Lenie Riefenstahl Triumph Des Willens

Oké, laten we het even hebben over iets... controversieels. Iets waarover mensen nog steeds discussiëren alsof het gisteren is gefilmd. Ik heb het over Leni Riefenstahl's Triumph des Willens, of zoals wij Nederlanders zouden zeggen: "De Triomf van de Wil." Klinkt episch, hè? Nou, dat is het ook. Maar dan met een dikke vette asterisk erachter.

Denk je eens in: je krijgt de opdracht om een video te maken van je plaatselijke voetbalvereniging, maar in plaats van een paar goals en blije gezichten film je een twee uur durende ode aan de leider, die toevallig ook nog eens alle snoepjes in de kantine opeet. Dat is in essentie wat Riefenstahl deed, maar dan met Hitler en een heleboel hakenkruizen. Serieus, zoveel hakenkruizen! Het is alsof ze dachten dat als je er genoeg van ergens op plakt, de boodschap vanzelf overkomt. Spoiler alert: dat deed het.

Dus, wat is er zo bijzonder aan?

Nou, afgezien van het feit dat het propaganda is die geschiedenis heeft geschreven (in een nogal negatieve zin, laten we eerlijk zijn), is het ook gewoon... goed gemaakt. Als in: adembenemend goed gemaakt. Riefenstahl was een genie als het ging om camerahoeken, montage en het creëren van een bepaalde sfeer. Ze transformeerde de nazipartijdag van 1934 in een soort religieus spektakel. Denk aan de opening: je zweeft met de camera letterlijk naar beneden alsof Hitler een goddelijke verschijning is. Ik bedoel, kom op! Alsof je naar de intro van Game of Thrones kijkt, maar dan zonder draken en met meer militaire uniformen.

De techniek is verbluffend. De manier waarop ze licht gebruikt, de dynamische camerabewegingen, de epische muziek... het is allemaal perfect op elkaar afgestemd. Zelfs als je ideologisch gezien lijnrecht tegenover de boodschap staat, kun je niet ontkennen dat het vakmanschap van topniveau is. Het is alsof je naar een perfect gebakken taart kijkt, maar er zit rattengif in. Je bewondert de perfecte glazuur, maar je gaat er toch niet van eten, toch?

Even een zijstapje: Propaganda 101

Propaganda is als marketing, maar dan met een politiek of ideologisch doel. Het is het manipuleren van informatie om mensen te beïnvloeden. En Triumph des Willens is een schoolvoorbeeld van hoe je dat doet. Het is niet alleen een weergave van de realiteit, het is een geconstrueerde realiteit. Alles is zorgvuldig gepland en gefilmd om een bepaald beeld te creëren: een beeld van kracht, eenheid en een stralende toekomst onder leiding van de Führer.

Het is alsof je op Instagram alleen de foto's plaatst waar je er het best uitziet, maar dan op nationaal niveau. "Kijk ons eens, allemaal gelukkig en eensgezind!" Maar achter de schermen gebeuren er natuurlijk heel andere dingen. Zoals, je weet wel, Wereldoorlog II plannen.

De impact: verder dan het witte doek

De impact van Triumph des Willens was enorm. Het hielp Hitler en de nazi's om hun imago te versterken, zowel in Duitsland als daarbuiten. Het was een krachtig instrument van propaganda dat de massa's in vervoering bracht en de basis legde voor de gruwelen die zouden volgen. Het is alsof je een monster voedt met een magnum ijs: het wordt er niet aardiger van, alleen maar groter en gevaarlijker.

Het fascinerende (en tegelijkertijd angstaanjagende) is dat de film ook na de oorlog nog steeds wordt bestudeerd. Filmstudenten, historici, politieke wetenschappers... iedereen wil begrijpen hoe Riefenstahl het voor elkaar kreeg om zo'n overtuigende en invloedrijke film te maken. Het is alsof je een cursus volgt over hoe je een atoombom bouwt: je leert de techniek, maar je hoopt dat niemand het ooit daadwerkelijk gaat gebruiken.

Belangrijk: het bestuderen van Triumph des Willens betekent niet dat je de nazi-ideologie omarmt. Integendeel, het is cruciaal om te begrijpen hoe propaganda werkt, zodat we er in de toekomst niet intrappen. Het is als het leren van zelfverdediging: je hoopt het nooit nodig te hebben, maar het is goed om te weten hoe je jezelf kunt beschermen.

Riefenstahl: genie of handlanger?

De vraag of Riefenstahl een genie of een handlanger was, is al decennia onderwerp van debat. Ze heeft altijd volgehouden dat ze "slechts een kunstenaar" was en dat ze geen politieke agenda had. Maar is dat wel zo? Kun je je distantiëren van de ideologie die je verheerlijkt in je werk? Het is alsof je zegt dat je alleen maar een schilder bent en dat het feit dat je hakenkruizen op je doeken schildert toeval is. Waarschijnlijk niet.

Het is een complexe kwestie zonder simpele antwoorden. Riefenstahl was ongetwijfeld een getalenteerde filmmaker, maar ze heeft haar talent gebruikt om een afschuwelijke ideologie te dienen. En dat maakt haar werk voor altijd besmet. Het is alsof je een prachtig liedje hoort, maar de zanger blijkt een seriemoordenaar te zijn. Je kunt er nog steeds van genieten, maar je weet dat er iets fundamenteel mis is.

Misschien moeten we haar zien als een waarschuwing: een reminder dat talent niet altijd samengaat met moraliteit en dat kunst krachtig kan zijn, maar ook gevaarlijk. Het is alsof je een Ferrari hebt: je kunt er geweldige dingen mee doen, maar je kunt er ook iemand mee doodrijden.

En wat nu?

Triumph des Willens is een film die je gezien moet hebben, maar met de juiste context. Het is een belangrijk document dat ons laat zien hoe propaganda werkt en hoe gemakkelijk mensen kunnen worden gemanipuleerd. Kijk ernaar, bestudeer het, maar vergeet nooit de slachtoffers van het nazisme en de gruwelen die in hun naam zijn gepleegd.

Het is alsof je naar een horrorfilm kijkt: je bent bang, maar je leert er ook iets van. Je leert bijvoorbeeld dat je nooit alleen een donker bos moet ingaan en dat je altijd je vrienden moet geloven als ze zeggen dat er iets engs is. In het geval van Triumph des Willens is de les dat je propaganda moet herkennen en dat je kritisch moet blijven, zelfs als iets er nog zo overtuigend uitziet.

Dus, de volgende keer dat je een perfect geproduceerd filmpje ziet, denk dan even aan Leni Riefenstahl en Triumph des Willens. Vraag je af wie er achter zit, wat de boodschap is en of het misschien iets te mooi is om waar te zijn. Want onthoud: de triomf van de wil kan soms ook de triomf van het kwaad zijn.