Our Man In Havana Book

Okay, even voor de duidelijkheid: we gaan het dus nu hebben over Graham Greene's Our Man In Havana. Ken je 'm? Anders, serieus, lees 'm! Het is zo'n boek dat je gewoon gelezen móet hebben. Maar goed, als je 'm kent, dan weet je precies waar ik het over heb: een heerlijke cocktail van spionage, satire en doodgewone menselijke onhandigheid. Met een flinke scheut ironie, uiteraard. Want het is Greene, hè? Alsof er ergens géén ironie zou kunnen zitten. Onmogelijk!

Het verhaal draait om James Wormold. Een stofzuigerverkoper in Havana, Cuba. Jawel, stofzuigers. Ik bedoel, hoe alledaags wil je het hebben? Maar goed, Wormold is een beetje blut, laten we het zo zeggen. En dan komt de Britse geheime dienst langs, met een aanbieding die hij niet kan weigeren. Uh-huh, klinkt bekend, toch? Hij moet een spion worden. Eitje, zou je denken. Nou, niet echt. Want Wormold, die verzint het hele zaakje. Hij maakt een spionagenetwerk van niets. Compleet verzonnen agenten, valse rapporten, en… tromgeroffel… tekeningen van stofzuigers als geheime wapens. Ja, echt! Stofzuigers! Wie verzint het?! (Nou ja, Graham Greene, dus...) Het is zo absurd dat het weer briljant is, vind je niet?

De briljante absurditeit van spionage

De satire is dik gesmeerd over het hele verhaal. Greene steekt de draak met de geheime diensten, met de Koude Oorlog, met alles wat maar een beetje serieus is. En dat doet hij op zo’n droge, Britse manier dat je er stiekem van gaat grinniken, zelfs als je er eigenlijk niet om zou mogen lachen. Het is namelijk best wel serieus, dat hele spionagegedoe. Of... is het dat wel? Dat is dus precies de vraag die Greene constant stelt. Zijn al die geheime operaties en spionnen echt zo belangrijk, of is het allemaal een grote klucht?

Denk even aan die agenten die Wormold verzint. Een van hen is een gigantische drinker. Een ander is constant ziek. Het is net een aflevering van Fawlty Towers, maar dan met geheime codes en codenamen. En het beste is nog dat de geheime dienst het allemaal slikt! Ze geloven Wormold's verhalen, ze sturen hem geld, ze zijn helemaal overtuigd. Je vraagt je af: wie is hier nou eigenlijk gek?

Wormold: Van stofzuigerverkoper tot meesterspion (of toch niet?)

Wormold zelf is natuurlijk een fantastisch personage. Hij is geen held, hij is geen slechterik, hij is gewoon… een beetje onhandig. Hij doet het allemaal om zijn dochter, Milly, een verwend nest, eerlijk is eerlijk. Maar je kunt het hem niet kwalijk nemen, hij wil gewoon het beste voor haar. En hij is zo ontzettend naïef dat je hem eigenlijk alleen maar kunt knuffelen. Zelfs als hij complete onzin verkoopt aan de geheime dienst. Hij wordt gedwongen te liegen, te bedriegen, en in feite een heel spionage netwerk in stand te houden. En hij doet dat allemaal.. met een stofzuiger business als dekmantel. Dat is toch geniaal?

En dan die tekeningen van de stofzuigers! Ik bedoel, kom op! Wie bedenkt zoiets? Het is zo'n absurd idee dat het gewoon werkt. De geheime dienst ziet er geheime wapens in, terwijl het gewoon een paar stofzuigers zijn. Het is een perfecte metafoor voor de hele Koude Oorlog, eigenlijk. Iedereen ziet dreigingen en gevaren overal, terwijl het misschien allemaal wel onzin is. Of is het wel waar?

De duistere kant van de humor

Maar er zit ook een duistere kant aan het verhaal. Mensen sterven, er is geweld, en er zijn echte consequenties. Wormold's verzinsels krijgen plotseling een eigen leven, en hij kan het niet meer controleren. Het is niet allemaal lachen, gieren, brullen. Er zit een serieuze ondertoon in het verhaal, die je eraan herinnert dat spionage geen spelletje is. Of... toch wel? Dat is precies de vraag die Greene je constant laat stellen.

Wat ik zo goed vind aan Greene is dat hij nooit een oordeel velt. Hij laat je zelf beslissen wat je van het verhaal vindt. Hij geeft je geen antwoorden, hij stelt alleen maar vragen. En dat is wat Our Man In Havana zo'n tijdloos boek maakt. Het is een satire, het is een thriller, het is een komedie, maar het is ook een serieuze reflectie op de absurditeit van de menselijke conditie. Best zwaar, eigenlijk, voor een boek over stofzuigers, hè?

Denk bijvoorbeeld aan de scène waarin Dr. Hasselbacher, een Duitse vluchteling en Wormold's beste (en misschien wel enige) vriend, wordt vermoord. Dat is geen grap. Dat is een echte tragedie. En het gebeurt allemaal vanwege Wormold's verzinsels. Dat is een zware last om te dragen, en het maakt Wormold tot een complexer personage dan je in eerste instantie zou denken.

Waarom je dit boek moet lezen (echt!)

Dus, waarom moet je Our Man In Havana lezen? Omdat het een geweldig boek is! Omdat het grappig is, omdat het spannend is, omdat het je aan het denken zet. Omdat het een perfecte combinatie is van satire en spanning. Omdat het Graham Greene is, en Greene is gewoon een meester. En omdat je na het lezen nooit meer hetzelfde naar een stofzuiger zult kijken. Geloof me, dat is een belofte! En een serieuze waarschuwing. Je gaat je afvragen of er écht geen geheime wapens in een stofzuiger kunnen zitten.

En laten we eerlijk zijn, wie houdt er niet van een goed spionageverhaal? Zelfs als het spionageverhaal compleet belachelijk is. De plotwendingen, de dubbelagenten, de geheime codes… het is allemaal even spannend en vermakelijk. En het feit dat het allemaal kan gebeuren (althans, dat is wat Greene je wil laten geloven) maakt het des te fascinerender.

Dus pak dat boek, zet een kop koffie (of een mojito, als je in de stemming bent), en duik in de wereld van James Wormold en zijn stofzuigers. Je zult er geen spijt van krijgen. En wie weet, misschien word je zelf wel geïnspireerd om een spionagenetwerk op te zetten. Met stofzuigers. Ik zeg het maar even. Je bent gewaarschuwd! Maar dan ben je wel verantwoordelijk voor de consequenties. En je vrienden, dat ben ik dan, die zullen de hele tijd zeggen "Ik zei het toch!".

Oké, nog één ding. Als je het boek hebt gelezen, moet je me echt laten weten wat je ervan vond. Dan kunnen we er nog even over door babbelen. Of misschien wel een geheime spionnenbijeenkomst organiseren. Met stofzuigers. Wat denk je?