It Takes One To Know One

Zo, luister even! Ken je dat gezegde, "Het kost een dief om een dief te vangen"? Nou, de Nederlandse versie is: "Het kost een om een te kennen," en het is meer dan alleen maar leuk om te zeggen. Het gaat over herkenning, over weten hoe iemand in elkaar steekt omdat je zelf iets soortgelijks hebt meegemaakt, of er zelfs nog middenin zit. Denk er eens over na, het is best wel diepzinnig, toch? Maar dan wel op een 'biertje-in-de-zon' manier diepzinnig.

Ik zat er laatst over na te denken toen mijn buurman, Henk (die overigens beweert een "tuinarchitect" te zijn, maar ik heb hem nog nooit daadwerkelijk iets zien ontwerpen behalve een strategische plaatsing van tuinkabouters), mij vertelde dat hij zeker wist dat de nieuwe wethouder een oude bekende van hem was, "één pot nat," zei hij. Nou moet je weten, Henk heeft een neus voor, laten we zeggen, onorthodoxe deals. Hij weet precies waar je de beste tulpenbollen (van verdachte herkomst) kunt krijgen en hoe je de parkeerboetes het best kunt ontwijken. Dus, als Henk zegt dat iemand "één pot nat" is, dan weet je dat er iets aan de hand is.

Het principe achter "Het kost een..."

Oké, genoeg gelachen over Henk en zijn louche tulpen. Laten we eens kijken naar wat dit gezegde nu eigenlijk betekent. Het komt neer op een paar belangrijke punten:

• Ervaring: Als je iets zelf hebt meegemaakt, of als je zelf bepaalde trekken hebt, dan ben je beter in staat om diezelfde trekken of ervaringen bij anderen te herkennen. Stel je voor, je hebt zelf een keer een presentatie moeten geven waarbij je zo zenuwachtig was dat je bijna je tekstboek had opgegeten. Dan herken je de doodsangst in de ogen van iemand die op het punt staat hetzelfde te doen.
• Inzicht: Je hebt een dieper inzicht in de motivaties, gedragingen en gevoelens van anderen omdat je het zelf hebt beleefd. Het is net als het verschil tussen een theorie lezen over fietsen en daadwerkelijk op een fiets zitten en keihard op je snufferd gaan.
• Geloofwaardigheid: Soms is het zelfs zo dat mensen je eerder geloven als je zelf iets soortgelijks hebt meegemaakt. Als een ex-roker je vertelt hoe moeilijk het is om te stoppen, luister je misschien wel beter dan wanneer een dokter die nooit gerookt heeft je dat vertelt. (Sorry, dokters!).

Waarom is dit zo grappig (en handig)?

Het grappige is dat het vaak gebruikt wordt in negatieve context. Denk aan de eerdergenoemde "dief" of een "bedrieger". We gebruiken het om te suggereren dat iemand een ander herkent omdat ze zelf ook niet helemaal zuiver op de graat zijn. Het is een beetje beschuldigend, maar dan wel met een knipoog. Je kunt het gebruiken om iemand te plagen, of om een punt te maken, zonder meteen een oorlog te beginnen.

Maar het kan ook positief werken! Stel je voor, je bent een ervaren software developer die iemand moet inwerken. Jij weet precies waar de valkuilen zitten, welke bugs er altijd weer opduiken en welke shortcuts je beter niet kunt nemen (tenzij je zin hebt in een nachtmerrie van debugging). Je bent dan veel beter in staat om diegene te begeleiden dan iemand die zelf net komt kijken. Je herkent de struggles, de frustraties en de momenten waarop iemand op het punt staat zijn laptop uit het raam te gooien.

Voorbeelden in het dagelijks leven (met de nodige overdrijving)

• De ouder die klaagt over de luide muziek van de jeugd: "Vroeger draaiden wij ook harde muziek! Ik weet precies wat ze aan het doen zijn, proberen hun ouders gek te maken!" (Waarheid als een koe!)
• De ex-partner die de signalen herkent van een vreemdganger: "Ik herken dat gedrag. Plotseling lang werken, geheimzinnig doen met de telefoon... Geloof me, ik weet hoe dat gaat!" (Misschien niet zo grappig als je het zelf meemaakt, maar toch...)
• De marketinggoeroe die de nep-likes spot: "Ik heb zelf genoeg neppe volgers gekocht in mijn beginjaren. Ik zie zo wie probeert te valsspelen!" (Oké, deze is misschien een beetje gemeen...)

De keerzijde van de medaille

Natuurlijk is het niet altijd rozengeur en maneschijn. "Het kost een om een te kennen" kan ook leiden tot vooroordelen en tunnelvisie. Als je ervan uitgaat dat iedereen hetzelfde is als jij, kun je belangrijke signalen missen en verkeerde conclusies trekken. Stel je voor: je bent zelf altijd heel direct en bot geweest in je communicatie. Je zou dan kunnen denken dat iedereen die beleefd en indirect is, oneerlijk of manipulatief is. Terwijl dat misschien helemaal niet zo is! Ze zijn gewoon... beleefd en indirect! Chocola, wie had dat gedacht?

Daarnaast kan het leiden tot een soort "ik-weet-het-beter" houding. Je denkt dat je alles al hebt gezien en meegemaakt, en dat je dus precies weet hoe de vork in de steel zit. Maar de wereld verandert, mensen veranderen en soms heb je gewoon geen idee. Accepteer het! Het is bevrijdend.

Conclusie: Gebruik het gezegde met mate (en een beetje zelfspot)

Dus, "Het kost een om een te kennen" is een leuk, bruikbaar en soms een beetje gevaarlijk gezegde. Het kan je helpen om mensen beter te begrijpen, maar het kan je ook op het verkeerde been zetten. Gebruik het met mate, en vergeet niet om af en toe in de spiegel te kijken. En wie weet, misschien ben je zelf wel degene die anderen herkennen aan hun onorthodoxe gedrag... zoals Henk met zijn tulpen.Proost!