The Ones Who Walk Away

Oké, luister, ik moet je een verhaal vertellen. Stel je voor: een stad, oh, een geweldige stad. Ik heb het over straten van goud, eeuwige zonneschijn, alles wat je hartje begeert. Noem het "Omelas," want laten we eerlijk zijn, elke stad heeft een naam nodig. Klinkt als een reclame voor een all-inclusive resort, toch? Bijna te mooi om waar te zijn? Nou, dat is het ook.

Het perfecte plaatje...of toch niet?

Want, en hier komt de aap uit de mouw, er is een kleine, uh, laten we zeggen "onvolkomenheid." Een piepklein detail dat de perfectie van Omelas toch een beetje… tja, minder perfect maakt. Denk aan een klein beetje zand in je perfect gebakken appeltaart. Irritant, maar je eet 'm nog steeds op, toch?

In het geval van Omelas is dat zand een kind. Ja, een arm, verwaarloosd kind dat in een donkere, stinkende kelder zit. Compleet kut situatie dus. En hier is de twist: het geluk en de voorspoed van heel Omelas hangt af van het lijden van dit kind. Serieus. Als het kind bevrijd zou worden, zou al het geluk, alle voorspoed, poef, verdwijnen. Alsof iemand de stekker van de geluksmachine heeft uitgetrokken. Geen festivals meer, geen lachende kinderen, gewoon een normale, waarschijnlijk behoorlijk deprimerende, stad.

Maar waarom?

Goede vraag! Denk erover na als een soort moreel compromis. De inwoners van Omelas weten van het kind. Ze worden er zelfs af en toe naartoe geleid om het te zien. Ze zien het vuil, ze ruiken de stank, ze horen het jammeren. En dan… accepteren ze het. "Tja," zeggen ze waarschijnlijk, "beter één kind ongelukkig, dan iedereen." Zo werkt utilitarisme, baby! Het is een soort afspraak met de duivel, maar dan eentje waar iedereen van profiteert, behalve de arme sloeber in de kelder. Klinkt eerlijk, toch? (Spoiler alert: het is niet eerlijk.)

De Wandelaars

Maar, en hier komt de echt interessante twist, niet iedereen slikt dit. Sommige mensen, nadat ze het kind gezien hebben, kunnen het niet verkroppen. Ze kunnen niet leven met het idee dat hun geluk, hun voorspoed, betaald wordt met het lijden van een ander. Dus… ze vertrekken. Ze lopen weg van Omelas. Ze verdwijnen gewoon.

Dit zijn "The Ones Who Walk Away." De mensen die zeggen: "Nee, bedankt. Ik pas. Ik ga liever ergens anders een redelijk middelmatig leven leiden, dan profiteren van dit morele wrakhout." Het zijn de ethische helden van het verhaal. Of zijn ze gewoon losers die niet tegen de druk kunnen? Dat is de vraag, nietwaar?

Waar gaan ze dan heen?

Tja, dat is de grote vraag. De auteur, Ursula K. Le Guin, geeft geen antwoord. Ze zegt alleen dat ze "weglopen, de duisternis in." Beetje dramatisch misschien, maar je snapt het punt. Misschien vinden ze een andere stad, misschien stichten ze hun eigen gemeenschap, misschien gaan ze wel als kluizenaar in een grot wonen. We weten het niet. En eigenlijk doet het er ook niet toe. Het gaat erom dat ze weglopen. Dat ze de morele prijs van Omelas niet willen betalen.

Morele dilemma's voor dummies (zoals ik)

Oké, even serieus (voor zover mogelijk, dan). Dit verhaal is natuurlijk een metafoor. Het gaat over de keuzes die we maken in het leven. Over de compromissen die we sluiten. Over de dingen die we negeren om ons eigen leven makkelijker te maken.

• Denk aan goedkope kleding: Geproduceerd in fabrieken waar werknemers worden uitgebuit. Wij hebben goedkope kleding, zij hebben erbarmelijke werkomstandigheden. Is dat anders dan het kind in de kelder?
• Of aan de impact van onze consumptie op het milieu: Wij hebben goedkope benzine en nieuwe spullen, de planeet kreunt onder de vervuiling. Is dat anders dan het kind in de kelder?
• Of aan de ongelijkheid in de wereld: Wij hebben overvloed, anderen hebben gebrek. En we weten ervan. Is dat anders dan…? Je snapt het punt.

Het verhaal dwingt je om na te denken over de verborgen kosten van je eigen geluk. Om je af te vragen: "Wat ben ik bereid te negeren? Welke prijs ben ik bereid te betalen?" Ben ik een inwoner van Omelas? Of ben ik… een wandelaar?

Conclusie (een beetje serieus, beloofd!)

Dus, wat is de moraal van dit verhaal? (Behalve dan dat Ursula K. Le Guin een genie was, wat sowieso al vaststaat.) Ik denk dat het is om bewust te zijn. Om je ogen niet te sluiten voor de onvolkomenheden van de wereld. Om jezelf af te vragen of je comfort en geluk niet ten koste gaan van anderen.

Je hoeft niet meteen al je bezittingen weg te geven en in een grot te gaan wonen (hoewel, als dat je ding is, go for it). Maar je kunt wel proberen om bewuster te consumeren, eerlijke producten te kopen, je stem te laten horen, en gewoon… een beetje aardiger te zijn voor de mensen (en de planeet) om je heen. Misschien, heel misschien, kunnen we dan een beetje minder Omelas en een beetje meer… nou ja, iets beters creëren.

En wie weet, misschien vinden de wandelaars wel een betere plek om naartoe te gaan. Een plek waar geluk niet gebouwd is op het lijden van anderen. Een plek waar de appeltaart perfect is, zonder zand. Eén ding is zeker: er zijn altijd mensen die weigeren mee te doen aan het spel. En dat is… iets moois.

Dus, de volgende keer dat je van iets geniet, vraag je dan af: wat is de prijs? En ben je bereid die te betalen? Of ga je liever… wandelen?