Jan Van Der Meulen Enschede

Zo, luister eens even! Ik zat laatst in de kroeg, je kent het wel, biertje hier, bitterballetje daar. En toen begon mijn buurman over Jan van der Meulen. Jan, Jan… Ik dacht eerst aan die bakker op de hoek, maar nee. Deze Jan was dus een schilder. Een schilder uit… tromgeroffel… Enschede! En geloof me, daar begon de avond pas echt interessant te worden.

Jan van der Meulen: Meer dan alleen een naam

Oké, oké, ik geef toe, ik kende hem ook niet direct. Maar na wat research (en nog een biertje) bleek deze Jan dus best wel wat te hebben betekend. Niet dat hij nu in dezelfde categorie zit als Rembrandt of Van Gogh, laten we realistisch blijven, maar hij heeft wel degelijk zijn stempel gedrukt, vooral lokaal. Stel je voor, je bent een 17e-eeuwse artiest en je woont in Enschede. Niet bepaald het bruisende kunstcentrum van Europa, of wel? Toch wist Jan er iets van te maken.

Een beetje context: Enschede in de 17e eeuw

Enschede in de 17e eeuw, dat was dus geen Amsterdam met grachtenpanden en tulpenmanie. Eerder een bescheiden stadje, waarschijnlijk meer bekend om de textiel (en de harde werkers) dan om de kunst. Het was een tijd van verandering, met de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden die in opkomst was, maar het dagelijks leven was toch vooral… nou ja, dagelijks. Jan van der Meulen moet hier dus zijn carrière hebben opgebouwd, een beetje als een vis die tegen de stroom in zwemt. Alleen dan met een penseel in plaats van vinnen.

Wat schilderde Jan dan eigenlijk?

Dat is de hamvraag, toch? Wat maakte Jan van der Meulen, Jan van der Meulen? Nou, verwacht geen wilde experimenten of revolutionaire technieken. Zijn werk was eerder… realistisch. Denk aan portretten van lokale notabelen, landschappen van de omgeving van Enschede, en af en toe een stilleven. Heel eerlijk? Het is niet het meest opwindende genre, maar hij beheerste het wel. En dat is ook wat waard!

• Portretten: Stel je voor, je bent de burgemeester van Enschede in 1680. Je wil graag je status laten vastleggen voor de eeuwigheid. Wie roep je dan? Juist, Jan van der Meulen. Waarschijnlijk met een serieuze blik en een deftige kraag.
• Landschappen: De glooiende heidevelden rond Enschede, de boerderijen, de rivieren… Jan heeft het allemaal vastgelegd. Misschien niet met de flair van een impressionist, maar wel met oog voor detail. Je kan je bijna voorstellen dat je de koeien hoort loeien als je naar zijn schilderijen kijkt.
• Stille levens: Fruit, bloemen, een kan wijn… de klassiekers. Jan deed het allemaal. Waarschijnlijk at hij de props daarna zelf op.

Waar vind je zijn werk?

Goede vraag! Je zult waarschijnlijk geen massa’s Van der Meulens in het Rijksmuseum vinden. Maar als je een keer in de buurt van Enschede bent, loont het de moeite om eens rond te kijken in het TwentseWelle (het lokale museum). Daar hangen soms werken van hem, of van tijdgenoten. Of, nog beter, struin eens rond op een lokale kunst- en antiekmarkt. Wie weet stuit je wel op een vergeten Van der Meulen! En dan kun je zeggen: “Hé, die ken ik! Die kende ik van die gast in de kroeg!”

Jan van der Meulen: Een doorsnee schilder?

Oké, laten we eerlijk zijn, Jan van der Meulen was waarschijnlijk geen genie. Hij was geen rockster in de kunstwereld. Maar hij was wel een vakman. Hij beheerste zijn techniek, hij had een oog voor detail, en hij voorzag in de behoefte van zijn lokale gemeenschap. Hij was een soort lokale held, een artiest die de gezichten en landschappen van Enschede vastlegde voor de toekomst. En dat is toch best cool, vind je niet?

De betekenis van Van der Meulen

Wat maakt Jan van der Meulen dan toch interessant? Waarom zou je je er überhaupt druk om maken? Wel, hij laat zien dat kunst niet altijd grandioos en spectaculair hoeft te zijn. Het kan ook klein en intiem zijn, geworteld in een specifieke plek en tijd. Hij herinnert ons eraan dat er ook buiten de grote steden getalenteerde kunstenaars waren, die hun eigen bijdrage leverden aan de culturele geschiedenis. Hij is een bewijs dat elke plek zijn eigen verhaal en zijn eigen helden heeft. Zelfs Enschede!

Enschede, meer dan alleen de Grolsch

En dan komen we terug bij Enschede. Want eerlijk is eerlijk, als je aan Enschede denkt, denk je waarschijnlijk niet meteen aan kunst. Je denkt eerder aan de Grolsch (en ja, dat is ook belangrijk!). Maar Enschede heeft meer te bieden dan alleen bier. Het is een stad met een rijke geschiedenis, een eigen identiteit en verrassend veel cultuur. En Jan van der Meulen is daar een onderdeel van.

Dus, wat hebben we geleerd?

Nou, dat Jan van der Meulen een 17e-eeuwse schilder was uit Enschede. Dat hij vooral portretten, landschappen en stillevens maakte. Dat hij waarschijnlijk geen wereldberoemde kunstenaar was, maar wel een vakman die zijn lokale gemeenschap bediende. En dat Enschede meer te bieden heeft dan alleen Grolsch. Best veel, toch? Voor een avondje in de kroeg!

En de moraal van het verhaal? Altijd opletten wat je buurman in de kroeg te vertellen heeft. Je weet nooit welke vergeten kunstenaar er achter zijn verhaal schuilgaat. En neem er nog een bitterballetje bij, want je hebt het verdiend!

Nog een paar verrassende feitjes over Jan (misschien):

• Er gaan geruchten dat Jan van der Meulen een geheime liefde had voor tulpen. Niet voor de schilderijen, maar voor de bloemen zelf. Hij zou stiekem een kleine tulpenbollenhandel hebben gehad. (Onbewezen, maar wel leuk!)
• Er is een verhaal dat hij ooit de opdracht kreeg om de burgemeester van Enschede te schilderen, maar in plaats daarvan een portret van zijn eigen hond maakte. (De burgemeester was not amused.)
• Sommige kunsthistorici beweren dat Jan van der Meulen de uitvinder is van de "Enschedeër bruin", een speciale bruine tint die hij gebruikte in zijn landschappen. (Weer zo'n onbewezen feitje, maar het klinkt wel interessant.)

Dus daar heb je het. Jan van der Meulen. De lokale held uit Enschede. Proost!