The Black Swan Nassim Taleb

Oké, even eerlijk: wie van ons heeft niet een keer compleet stomverbaasd naar een situatie gekeken en gedacht: "Hoe dan?!?!" Je kent het wel, zo'n moment waarop je wereld even op z'n kop staat. Dat is eigenlijk precies waar Nassim Nicholas Taleb over praat in zijn boek "The Black Swan". Maar voordat je afhaakt, denkend dat het iets is voor hoogleraren met pijprokende gewoontes, beloof ik je: dit is veel relevanter voor je dagelijkse leven dan je denkt. Denk aan dat ene vriendenhuwelijk dat ineens uit elkaar spat, of die ene investering die je dacht zo slim was en volledig de mist ingaat. Of die ene keer dat je baas besluit dat iedereen ineens roze sokken moet dragen op vrijdag. (Oké, misschien alleen in mijn kantoor...)

Wat is die Zwarte Zwaan nou precies?

Een Zwarte Zwaan, volgens Taleb, is een gebeurtenis die aan drie criteria voldoet:

• Het is een uitschieter: het ligt ver buiten wat je normaal gesproken zou verwachten. Alsof je op zoek bent naar sokken in de kast, en er komt ineens een levende kip uit.
• Het heeft een gigantische impact: het verandert alles. Stel je voor dat die kip een ei legt...een gouden ei. Dat verandert je sokkenlade, je dag, je leven, alles!
• We bedenken achteraf een plausibele verklaring: achteraf lijken we ineens allemaal te weten waarom het gebeurde. "Ja, die kip zat er altijd al! En dat gouden ei, dat was natuurlijk onvermijdelijk!" Alsof we allemaal helderzienden zijn.

Voor de ontdekking van Australië dachten Europeanen bijvoorbeeld dat alle zwanen wit waren. Een zwarte zwaan was onmogelijk. Totdat... tadaa! Er eentje werd ontdekt. BOEM! Hele wereldbeeld op z'n kop. Denk er maar eens over na, tot voor kort dachten we dat we nooit meer een pandemie zouden meemaken, toch? Nu, tja...

Het probleem met Voorspellen

Het ding is, we zijn er slecht in om Zwarte Zwanen te voorspellen. Heel slecht. We baseren onze voorspellingen vaak op het verleden, maar het verleden is geen garantie voor de toekomst. Sterker nog, het kan je juist misleiden! Denk aan die keer dat je dacht te weten hoe je date zou verlopen, gebaseerd op eerdere dates. En toen... verrassing! Iemand die z'n spaghetti opslurpt als een stofzuiger en een serenade brengt aan de ober. Tsja... Voorspellen is lastig, zeker als het over de toekomst gaat, zoals iemand ooit zei.

Taleb noemt dit het “Narrative Fallacy”. We zijn verslaafd aan verhalen. We willen een logisch verhaal over alles. Daarom verzinnen we ze, ook al slaan ze nergens op. Dat is alsof je probeert een IKEA kast in elkaar te zetten zonder handleiding en achteraf roept: "Ja, zo hoort het!". Terwijl de plank eigenlijk verkeerd om zit.

Hoe dan wél omgaan met Zwarte Zwanen?

Je kunt ze dus niet voorspellen. Wat nu? Niet wanhopen! Taleb geeft een aantal praktische tips:

• Bescherm jezelf tegen negatieve Zwarte Zwanen: Minimaliseer het risico op grote verliezen. Diversifieer je investeringen (niet al je eieren in één mandje, snap je?). Zorg voor een goede verzekering. Kortom, wees verstandig.
• Profiteer van positieve Zwarte Zwanen: Creëer kansen waar geluk je kan vinden. Probeer nieuwe dingen. Ga naar feestjes (zelfs als je geen zin hebt). Zeg ja tegen onverwachte uitnodigingen. Kortom, wees avontuurlijk.
• Vermijd “experts”: Experts zijn vaak overtuigd van hun eigen gelijk, maar ze hebben het vaak mis. Luister naar ze met een korreltje zout. Vertrouw op je eigen oordeel. Tenzij de expert toevallig een waarzegger is met een kristallen bol... Dan moet je wellicht nóg meer korreltjes zout nemen.
• Accepteer dat je het niet weet: Wees eerlijk over je eigen onwetendheid. Zeg "Ik weet het niet" in plaats van iets te verzinnen. Dat is oké. Sterker nog, het is slim.

Denk aan de uitvinding van internet. Wie had dat kunnen voorspellen? Niemand. Maar de mensen die het omarmden en er de mogelijkheden van zagen, zijn nu stinkend rijk. Terwijl diegene die zei: "Internet? Dat is een hype!", nu waarschijnlijk nog steeds cassettebandjes aan het luisteren is. (Geen oordeel, cassettebandjes zijn cool, maar je snapt het punt.)

De kracht van Barbell Strategie

Taleb is fan van de “Barbell Strategie”. Stel je voor dat je gewicht heft met een halter. Je hebt aan de ene kant een enorm gewicht (risico), en aan de andere kant een enorm gewicht (veiligheid). Het midden is leeg. Je spreidt je risico’s extreem uit. In de praktijk betekent dit dat je bijvoorbeeld 90% van je vermogen investeert in veilige obligaties of spaarrekeningen, en 10% in extreem risicovolle (maar potentieel winstgevende) projecten. Als die 10% mislukt, ben je niet alles kwijt. Maar als het lukt… BAM! Zwarte Zwaan moment!

En nu?

Dus, de volgende keer dat je iets onverwachts meemaakt, schrik niet. Denk aan de Zwarte Zwaan. Vraag jezelf af: kan ik me hiertegen beschermen? Kan ik hier misschien zelfs van profiteren? En het allerbelangrijkste: realiseer je dat de wereld vol zit met onzekerheid, en dat dat juist de schoonheid ervan is! Want zeg nou zelf, een leven zonder verrassingen zou toch saai zijn?

De les van Taleb is niet om de toekomst te voorspellen, maar om jezelf voor te bereiden op het onvoorspelbare. Dus ga erop uit, neem risico’s (weloverwogen, natuurlijk!), en wie weet… Misschien komt die Zwarte Zwaan je wel een gouden ei brengen.

En vergeet niet: soms is het oké om roze sokken te dragen op vrijdag. Wie weet wat er gebeurt!