The Better Angels In Our Nature

Goh, weet je, we hebben het vaak over hoe rot de wereld kan zijn. Over oorlogen, misdaad, en dat ene verschrikkelijke liedje dat maar niet uit je hoofd wil. Maar wat als ik je zeg dat er ook een andere kant is? Eentje die stiekem best wel optimistisch maakt?

Ik heb het over The Better Angels of Our Nature, een dikke pil van Steven Pinker. (Ja, echt zo'n boek dat je oppakt en denkt: "Pff, hier ga ik even voor zitten.") Het idee? Dat we eigenlijk steeds minder gewelddadig worden. Klinkt gek, toch?

De lange reis naar minder geweld

Pinker zegt dus dat door de eeuwen heen, er een soort verschuiving heeft plaatsgevonden. Van stammenoorlogen waarbij elk conflict eindigde met iemand in een boomstronk naar (relatief gezien) vreedzamer tijden. Hoe dan, vraag je je af? Nou, hij heeft daar een paar ideeën over.

De Civilisering

Eén daarvan is de "civilisering". Klinkt chique, hè? Simpel gezegd: toen staten ontstonden en regels gingen gelden, werd het moeilijker om zomaar iemand een lel te verkopen. Er kwam een soort etiquette. Natuurlijk, er waren nog steeds koningen die elkaar de tent uit vochten, maar de gemiddelde burger had het iets beter. Beetje meer rust in de tent. Een béétje maar, hoor!

Stel je voor, je mag niet meer zomaar iemand doden omdat die je appel gestolen heeft. Wat een inperking van je vrijheid! Maar goed, misschien is het wel handig voor de algemene veiligheid. Denk daar maar eens over na, terwijl je een appeltje eet.

De Humanitaire Revolutie

Dan heb je de "humanitaire revolutie". (Nog zo'n term!) Dit gaat over de opkomst van het idee dat andere mensen ook belangrijk zijn. Dus niet alleen je eigen stam of familie, maar iedereen. Een beetje mededogen, een beetje empathie. Klinkt logisch, toch? Maar blijkbaar heeft het even geduurd voordat dat idee echt aansloeg.

Je kent het wel, zo'n moment waarop je denkt: "Hé, die andere persoon is ook maar een mens!" En dan opeens ga je ze niet meer slaan. Misschien. Hangt ervan af hoe erg ze je hebben geïrriteerd. Nee hoor, grapje! (Meestal...)

De Lange Vrede

Na de Tweede Wereldoorlog kwam er een periode die Pinker de "lange vrede" noemt. En ja, er zijn nog steeds oorlogen (helaas), maar niet meer op de schaal van die grote conflicten. Misschien is het omdat iedereen nu kernwapens heeft en niemand durft ze te gebruiken? Of misschien is het omdat we eindelijk een beetje wijzer zijn geworden? Ik hoop het laatste!

Denk er eens over na. Geen wereldoorlogen meer (tot nu toe, klop klop op hout). Best wel een prestatie, toch? Zeker als je bedenkt hoe vaak we elkaar in het verleden de hersens hebben ingeslagen.

De Nieuwe Vrede

En alsof dat nog niet genoeg is, claimt Pinker dat we sinds het einde van de Koude Oorlog in een "nieuwe vrede" leven. Nog minder conflicten! Ja, echt! Oké, er zijn nog steeds narigheidjes hier en daar ( understatement van het jaar), maar overall gaat het de goede kant op.

Misschien komt het doordat we meer met elkaar verbonden zijn door het internet? Of doordat de democratie zich verspreidt? Wie zal het zeggen? Feit is: er zijn minder oorlogen tussen landen dan ooit tevoren. Best wel een lichtpuntje, vind je niet?

Waarom dan al die negatieve berichten?

Maar als alles zo geweldig is, waarom horen we dan alleen maar negatieve berichten? Goede vraag! Pinker heeft daar ook een antwoord op.

Sensatie: Slecht nieuws verkoopt beter. Mensen zijn nu eenmaal meer geïnteresseerd in ellende dan in vrolijkheid. Dat komt omdat we geprogrammeerd zijn om op gevaar te letten. Het is een overlevingsmechanisme. (Bedankt, oerinstinct!)

Verandering: We leven in een tijd van snelle veranderingen. En verandering is eng. Dus we focussen ons op de bedreigingen en vergeten de vooruitgang. Beetje jammer, toch?

Verwachtingen: Onze verwachtingen zijn hoger dan ooit. Vroeger vonden we het al geweldig als we een dak boven ons hoofd hadden. Nu willen we een villa met zwembad. Dus als er iets misgaat, voelt dat als een grotere ramp dan vroeger.

De betere engelen in onszelf

Oké, genoeg over geweld. Waar komen die "betere engelen" dan vandaan? Pinker noemt een paar factoren die ons in toom houden.

Empathie: Het vermogen om ons in te leven in anderen. Als we ons kunnen voorstellen hoe iemand anders zich voelt, zijn we minder snel geneigd om ze pijn te doen. (Een beetje respect voor elkaar, alsjeblieft!)

Zelfbeheersing: Het vermogen om onze impulsen te beheersen. Niet meteen boos worden als iemand je voorbijsnijdt in de supermarkt. Even diep ademhalen en doorlopen. (Lastig, maar het kan!)

Rede: Het vermogen om logisch na te denken. Zien dat geweld zelden een oplossing is. En dat samenwerking vaak meer oplevert dan conflict. (Een beetje gezond verstand kan geen kwaad, toch?)

Geweldmonopolie van de staat: Ja, dat is een mond vol. Maar het betekent gewoon dat de overheid (hopelijk) het recht heeft om geweld te gebruiken. En dat maakt het voor burgers minder aantrekkelijk om het recht in eigen hand te nemen. (Denk even aan een willekeurige western film en je snapt wat ik bedoel.)

Dus, wat moeten we hiermee?

Wat kunnen we met al deze informatie? Moeten we nu allemaal Pinker-aanhangers worden en de straat op gaan met vlaggen en trompetten? Nee, natuurlijk niet.

Maar misschien kunnen we wel iets optimistischer worden. Erkennen dat er vooruitgang is geboekt. En dat we, ondanks alle ellende, op de goede weg zijn. Wees een beetje trots op de mensheid. (Ja, ook al zijn er nog steeds mensen die hun sokken in sandalen dragen.)

Blijf kritisch. Blijf vechten voor een betere wereld. Maar vergeet niet om af en toe even stil te staan bij de positieve ontwikkelingen. Want die zijn er wel degelijk. Echt waar!

En wie weet, over een paar eeuwen kijken ze naar ons terug en zeggen ze: "Goh, die mensen in de 21e eeuw, ze hadden het best goed voor elkaar!" Of ze lachen ons keihard uit. Dat kan ook. Maar laten we hopen op het eerste.

Dus, ga lekker die dikke pil van Pinker lezen (als je durft!) of zoek een samenvatting op. Het is het waard. Je zult er misschien niet meteen vrolijker van worden, maar je krijgt wel een nieuwe kijk op de wereld. En dat is toch ook wat waard, nietwaar?

Nu ga ik even een kop koffie zetten. Want al dat gepraat over geweld en vrede maakt me moe. Wil je ook een bakkie?