Let Us Now Praise Famous

Ik zat laatst met een vriend aan de bar, beetje te filosoferen over het leven, zoals je doet. Hij had net een flinke promotie gekregen, dikke baan, auto van de zaak, het hele circus. Maar hij keek alsof hij zojuist een begrafenis had bijgewoond. “Het is het niet,” zuchtte hij. “Al die stress, al die meetings…is dit het nou echt?” Ik knikte begripvol. Dat is precies wat James Agee en Walker Evans zich ook afvroegen, maar dan in de context van de crisisjaren in Amerika.

En dat brengt ons bij het boek waar we het vandaag over gaan hebben: Let Us Now Praise Famous Men. Een titel die klinkt als een Bijbelse spreuk, en geloof me, de inhoud is minstens zo episch (en soms net zo deprimerend).

Wat is Let Us Now Praise Famous Men überhaupt?

Simpel gezegd: een boek over drie arme pachtboerenfamilies in Alabama tijdens de Grote Depressie in de jaren '30. James Agee, een journalist/schrijver, en Walker Evans, een fotograaf, kregen de opdracht om reportages te maken over de armoede in het Zuiden. Maar ze deden meer dan dat. Ze dompelden zich onder in het leven van deze families, aten met hen, sliepen in hun huizen, en probeerden echt te begrijpen wat het betekende om zo arm te zijn. (Klinkt logisch toch? Maar destijds was dat revolutionair.)

Wat eruit kwam was… nou ja, niet bepaald een standaard reportage. Het is meer een experiment, een soort hybride tussen journalistiek, literatuur, en fotografie. Een boek dat net zo goed gaat over de moeilijkheden van het documenteren van andermans ellende, als over de ellende zelf. En dat is precies wat het zo interessant maakt.

Waarom is het zo anders dan andere boeken?

Goede vraag! Hier zijn een paar redenen:

• De lengte: Serieus, dit ding is een baksteen. Geen luchtige strandlectuur, zeg maar.
• De stijl: Agee schrijft op een manier die je ofwel briljant vindt, ofwel compleet onleesbaar. Verwacht lange, kronkelende zinnen, filosofische uitweidingen, en veel introspectie. (Persoonlijk vind ik het prachtig, maar ik snap dat het niet ieders kopje thee is.)
• De focus: Het boek gaat niet zozeer over het vertellen van een verhaal, als wel over het ervaren ervan. Agee probeert de lezer zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid van deze families te brengen, tot in de kleinste details.
• De foto's: De zwart-wit foto's van Walker Evans zijn iconisch. Ze zijn niet zomaar illustraties; ze zijn een essentieel onderdeel van het verhaal. Ze laten je de gezichten, de huizen, de omgeving zien met een rauwe eerlijkheid. (Echt, die foto's moet je zien. Ze spreken boekdelen.)

Wat maakt het boek relevant vandaag de dag?

Ondanks dat het boek over een specifieke periode in de Amerikaanse geschiedenis gaat, zijn de thema's die het aanraakt nog steeds relevant: armoede, ongelijkheid, de menselijke waardigheid, de moeilijkheid van het representeren van andermans ervaringen. (Klinkt bekend?)

Denk aan de huidige discussies over de kloof tussen arm en rijk, de rol van de media in het vormgeven van ons beeld van de werkelijkheid, de ethische dilemma's van het documenteren van kwetsbare groepen. Let Us Now Praise Famous Men dwingt ons om kritisch na te denken over deze kwesties. (En dat is nooit verkeerd, toch?)

Bovendien, het boek is een krachtig statement over de waarde van het langzame kijken, het diepe luisteren, het echt proberen te begrijpen. In een wereld waar alles snel, oppervlakkig en gefragmenteerd is, is dat een waardevolle les. Agee en Evans namen de tijd om zich onder te dompelen in het leven van deze families, en dat heeft geresulteerd in een boek dat nog steeds resoneert, decennia later. (Je kan je afvragen of een moderne journalist dat nog zou doen.)

De impact van het boek: een beetje contradictorisch

Ironisch genoeg werd Let Us Now Praise Famous Men bij de publicatie in 1941 helemaal niet goed ontvangen. Het was te lang, te experimenteel, te deprimerend. Niemand leek het te begrijpen. (Au, dat moet pijnlijk zijn geweest.)

Maar na verloop van tijd, langzaam maar zeker, begon het boek een cultstatus te verwerven. Schrijvers, kunstenaars, en denkers begonnen de originaliteit en de kracht van het werk te erkennen. Tegenwoordig wordt het beschouwd als een meesterwerk, een van de belangrijkste boeken van de 20e eeuw. (Beter laat dan nooit, zeggen we dan maar.)

Waarom zou je het (misschien) moeten lezen?

Oké, ik ga eerlijk zijn: Let Us Now Praise Famous Men is geen makkelijk boek. Het is lang, complex, en soms behoorlijk deprimerend. Maar als je geïnteresseerd bent in:

• Een uniek experiment op het gebied van literatuur en journalistiek
• Een diepgaand portret van de armoede in Amerika tijdens de crisisjaren
• Een kritische reflectie op de rol van de media in het representeren van de werkelijkheid
• Een boek dat je dwingt om na te denken over de grote vragen van het leven

…dan is het zeker de moeite waard om het te proberen. (Maar bereid je voor op een flinke uitdaging!) En als je het te moeilijk vindt? Geen probleem! Er zijn genoeg andere boeken. Het belangrijkste is dat je blijft lezen, blijft nadenken, blijft kritisch kijken naar de wereld om je heen. (En dat je af en toe eens met een vriend aan de bar filosofeert.)

En over die beroemde mannen…

De titel van het boek is ironisch. De "famous men" zijn helemaal niet beroemd. Het zijn arme pachtboeren, anonieme mensen die worstelen om te overleven. Agee en Evans wilden hun leven, hun waardigheid, hun menselijkheid eren. Ze wilden laten zien dat zelfs de meest onzichtbare mensen een verhaal te vertellen hebben. (En dat hun verhaal het waard is om verteld te worden.)

Dus, misschien moeten we allemaal wat meer moeite doen om de "famous men" en "famous women" in ons eigen leven te eren. De mensen die geen grote titels hebben, geen dikke bankrekening, maar die wel elke dag hun best doen om er iets van te maken. (Dat is misschien wel de belangrijkste les van het boek.)

Terug naar mijn vriend aan de bar: ik denk dat hij zich die avond realiseerde dat "succes" meer is dan een dik salaris en een mooie auto. Het gaat erom dat je iets doet dat betekenisvol is, dat je een verschil maakt in de wereld, hoe klein ook. En misschien, heel misschien, is dat wel de definitie van echte roem. (Of misschien ook niet. Wie zal het zeggen?)

Let Us Now Praise Famous Men is een boek dat je aan het denken zet. Het is een boek dat je uitdaagt. Het is een boek dat je niet snel zult vergeten. (En dat is, denk ik, het teken van een goed boek.)