Nineteen Eighty Four George Orwell

Oké, luister! Ik heb een verhaal, en het gaat niet over mijn mislukte date van gisteravond (alhoewel, dát zou ook materiaal voor een roman opleveren). Nee, we duiken in een boek dat zo deprimerend is dat je er spontaan zin van krijgt om te gaan breien - in een donkere hoek, om niet op te vallen. Ik heb het natuurlijk over Nineteen Eighty-Four van George Orwell.

Even voor de duidelijkheid: als je dit boek nog nooit hebt gelezen, stel je voor dat je koelkast altijd leeg is, het weer altijd grijs, en je baas altijd chagrijnig. En dat alles keer tien. Welkom in Oceania!

Het basisprincipe: Heel veel Big Brother

Orwell schreef dit vrolijke verhaal in 1949 (toen de wereld nog aan het bijkomen was van een nóg grotere puinhoop). Het speelt zich af in een dystopische toekomst, namelijk... jawel, 1984. Whoa, wat een voorspellingskracht! De wereld is verdeeld in drie supermachten: Oceania, Eurasia en Eastasia. Oceania, waar het verhaal zich afspeelt, wordt geregeerd door de Partij en de almachtige, altijd toekijkende Big Brother. Die naam kennen we allemaal wel, toch? Denk aan die irritante realityshows, maar dan zonder de reality en mét een overheid die je in de gaten houdt alsof je een pot Nutella bent op een dieetkamp.

Een pot Nutella?

Ja, een pot Nutella. Het punt is: Big Brother ziet alles. En als ik alles zeg, bedoel ik ALLES. Overal hangen telescreens, waarmee de Partij je 24/7 kan observeren. Zelfs als je denkt dat je alleen bent, zit Big Brother in je achterhoofd te fluisteren: "Denk niet aan chocola! Denk aan productiequota! Denk aan… euh… saaie dingen!"

Het is net als wanneer je moeder je stiekem zit te bekijken als je snoep probeert te pakken. Alleen dan is je moeder een totalitaire staat en snoep is… nou ja, alles wat leuk is. Vrijheid, plezier, zelfstandig denken - allemaal verboden vruchten!

Winston Smith: De held (met een snor? Niet per se)

Onze held, Winston Smith, is een doorsnee burger van Oceania. Nou ja, doorsnee… behalve dat hij een hekel heeft aan de Partij. Een héél grote hekel. Hij werkt in het Ministry of Truth (Ministerie van Waarheid). Ironisch, niet? Daar is hij verantwoordelijk voor het herschrijven van de geschiedenis. Stel je voor, je zit de hele dag artikelen aan te passen zodat ze beter passen bij de huidige partijlijn. "Oeps, hebben we gisteren beweerd dat we de oorlog tegen Eastasia voerden? Nee joh, we voeren ALTIJD oorlog tegen Eurasia! Foutje, bedankt!"

Winston begint een dagboek bij te houden (super illegaal!), waar hij al zijn ketterse gedachten in opschrijft. Het is alsof je stiekem 's nachts pizza eet als je op dieet bent, maar dan met het risico dat je naar een hersenspoelkamp wordt gestuurd in plaats van een beetje buikpijn te krijgen.

Hij ontmoet ook een vrouw, Julia, en ze beginnen een verboden affaire. Romantisch, toch? Behalve dan dat het de meest gevaarlijke liefde is die je je kunt voorstellen. Het is alsof je een geheime relatie hebt met de dochter van de maffiabaas… terwijl je zelf ook in de maffia zit. Ingewikkeld, gevaarlijk en absoluut verboden!

Doublethink, Newspeak en Thoughtcrime: De gereedschapskist van de Partij

De Partij heeft een hele reeks tools om de bevolking onder controle te houden. Het is alsof ze een Zwitsers zakmes hebben, maar dan voor totalitarisme. De belangrijkste gereedschappen zijn:

• Doublethink: De kunst om twee tegenstrijdige ideeën tegelijkertijd te geloven en te accepteren. Denk aan: "Oorlog is vrede. Vrijheid is slavernij. Onwetendheid is kracht." Het is alsof je tegelijkertijd beweert dat water droog is en vuur koud. Super verwarrend, maar het werkt! (Voor de Partij dan).
• Newspeak: Een nieuwe, versimpelde taal die de Partij heeft bedacht om het denken te controleren. Het idee is dat als je bepaalde woorden niet hebt, je ook niet meer over bepaalde dingen kunt nadenken. Stel je voor dat je geen woorden meer hebt voor "vrijheid" of "opstand". Dan is het een stuk lastiger om in opstand te komen, toch? Het is alsof je een chef-kok de helft van zijn ingrediënten afpakt. Dan kan hij nog steeds koken, maar het wordt wel een stuk saaier.
• Thoughtcrime: Het denken van ongeoorloofde gedachten. Zelfs als je niks zegt of doet, kun je nog steeds schuldig zijn aan thoughtcrime. Het is alsof je gedachten politie hebt. "Hé jij! Denk je nu over bloemen? Bloemen zijn een symbool van individualiteit! Verboden! Je krijgt een boete van vijf staatsloten!"

Deze concepten zijn niet alleen in het boek te vinden. Ze zijn helaas ook relevant in de echte wereld, in verschillende vormen en gradaties. Dat is wat het boek zo beangstigend maakt!

De onvermijdelijke val: Liefde wint... toch?

Natuurlijk worden Winston en Julia uiteindelijk betrapt. (Spoiler alert! Maar kom op, het boek is al oud.) Ze worden gemarteld en gehersenspoeld in de beruchte Room 101. Deze kamer bevat ieders grootste angst. Voor Winston zijn dat ratten. Jummie! (Not!).

De Partij breekt Winston en Julia volledig. Ze verraden elkaar en leren "Big Brother te beminnen". Einde goed, al goed? Absoluut NIET! Het einde is ongelooflijk deprimerend. Winston zit uiteindelijk in het Chestnut Tree Café, drinkt gin, en houdt van Big Brother. Zijn verzet is compleet gebroken. Het is alsof je je favoriete ijsje ziet vallen op de grond. Je bent verdrietig, je bent boos, en je kunt er niks meer aan doen.

En hier komt de grote vraag: wint de liefde? Nee. Nee, absoluut niet. En dat is wat Nineteen Eighty-Four zo krachtig (en beangstigend) maakt. Het laat zien dat zelfs de sterkste menselijke emoties kunnen worden vernietigd door een totalitaire staat.

Waarom dit boek (nog steeds) belangrijk is

Nineteen Eighty-Four is geen vrolijk boek. Het is een waarschuwing. Een waarschuwing tegen totalitarisme, propaganda en het verlies van individuele vrijheid. Het laat zien hoe makkelijk het is om de waarheid te manipuleren en mensen te controleren. En eerlijk gezegd, is het in de huidige tijd misschien wel relevanter dan ooit. Met de opkomst van fake news, sociale media en surveillance technologie, is het belangrijk om kritisch te blijven nadenken en onze vrijheden te beschermen.

Dus, de volgende keer dat je je afvraagt waarom je nog nooit Nineteen Eighty-Four hebt gelezen, denk dan aan deze dingen:

• Het is een klassieker. En klassiekers zijn klassiekers om een reden.
• Het is een waarschuwing. En waarschuwingen moet je serieus nemen.
• Het is deprimerend. Maar soms heb je een goede huilbui nodig. (Of een heleboel gin.)
• Je kunt indruk maken op je vrienden door te zeggen dat je het hebt gelezen. (Zelfs als je eigenlijk alleen dit artikel hebt gelezen… maar ik heb niks gezegd!).

Dus pak dat boek (of download het op je e-reader – pas op voor Big Brother!), zet een grote pot thee (of een sterke gin-tonic), en bereid je voor op een trip naar de donkere kant van de menselijke geest. Je zult er geen spijt van krijgen (misschien een beetje, maar dat hoort erbij).

En onthoud: Big Brother is watching you! (Grapje… of toch niet?).