Het Koninklijk Huis Herman Koch

Hé joh, even over Koch hebben, hè? Herman Koch, ja. Die van Het Diner, weet je wel? Of ken je 'm misschien van Jiskefet? Man, wat een tijden waren dat. Goed, waar waren we? Oh ja, Koch en het Koningshuis. Twee werelden die... nou ja, botsen? Dansen? Misschien een beetje tegen elkaar aanschurken, zo van: "Hé, jij ook hier?"

Het ding is, Koch, die is niet echt een fan van instituten, geloof ik. Of misschien vind hij ze gewoon een lekker doelwit om op te schieten. Het Koningshuis, tja, dat is natuurlijk hét instituut bij uitstek. Wat vind jij eigenlijk van het Koningshuis? Ik zit er zelf een beetje tussenin. Leuk voor Koningsdag, maar verder...? Goed, we dwalen af.

Waarom vind ik dit eigenlijk een interessant onderwerp? Misschien omdat het zo onverwacht is. Koch, de cynische schrijver, die zich bemoeit met de Oranjes. Je zou denken: "Laat die man lekker over corrupte politici en rotte ouders schrijven," maar nee hoor. Het Koningshuis lonkt. Waarom?

Nou, ik denk dat Koch het leuk vindt om te provoceren. Een beetje de boel opschudden. En wat is er nou een betere manier om dat te doen dan de heilige huisjes van Nederland aan te vallen? Het Koningshuis is natuurlijk een van de grootste heilige huisjes die we hebben. Dus, bingo!

Je moet het zo zien: Koch ziet het Koningshuis waarschijnlijk als een symbool van... tja, van wat eigenlijk? Van traditie? Van macht? Van afstand? Ik denk een beetje van alles. En hij, als kritische geest, vindt dat we daar best wel eens vraagtekens bij mogen zetten. Of is dat te simpel gedacht?

Maar wat zegt hij dan precies? Daar zit 'm natuurlijk de kneep. Koch is geen schreeuwer. Hij is meer een sluipschutter. Hij laat de dingen subtiel doorschemeren. Een sneer hier, een ironische opmerking daar. Je moet het er zelf maar uit destilleren. Best slim eigenlijk, toch?

Denk aan zijn personages. Zijn die niet vaak een beetje... tja, beschadigd? En zijn dat niet vaak mensen die zich afzetten tegen de gevestigde orde? Zouden de Oranjes in zo'n verhaal passen? Absoluut! Ik zie Willem-Alexander al voor me als een van Koch's tragikomische figuren. Geweldig!

De subtiele kritiek van Koch

Het is dus niet zo dat Koch met een megafoon staat te roepen dat de monarchie moet worden afgeschaft. Nee, hij doet het veel subtieler. Hij stelt vragen. Hij laat je nadenken. Hij geeft je een ongemakkelijk gevoel. En dat is precies wat hij wil bereiken, denk ik.

Hij kan bijvoorbeeld een personage laten denken: "Waarom hebben we eigenlijk een koning(in)? Wat is het nut? Kost het niet te veel geld?" En dan laat hij dat personage vervolgens weer afdwalen, alsof het maar een vluchtige gedachte was. Maar die gedachte is wel geplant, hè. Boem!

Of hij beschrijft een koninklijke gebeurtenis met net iets te veel detail. Met net iets te veel nadruk op de uiterlijkheden. Op de protocollen. Op de afstand tussen het Koningshuis en de "gewone" mensen. Je voelt dan dat er iets niet helemaal klopt, maar je kunt er niet precies de vinger op leggen. Slim, slim, slim!

Maar is het fair? Mag je het Koningshuis zo aanpakken? Is het niet een beetje gemeen? Persoonlijk vind ik van wel. Het Koningshuis is een publiek figuur, en publieke figuren moeten tegen een stootje kunnen. En Koch is tenslotte maar een schrijver. Hij gebruikt zijn pen als wapen. Niks mis mee, toch?

Maar goed, sommige mensen vinden het respectloos. Die vinden dat je niet aan de Koning(in) mag komen. Dat het Koningshuis boven de kritiek staat. Ik snap dat wel, ergens. Het is een traditie. Het is een symbool van nationale eenheid. Maar tegelijkertijd... moet je dan alles maar klakkeloos accepteren? Dat is toch geen gezonde houding?

Jiskefet en de satirische blik

En dan hebben we natuurlijk nog Jiskefet. Even een kleine flashback. Koch was één van de drijvende krachten achter dat legendarische programma. En Jiskefet, dat was satire pur sang. Niets was veilig. Alles werd op de hak genomen. Dus waarom zou het Koningshuis een uitzondering zijn?

Ik kan me zo voorstellen dat ze bij Jiskefet heerlijk hebben zitten brainstormen over sketches over de Oranjes. Over Maxima's accent. Over Willem-Alexanders bierbuik. Over Beatrix' hoeden. Heerlijk! Helaas zijn die sketches er volgens mij nooit echt gekomen. Maar de gedachte alleen al... geniaal!

Jiskefet was in de kern natuurlijk ook een soort aanklacht tegen de burgerlijkheid, de conformiteit, de oppervlakkigheid van de samenleving. En het Koningshuis, tja, dat kan soms ook een beetje burgerlijk, conformistisch en oppervlakkig overkomen. Dus de link is er wel degelijk. Vind ik dan, hè.

De impact van Koch's kritiek

Maar wat is de impact van al die subtiele kritiek? Verandert Koch er iets mee? Ik denk het eerlijk gezegd niet. Het Koningshuis staat nog steeds fier overeind. De populariteit van de Oranjes is nog steeds groot. Koch is geen game changer. Maar... hij zet je wel aan het denken. En dat is misschien wel net zo belangrijk.

Hij laat je twijfelen aan de vanzelfsprekendheid van het Koningshuis. Hij laat je zien dat er ook andere perspectieven zijn. Hij laat je nadenken over de rol van de monarchie in de 21e eeuw. En dat is al heel wat, toch? Of ben ik nu te optimistisch?

Want laten we eerlijk zijn, Het Diner heeft ook geen einde gemaakt aan ouderschapsverstoting, of wel dan? Koch's kracht ligt in het aanraken, in het bespreekbaar maken van dingen, niet in het veranderen van de maatschappij op macro-niveau. Misschien maar goed ook, anders zou hij waarschijnlijk niet meer zo lekker kunnen schrijven over die gekke wereld.

Dus, wat is de conclusie? Is Koch een anti-monarchist in vermomming? Waarschijnlijk wel. Maar hij is vooral een schrijver die het heerlijk vindt om te prikkelen, te provoceren en je aan het denken te zetten. En dat is precies wat hij doet als hij het Koningshuis onder de loep neemt. Hulde!

En nu? Nog een bakkie koffie? Of gaan we het over iets anders hebben? Misschien over die nieuwe roman van... eh... laat maar. Tot de volgende keer!