Lindqvist Exterminate All The Brutes

Oké, even een bekentenis. Ik zat dus laatst op een verjaardag, je kent het wel, kringetje stoelen, geforceerde smalltalk. En toen kwam het gesprek op geschiedenis. Iemand begon over de Romeinen, natuurlijk. "Beschaving!" riep hij uit, "Wat een knappe koppen!". Ik knikte beleefd, slurpte van mijn lauwe biertje en dacht: 'Ja ja, die Romeinen… Vergeet even niet al dat bloedvergieten en de slavernij, hè?' En dat bracht me dus op Exterminate All the Brutes van Sven Lindqvist.

Want wat als die verhalen over 'beschaving' en 'vooruitgang' die we onszelf zo graag vertellen, eigenlijk een beetje... tja... incomplete zijn? Wat als er een donkere, onaangename waarheid schuilgaat achter die glimmende façade?

De Onthulling: Kolonialisme en de Europese Geest

Lindqvist, die slimme vos, pakt het in Exterminate All the Brutes allemaal net wat anders aan. Geen droge opsomming van feiten, nee, hij neemt je mee op een reis. Letterlijk! Hij volgt de sporen van Europese ontdekkingsreizigers en kolonisten, diep Afrika in, op zoek naar de bron van de Nijl. Maar wat hij daar vindt, is veel meer dan alleen een rivier. Het is de bron van een ideologie, een denkwijze die de weg vrijmaakte voor een van de meest gruwelijke periodes in de menselijke geschiedenis: het kolonialisme.

Waarom is dit boek zo belangrijk? Nou, het is meer dan alleen een geschiedenisles. Het is een puzzelstuk dat ontbreekt in het grote geheel. Het legt een verband tussen de ideeën die in de 19e eeuw populair waren – sociale darwinisme, racisme, het idee van de 'superieure' blanke man – en de massale slachtpartijen die in Afrika en elders plaatsvonden. En dat is schokkend. Echt schokkend. (Trouwens, heb jij je al eens afgevraagd hoe het komt dat wij in Europa zo'n rooskleurig beeld van onze eigen geschiedenis hebben?)

Het Zaad van de Vernietiging

Lindqvist laat zien hoe de ideeën van 'vooruitgang' en 'beschaving' werden misbruikt om de kolonisatie te rechtvaardigen. Het idee was simpel: wij, de beschaafde Europeanen, hebben de plicht om de 'achterlijke' volkeren te 'verheffen'. Maar wat die 'verheffing' in de praktijk betekende? Slavernij, genocide, de vernietiging van culturen. Lekker dan. Alsof je iemand in een dwangbuis stopt en dan roept: "Kijk, hij danst!".

• Sociale Darwinisme: Het idee dat de 'sterksten' (lees: de blanken) het recht hadden om over de 'zwakkeren' (lees: de niet-blanken) te heersen. Een handig excuus om te plunderen en te moorden, nietwaar?
• Racisme: De overtuiging dat bepaalde rassen superieur zijn aan andere. En wie bepaalt dat? Juist, de racisten zelf! Een vicieuze cirkel van zelfingenomenheid.
• De 'Beschavingsmissie': Het idee dat Europa de plicht had om de rest van de wereld te 'beschaven'. Alsof de rest van de wereld zat te wachten op onze 'beschaving'…

En hier komt het enge: Lindqvist laat zien hoe deze ideeën uiteindelijk ook in Europa zelf werden gebruikt. De genocide op de Herero en Nama in Namibië (door de Duitsers!) was een soort generale repetitie voor de Holocaust. Even slikken, hè? Het is alsof hij zegt: "Kijk, dit is wat er gebeurt als je mensen als minderwaardig gaat zien. Dan is de stap naar vernietiging zo gezet."

Meer dan alleen Geschiedenis: De Echo in het Nu

Waarom is dit boek relevant voor ons, anno nu? Omdat die ideeën niet helemaal verdwenen zijn. Ze sluimeren nog steeds in onze samenleving, in de vorm van vooroordelen, discriminatie en ongelijkheid. Denk maar eens aan hoe we in het Westen vaak nog steeds naar 'de rest van de wereld' kijken. Met een mengeling van superioriteit en paternalisme. (Voel je 'm al aankomen? De echo van het kolonialisme?)

Exterminate All the Brutes dwingt je om kritisch naar jezelf te kijken. Om je af te vragen: welke vooroordelen heb ik? Welke ideeën heb ik overgenomen zonder erover na te denken? Het is een ongemakkelijke spiegel, maar wel een noodzakelijke. Want alleen als we onze eigen geschiedenis kennen, kunnen we voorkomen dat we dezelfde fouten maken.

Wat je kunt verwachten als je het leest:

• Onbehaaglijkheid: Het is geen prettig boek om te lezen. Het confronteert je met de donkere kant van de menselijke natuur.
• Inzichten: Je gaat de wereld anders bekijken. Je ziet de verbanden tussen het verleden en het heden.
• Een drang tot verandering: Je wilt iets doen. Je wilt bijdragen aan een rechtvaardigere wereld.

Oké, misschien klinkt dit allemaal wat zwaar. Maar geloof me, het is de moeite waard. Exterminate All the Brutes is een must-read voor iedereen die wil begrijpen hoe de wereld in elkaar steekt. Het is een boek dat je aan het denken zet, dat je raakt, dat je verandert. En dat is toch eigenlijk alles wat je van een goed boek kunt verwachten, toch?

Conclusie: Durf te Kijken

Lindqvist vraagt ons om de blinde vlekken in onze geschiedenis te onderzoeken. Om de verhalen die we onszelf vertellen kritisch te bekijken. Om te erkennen dat 'beschaving' en 'vooruitgang' vaak gepaard gaan met onvoorstelbaar veel lijden. Het is geen makkelijke opdracht, maar wel een noodzakelijke. Want alleen door eerlijk te zijn over ons verleden, kunnen we een betere toekomst creëren. Dus, pak dat boek op. Durf te kijken. En laat je verrassen (en misschien ook wel een beetje schokken) door wat je ontdekt.

Oh, en die verjaardag? Uiteindelijk heb ik maar niks gezegd over mijn kritische gedachten over de Romeinen. Soms is het gewoon makkelijker om beleefd te knikken en van je lauwe biertje te slurpen. Maar in mijn hoofd, daar knetterde het nog lang na. En dat is precies wat Lindqvist wilde bereiken, denk ik zo.