerikanen waren de trotse eigenaars van het Panamakanaal!

En wie is 'ie nou écht van?

Maar wacht eens even, het verhaal is nog niet helemaal klaar. Want wie is het kanaal nou echt van? De Amerikanen bouwden het, maar het stond wel in Panama. Jarenlang hielden de Amerikanen de touwtjes stevig in handen. Panama kreeg een beetje geld, maar de Amerikanen hadden de controle over het kanaalgebied. Dat leidde tot heel wat wrijving tussen de twee landen.

Uiteindelijk, in 1977, sloot president Jimmy Carter een deal met Panama: het Torrijos-Carter Verdrag. Daarin werd afgesproken dat Panama in 1999 de volledige controle over het kanaal zou krijgen. En zo geschiedde!

Panama aan het roer: een nieuwe tijd

Sinds 1999 is het Panamakanaal volledig in handen van Panama. Ze runnen het goed, ze hebben het gemoderniseerd, en ze verdienen er een hoop geld mee. Het Panamakanaal is nu een symbool van de Panamese onafhankelijkheid en een belangrijke bron van inkomsten voor het land.

Dus, samenvattend:

• De Fransen probeerden het eerst, maar faalden jammerlijk door muggen en domheid.
• De Amerikanen kwamen, zagen en overwonnen (en betaalden ervoor).
• Panama kreeg het uiteindelijk terug en runt het nu als een baas.

Dus, de volgende keer dat je op een feestje bent en iemand vraagt: "Van wie is het Panamakanaal?", dan kun je met een gerust hart antwoorden: "Het is nu van Panama, maar het is een ingewikkeld verhaal met Franse dromen, Amerikaanse ambitie en heel veel muggen." En dan ben jij de ster van de avond. Succes!

Nog een paar leuke feitjes om mee te pronken:

• Het Panamakanaal is ongeveer 82 kilometer lang. Dat is ongeveer de afstand van Amsterdam naar Eindhoven (als je rechtdoor zou kunnen varen, tenminste).
• Er varen ongeveer 14.000 schepen per jaar door het kanaal. Dat is best druk, alsof het de A2 is tijdens de spits.
• De tol voor een schip om door het kanaal te varen kan oplopen tot honderdduizenden dollars. Duur grapje, maar wel sneller dan omvaren!
• Het kanaal is uitgebreid in 2016, zodat er nog grotere schepen doorheen kunnen. Die schepen noemen ze Neo-Panamax. Klinkt als een superheld, toch?

En zo is het maar net! Nu weet je alles (of in ieder geval genoeg) over het Panamakanaal om indruk te maken op je vrienden. Ga ervoor en laat ze zien wat je geleerd hebt. En onthoud: het is allemaal begonnen met een Fransman, muggen en een hoop ambitie. Cheers!