Post Hoc Ergo Post Hoc

Hé, luister even! Ik zat laatst met een vriend aan de koffie, weet je. Hij is zo’n type dat alles weet, of denkt te weten. Het ging over de economie, natuurlijk, zoals dat gaat met vrienden die denken dat ze alles weten. En hij zei dus, heel serieus: "Sinds de regering die nieuwe wet heeft ingevoerd, is de inflatie omhoog geschoten! Dus die wet is de oorzaak!" Ik keek hem aan en dacht: "Oei, hier gaan we weer." Dat is dus precies waar ik het over wil hebben: post hoc ergo propter hoc. Lekker Latijn, hè? Klinkt chique, maar is eigenlijk gewoon een super populaire denkfout.

Wat betekent die rare spreuk eigenlijk?

Oké, post hoc ergo propter hoc betekent letterlijk "na dit, dus vanwege dit." Makkelijker gezegd: "Omdat B na A gebeurde, is A de oorzaak van B." Klinkt logisch, toch? Mispoes! Het is een valkuil waar we allemaal weleens intrappen, soms zonder dat we het doorhebben. Het is net alsof je denkt dat je speciale sokken droeg waardoor je team won. Terwijl, laten we eerlijk zijn, het waarschijnlijk was omdat die spits toevallig zijn dag had.

De basis uitgelegd met voorbeelden

Stel je voor: Ik ga elke ochtend om 7 uur ’s ochtends dansen voor mijn planten. En, wonder boven wonder, mijn planten groeien! Conclusie: mijn dansen zorgt ervoor dat mijn planten groeien! Klinkt belachelijk, toch? Maar dat is precies hoe post hoc werkt. Misschien krijgen ze gewoon genoeg zonlicht en water. Misschien staat de verwarming net goed. Misschien is er wel een kleine plantengeest die meewerkt. Maar waarschijnlijk niet mijn ochtendlijke dansjes.

Een ander voorbeeld: Na mijn vaccinatie kreeg ik een verkoudheid. Dus, het vaccin heeft me verkouden gemaakt! Fout! Waarschijnlijk heb je de verkoudheid opgedaan in de wachtkamer vol snotterende mensen, of op de bus erna. Het vaccin was waarschijnlijk niet de boosdoener. Sterker nog, vaccins proberen je juist te beschermen! Ze zijn een soort kleine, onzichtbare bodyguards tegen ziektekiemen.

Waarom is dit zo’n veelgemaakte fout?

Het antwoord is simpel: ons brein is dol op patronen! We zoeken overal verbanden, zelfs als die er niet zijn. Het is een soort overlevingsmechanisme. Stel je voor dat onze voorouders dachten: "Na die harde wind kwam er een beer! Dus harde wind veroorzaakt beren!" Misschien niet helemaal correct, maar het zorgt er wel voor dat je de volgende keer sneller wegrent bij harde wind.

Maar in de moderne wereld kan die hang naar patronen ons soms parten spelen. We zien correlaties (dingen die samen voorkomen) en denken meteen aan causaliteit (het ene veroorzaakt het andere). En dat is precies waar post hoc om de hoek komt kijken.

Denk ook aan de politiek. Een nieuwe burgemeester komt aan de macht en de werkloosheid daalt. "Kijk eens hoe goed ik het doe!" roept de burgemeester. Maar misschien was de economie al aan het verbeteren, of had de vorige burgemeester jarenlang goed beleid gevoerd. Het is verleidelijk om de eer op te strijken, maar vaak is de werkelijkheid complexer.

Hoe trap je er niet in?

Oké, hier zijn een paar tips om jezelf te beschermen tegen de post hoc-valkuil:

• Wees kritisch! Vraag jezelf altijd af: is er echt een verband, of is het toeval?
• Zoek naar andere verklaringen. Wat zijn de mogelijke alternatieve redenen voor het gevolg?
• Denk aan correlatie vs. causaliteit. Dat twee dingen samen voorkomen, betekent niet dat het ene het andere veroorzaakt. Misschien zijn ze wel allebei het gevolg van iets anders!
• Doe onderzoek! Raadpleeg betrouwbare bronnen en kijk of er bewijs is voor het verband dat je vermoedt.
• Wees je bewust van je eigen vooroordelen. We zijn allemaal geneigd om verbanden te zien die onze eigen overtuigingen bevestigen.

Grappige voorbeelden uit het echte leven (bijna echt...)

• De amulet: Ik droeg een amulet tijdens de voetbalwedstrijd en mijn team won! Dus, de amulet heeft mijn team geholpen winnen! (Spoiler: het was waarschijnlijk de skill van de spelers, of gewoon geluk.)
• De dans regen: Ik deed een regendans en de volgende dag regende het! Dus, mijn dans heeft de regen veroorzaakt! (Tja, het klimaat doet zijn ding, of misschien was het gewoon een voorspelling van Buienradar.)
• De anti-slaap thee: Ik dronk een kop thee en kon de hele nacht niet slapen! Dus, de thee heeft mijn slapeloosheid veroorzaakt! (Misschien zat er stiekem espresso in, of piekerde je gewoon over iets belangrijks.)

Post Hoc in de wetenschap (ja, echt!)

Zelfs wetenschappers kunnen in deze valkuil trappen! Het is belangrijk om in wetenschappelijk onderzoek control groups te gebruiken en statistische analyses uit te voeren om er zeker van te zijn dat een gevonden verband echt is en niet toevallig.

Stel je voor dat een onderzoek aantoont dat mensen die meer groene thee drinken, langer leven. Conclusie: groene thee verlengt het leven! Maar misschien zijn mensen die groene thee drinken ook gezonder, sporten ze meer en eten ze gezonder. Het is belangrijk om al die factoren mee te nemen in het onderzoek om een betrouwbare conclusie te trekken.

Conclusie: Denk na!

Dus, de volgende keer dat je iemand (of jezelf!) hoort zeggen: "Sinds X gebeurde, is Y gebeurd, dus X is de oorzaak van Y!" Denk dan even aan post hoc ergo propter hoc. Het is een herinnering om kritisch te blijven denken en niet zomaar verbanden te leggen. Het leven is ingewikkeld en oorzaak en gevolg zijn zelden zo simpel als ze lijken.

En oh ja, mijn vriend met de economische theorie? Ik heb hem subtiel gewezen op de denkfout. Hij keek me eerst aan alsof ik van Mars kwam, maar na wat uitleg begreep hij het (denk ik). Het belangrijkste is dat we allemaal leren om kritischer te denken en niet zomaar alles te geloven wat we horen of zien. Blijf nieuwsgierig, blijf vragen stellen en vooral: blijf lachen! Want een beetje humor maakt de wereld een stuk leuker, zelfs als het over ingewikkelde denkfouten gaat!

Nu ga ik even kijken of mijn planten al gegroeid zijn. Misschien moet ik toch weer die dansjes proberen... ;-)