Hand Boven Het Hoofd Houden

Oké, laten we het eens hebben over iets wat we allemaal, echt allemaal, weleens doen. Iets wat diep in onze Nederlandse genen zit, net als klagen over de NS of de eindeloze files. Ik heb het over… je hand boven iemands hoofd houden.

Je denkt nu misschien: "Mijn hand? Boven iemands hoofd? Wat is dit voor zweverige onzin?" Maar nee, relax, het is helemaal niet zo letterlijk. Tenzij je goochelaar bent, dan heb je waarschijnlijk een heel ander verhaal. Nee, ik heb het over dat moment waarop je iemand beschermt, verdedigt of goedpraat, vaak meer dan die persoon eigenlijk verdient.

Ken je dat? Je collega maakt wéér een fout. Iets met Excel, waarschijnlijk. Iets waarbij getallen magisch verdwijnen of op de verkeerde plek terechtkomen. En terwijl de baas al een beetje rood aanloopt, spring jij op: "Ach, het is ook zo’n drukke week! Het is menselijk om fouten te maken." Boem! Hand boven het hoofd. Je redt de dag (en de baan van je collega).

Het is alsof je een onzichtbare paraplu boven iemand houdt. Een paraplu van excuses, verzachtende omstandigheden en "ach, het kon iedereen overkomen"-argumenten. En ja, soms is het terecht. Soms is die collega gewoon echt een lieverd die even een slechte dag heeft.

Waarom doen we het?

Waarom we dit doen? Goeie vraag! Waarschijnlijk een combinatie van factoren. Misschien medelijden. Misschien vriendschap. Misschien de angst dat als die persoon wél de kop van Jut is, jij de volgende bent.

Of, en dit is misschien wel de meest Nederlandse reden ooit, omdat we conflict vermijden. We willen de boel niet op scherp zetten. Liever een beetje sussen en de harmonie bewaren, dan een hele scène. Herkenbaar?

Denk ook eens aan de dynamiek binnen families. "Ach, laat hem maar, hij is de jongste…" BAM! Hand boven het hoofd. Jarenlang. Totdat die jongste 40 is en nog steeds zijn sokken niet in de wasmand kan gooien.

Het kan ook te maken hebben met een gevoel van verantwoordelijkheid. Als je iemand onder je hoede hebt – een stagiair, een nieuwe medewerker, je eigen kind – voel je je vaak verplicht om ze te beschermen. Zelfs als ze iets doen wat niet door de beugel kan.

De verschillende vormen van 'hand boven het hoofd houden'

Er zijn zoveel verschillende vormen van deze 'hand-boven-het-hoofd'-tactiek!

• De “Ach, hij is nog jong”-variant: Perfect voor onhandige pubers en ietwat wereldvreemde twintigers.
• De “Ze heeft het niet zo makkelijk gehad”-troefkaart: Altijd effectief. Wie durft daar tegenin te gaan?
• De “Het was maar een grapje”-kaart: Vaak gebruikt na een onhandige opmerking of een misplaatste grap.
• De “Hij bedoelde het niet zo”-verdediging: Klassieker! Vooral handig als iemand iets écht doms heeft gezegd.
• De “Ze is gewoon een beetje direct”-uitleg: Voor die collega die altijd alles zegt wat ze denkt, zonder filter.

En dan heb je nog de expert in het hand-boven-het-hoofd-houden. Die persoon die altijd wel een excuus, een verklaring of een verzachtende omstandigheid weet te vinden. Diegene die je altijd nodig hebt als er écht stront aan de knikker is. Een soort interne crisismanager, maar dan op persoonlijk niveau.

De keerzijde van de medaille

Maar pas op! Want het hand-boven-het-hoofd-houden heeft ook een schaduwkant. Soms zijn we te goedmoedig. Soms zijn we te vergevingsgezind. Soms stimuleren we slecht gedrag door het steeds maar weer goed te praten.

Stel je voor: je vriend leent voor de vijfde keer je auto en brengt hem wéér terug met een deuk. Elke keer verzin je wel een excuus voor hem: "Ach, hij heeft het druk…" "Ach, hij is zo onhandig…" Maar wanneer leert hij het dan? Wanneer neemt hij verantwoordelijkheid voor zijn daden?

Het is belangrijk om te balanceren. Om te weten wanneer je iemand moet beschermen en wanneer je ze confronteert met de gevolgen van hun acties. Soms is een stevig gesprek, een duidelijke feedback of gewoon een "Nee, dit kan echt niet" veel effectiever dan eindeloos goedpraten.

Want uiteindelijk help je niemand door constant de boel te sussen en de rotzooi op te ruimen. Soms moet iemand op zijn gezicht gaan om te leren. Soms moet iemand de consequenties ervaren om te groeien.

Dus, wat nu?

De volgende keer dat je geneigd bent om je hand boven iemands hoofd te houden, sta dan even stil. Vraag jezelf af: is dit terecht? Help ik deze persoon hiermee? Of houd ik juist slecht gedrag in stand?

Wees eerlijk, wees rechtvaardig en wees vooral een beetje kritisch. Want ja, mededogen is mooi, maar verantwoordelijkheid is ook belangrijk. En soms, heel soms, moet je die paraplu gewoon even dichtklappen.

Misschien is het dan even ongemakkelijk, misschien valt er even een buitje, maar uiteindelijk is iedereen er beter van. En wie weet, leer je er zelf ook nog iets van. Want zeg nou zelf, het is toch ook wel heerlijk bevrijdend om af en toe gewoon "Nee" te kunnen zeggen?

Dus, de volgende keer dat iemand je vraagt om de boel te redden, om een excuus te verzinnen, om de situatie te sussen… denk dan even aan dit stukje. En beslis dan wat je doet. Met je verstand én met je hart. Maar vooral: met een beetje humor. Want uiteindelijk zijn we allemaal maar mensen, met onze eigen fouten en gebreken. En soms, heel soms, hebben we gewoon allemaal een beetje hulp nodig. Maar dan wel de juiste hulp.