Le Trone De Fer Martin

Oké, even een bekentenis. Jaren geleden, toen Game of Thrones net een ding was, zat ik in de trein. Een medereiziger was helemaal verdiept in een enorm dik boek. Ik spiekt stiekem en zie "A Song of Ice and Fire" staan. Ik dacht nog: "Pfff, weer zo'n fantasy geek." (Sorry, toekomstige ik!) Nou ja, je raadt het al, een paar weken later zat ik zelf net zo verslaafd aan datzelfde boek. En dat boek? Dat was natuurlijk het begin van alles. De boeken van George R.R. Martin, de bron van al die draken, intriges en (laten we eerlijk zijn) heel veel dood.

Maar goed, genoeg over mijn schuldige pleziertjes. Waar we het vandaag over willen hebben is Le Trône de Fer, de Franse vertaling van A Song of Ice and Fire. Klinkt chic, hè? Alsof Westeros ineens een stuk eleganter is geworden. Alsof Tyrion Lannister nu Franse chansons zingt in plaats van cynische opmerkingen maakt. (Hoewel, dat beeld is eigenlijk best grappig.)

Waarom überhaupt Le Trône de Fer?

Waarom zou je in vredesnaam een boekenserie die je al kent in het Nederlands (of Engels) in het Frans lezen? Goede vraag! Er zijn een paar redenen:

• Taal leren: Dit is waarschijnlijk de meest voor de hand liggende. Het lezen van Le Trône de Fer is een fantastische manier om je Frans op te krikken. Je kent de plot al, dus je kunt je volledig concentreren op de taal zelf. Bye bye, saaie schoolboekjes!
• Nieuwe nuances: Vertalingen zijn nooit perfect. Er gaan altijd kleine nuances verloren (of juist toegevoegd!) in de vertaling. Sommige zinnen klinken simpelweg anders in het Frans. Het kan je een nieuw perspectief geven op de personages en gebeurtenissen. Wist je dat bepaalde personages in de Franse versie net iets anders overkomen?
• Omdat het kan: Soms wil je gewoon iets anders proberen. Je houdt van de boeken, je houdt (misschien) van Frans, waarom niet combineren? Beschouw het als een literaire vakantie!

De uitdaging van vertaling

Vertalen is een kunst. Zeker als het gaat om fantasy-romans. Denk maar eens aan al die eigennamen, termen en spreekwoorden! Hoe vertaal je "Winter is coming" op een manier die even dreigend klinkt in het Frans? En wat doe je met al die specifieke titels en functies? Het is een nachtmerrie voor vertalers! (Respect voor die mensen, echtwaar.)

De vertaler van Le Trône de Fer, Jean-Pierre Carasso, heeft dan ook een gigantische klus geklaard. Hij heeft niet alleen de plot overgezet, maar ook geprobeerd om de sfeer, de humor en de duistere ondertoon van Martins schrijfstijl te behouden. En eerlijk gezegd, dat is hem best goed gelukt. (Maar daarover later meer.)

Wat maakt Le Trône de Fer anders?

Oké, tijd om wat dieper in te gaan op de details. Wat zijn nou die concrete verschillen tussen de originele boeken en de Franse vertaling?

• Namen: Sommige namen zijn aangepast om ze meer Frans te laten klinken. King's Landing wordt bijvoorbeeld Port-Réal. Winterfell wordt Winterfell, maar dat is dan weer saai. Het is even wennen, maar het helpt wel om de boel in je hoofd geordend te houden (als je tenminste niet continu switcht tussen de Engelse en Franse namen...).
• Stijl: De Franse taal staat bekend om zijn elegantie en precisie. De vertaling van Le Trône de Fer is dan ook iets formeler en verfijnder dan het origineel. Niet per se beter of slechter, gewoon anders. Het is alsof de personages ineens wat meer hun best doen om correct te spreken. Alsof ze weten dat ze in een Franse roman zitten.
• Woordspelingen: Woordspelingen zijn de hel voor vertalers. Sommige woordspelingen zijn onvertaalbaar. In andere gevallen moet de vertaler een creatieve oplossing vinden, een soort equivalent in de doeltaal. Soms lukt dat heel goed, soms wat minder. Maar Carasso heeft zijn best gedaan om de humor van Martin te behouden, en dat verdient lof.

Is het de moeite waard?

De hamvraag: is het de moeite waard om Le Trône de Fer te lezen als je de boeken al in een andere taal kent? Mijn antwoord: ja, absoluut! (Mits je natuurlijk een beetje Frans spreekt.)

Het is een verfrissende manier om een verhaal dat je al kent te herbeleven. Het dwingt je om anders naar de personages en gebeurtenissen te kijken. En het is natuurlijk een fantastische manier om je Franse taalvaardigheden te verbeteren. Win-win-win!

Denk er maar eens over na. Stel je voor: je zit op een zonnig terrasje in Parijs, met een glas wijn en een exemplaar van Le Trône de Fer. De ober kijkt je bewonderend aan, want hij ziet dat je een intelligent en belezen persoon bent. (Oké, dat laatste is misschien wat overdreven, maar dromen mag toch?)

Waar begin je?

Als je besluit om de sprong te wagen, waar begin je dan? Hier zijn een paar tips:

• Begin bij het begin: Logisch, toch? Start met Le Trône de Fer (de Franse vertaling van A Game of Thrones) en lees de boeken in de juiste volgorde. Anders ben je helemaal de weg kwijt. (Geloof me, ik spreek uit ervaring.)
• Gebruik een woordenboek: Zelfs als je redelijk goed Frans spreekt, kom je waarschijnlijk woorden tegen die je niet kent. Een goed woordenboek (online of offline) is je beste vriend.
• Lees langzaam: Forceer jezelf niet om snel te lezen. Neem de tijd om de zinnen te begrijpen en de nuances te waarderen. Het is geen race.
• Vergelijk met het origineel: Als je echt geïnteresseerd bent in de vertaling, kun je de Franse tekst vergelijken met de Engelse (of Nederlandse) tekst. Zo zie je precies welke keuzes de vertaler heeft gemaakt.

Mijn persoonlijke ervaring

Ik heb zelf een paar hoofdstukken van Le Trône de Fer gelezen, en ik was aangenaam verrast. De taal is inderdaad wat formeler dan in het Engels, maar het voegt ook een zekere elegantie toe aan het verhaal. Ik vond het vooral interessant om te zien hoe bepaalde dialogen vertaald waren. Sommige zinnen klonken in het Frans gewoon krachtiger dan in het Engels.

En ja, ik heb ook een paar woorden moeten opzoeken. (Mijn Frans is niet perfect, verre van.) Maar dat maakte het juist leuk! Het was een uitdaging, maar ook een beloning. Ik voelde me alsof ik iets nieuws leerde, terwijl ik tegelijkertijd genoot van een verhaal dat ik al kende.

Conclusie: Vive Le Trône de Fer!

Dus, als je op zoek bent naar een nieuwe manier om A Song of Ice and Fire te ervaren, of als je je Frans wilt verbeteren, geef Le Trône de Fer dan een kans. Het is misschien niet voor iedereen, maar het is zeker de moeite waard om te proberen. Wie weet, misschien ontdek je wel een hele nieuwe dimensie van Westeros!

En onthoud: L'hiver vient! (Winter is coming! Maar dan in het Frans, natuurlijk.)