Jean Rhys Wide Sargasso Sea

Nou, luister eens. Ik ga je iets vertellen over een boek. Niet zomaar een boek, maar een boek dat zo pittig is, zo vol vuur, dat je spontaan zin krijgt in rum punch en een hangmat. Het heet 'Wide Sargasso Sea', van Jean Rhys. Ja, Jean Rhys, klinkt als een heel chique cocktail, toch?

Het ding is, dit boek is een soort spin-off. Snap je? Zoals 'Joey' was voor 'Friends', maar dan literair en véél beter. Weet je wel, die arme Jane Eyre, van Charlotte Brontë? Die dame die trouwde met die… uh… hoe heet 'ie ook alweer? Meneer Rochester! Die gast met een nogal verborgen… persoonlijkheid. En dan bedoel ik niet zijn charisma. Nee, ik bedoel zijn geheime vrouw op de zolder. Bingo! Dat dus. 'Wide Sargasso Sea' vertelt het verhaal van haar. Antoinette Cosway, de vrouw van Rochester.

En geloof me, Antoinette heeft een verhaal. Een verhaal dat veel meer is dan alleen maar 'gekke vrouw op zolder'. Ze is een overlevende! Een strijder! Een… oké, misschien ook een beetje getikt, maar geef haar eens ongelijk, met zo'n leven! Ik bedoel, als je je voorstelt dat je opgroeit op een vervallen plantage in het post-slavernij Caribisch gebied, terwijl iedereen je haat omdat je blank bent, dan zou je toch ook een beetje je verstand verliezen? Ik zou in ieder geval aan de rum beginnen. En dat is waarschijnlijk precies wat Antoinette gedaan heeft (figuurlijk dan, natuurlijk!).

Waar gaat het nu eigenlijk over?

Simpel gezegd: 'Wide Sargasso Sea' gaat over kolonialisme, identiteit, gender, racisme en de totale chaos die het leven soms kan zijn. O ja, en liefde. Of nou ja, liefde… tussen aanhalingstekens dan. Het is niet bepaald een romantisch verhaal, meer een soort 'we ontmoeten elkaar, we trouwen, we haten elkaar intens en één van ons belandt uiteindelijk op zolder' verhaal. Beetje zoals veel huwelijken, maar dan met meer kolonialisme. Snap je?

De setting: Tropische Hitte en Bittere Pillen

Het boek speelt zich af in Jamaica en Dominica, in de 19e eeuw. Stel je voor: de zon brandt, de palmbomen wuiven, maar de lucht is dik van spanning. Slavernij is net afgeschaft, maar de wonden zijn nog vers. Antoinette's familie, ooit rijk en machtig, is nu aan de bedelstaf. De Creoolse bevolking, waar Antoinette toe behoort, wordt met argwaan bekeken door zowel de witte Europeanen als de zwarte bevolking. Het is een ingewikkelde situatie, een soort sociologische soep, en Antoinette zit er middenin.

En dan komt Rochester, de knappe, rijke Engelsman. Redder in nood? Nou, niet echt. Hij komt naar het Caribisch gebied om een fortuin te maken, een bruid te scoren en zijn eigen duistere geheimen te begraven. (Hij is toch Engelsman!) Antoinette is precies wat hij zoekt: een jonge, mooie vrouw met een flinke bruidsschat. En de rest, zoals ze zeggen, is geschiedenis. Of eigenlijk… de voorgeschiedenis van een gekke vrouw op zolder.

De personages: Complex, Verward en Een Beetje Gestoord

• Antoinette Cosway: De heldin? Het slachtoffer? De gek? Misschien wel alles tegelijk. Ze is eenzaam, verward en constant op zoek naar haar identiteit. Ze wil graag geliefd en begrepen worden, maar iedereen lijkt haar in een hokje te willen stoppen.
• Rochester: De anti-held? De schurk? De verwarde man? Hij is koud, berekenend en bang. Hij trouwt met Antoinette voor haar geld, maar hij kan haar nooit echt begrijpen. Hij ziet haar als een exotisch object, niet als een mens. En dat pakt niet zo goed uit.
• Het Caribisch gebied zelf: Het is bijna een personage op zich. De levendige cultuur, de adembenemende natuur, de broeierige sfeer… het speelt allemaal een belangrijke rol in het verhaal. Het Caribisch gebied is zowel een paradijs als een gevangenis voor Antoinette.

Waarom zou je dit lezen?

Oké, ik geef toe, 'Wide Sargasso Sea' is geen boek dat je zomaar even wegleest op het strand (tenzij je van heel zware strandlectuur houdt!). Maar het is wel een boek dat je aan het denken zet. Het is een boek over identiteit, over hoe we elkaar zien (en miszien), over de gevolgen van kolonialisme en over de kracht van de menselijke geest (zelfs als die geest een beetje… eh… aan de wandel is!).

Denk er eens over na. We kennen allemaal het verhaal van Jane Eyre, maar wie heeft ooit echt stilgestaan bij het verhaal van de vrouw op zolder? Jean Rhys geeft haar een stem. Ze laat ons zien dat achter elke 'gekke vrouw' een complexe en tragische geschiedenis schuilt. En dat is iets om over na te denken, toch?

Belangrijkste thema's (voor als je indruk wilt maken op je leesclub!)

• Identiteit en vervreemding: Antoinette weet niet wie ze is. Ze is niet wit genoeg voor de Europeanen, en niet zwart genoeg voor de Caribische bevolking. Ze is een buitenstaander, een vreemdeling in haar eigen land. Klinkt herkenbaar, toch?
• Kolonialisme en racisme: Het boek laat zien hoe de gevolgen van slavernij nog steeds doorwerken in de Caribische samenleving. De machtsverhoudingen zijn verstoord en er is veel wantrouwen en haat. Niet echt een gezellige boel dus.
• Gender en macht: Antoinette is een vrouw in een mannenwereld. Ze heeft weinig controle over haar eigen leven en wordt vaak gereduceerd tot een object. Rochester ziet haar als een bezit, niet als een gelijke. En dat leidt tot… nou ja, je weet het al: de zolder.
• Waanzin: Is Antoinette echt gek? Of is ze gewoon kapot gemaakt door haar omstandigheden? Het boek stelt de vraag wat 'waanzin' eigenlijk is en wie bepaalt wie gek is. Denk daar maar eens over na tijdens je volgende psychose! (Grapje!)

Kortom, 'Wide Sargasso Sea' is een fantastisch boek. Het is uitdagend, provocerend en soms een beetje verwarrend, maar het is zeker de moeite waard om te lezen. En als je het uit hebt, kun je altijd nog een rum punch maken en je eigen zolder opruimen. Wie weet wat je daar allemaal tegenkomt!

Oh, en nog een leuk feitje: Jean Rhys schreef dit boek toen ze al in de zeventig was! Bewijst maar weer dat je nooit te oud bent om een literaire bom te laten ontploffen!