Frankl Man's Search For Meaning

Stel je voor: je staat in de rij bij de bakker, hongerig en zin in een lekkere croissant. Voor je staat een man die enorm klaagt over alles. De croissant is vast niet vers, de koffie te duur, de wereld is oneerlijk en zijn baas is een idioot. Je knikt vriendelijk, maar denkt stiekem: "Gast, haal gewoon je croissant en wees blij dat je hem kan betalen!" Herkenbaar? Ik wel! En ergens is dat precies waar Man's Search For Meaning van Viktor Frankl over gaat – maar dan keer duizend, met de gruwel van een concentratiekamp in plaats van een lullige croissant.

Wat is die 'Man's Search For Meaning' eigenlijk?

Oké, even serieus. Man's Search For Meaning (...of "De zin van het bestaan" in het Nederlands, klinkt meteen een stuk poëtischer, toch?) is een boek geschreven door Viktor Frankl, een Oostenrijkse psychiater die tijdens de Tweede Wereldoorlog in verschillende concentratiekampen heeft gezeten. Wat het boek zo krachtig maakt, is dat het geen droge geschiedenisles is, maar een persoonlijk verslag van zijn ervaringen en zijn zoektocht naar de betekenis van het leven, zelfs (of misschien wel juist) in de meest onmenselijke omstandigheden.

Frankl was geen filosoof die vanuit een ivoren toren over zingeving nadacht. Hij was een arts die dagelijks de dood in de ogen keek en ondertussen probeerde zijn eigen geest te beschermen. En dat maakt zijn verhaal zo... real.

De kern van de zaak: Logotherapie

Het boek introduceert Frankl's psychotherapeutische benadering: logotherapie. Het is een beetje ingewikkeld, maar in essentie draait het om het volgende:

• De wil tot betekenis: In plaats van te focussen op plezier (zoals Freud) of macht (zoals Adler), geloofde Frankl dat de primaire motivatie van de mens is om betekenis te vinden in het leven. Niet zomaar betekenis, maar jouw persoonlijke betekenis.
• Betekenis is overal: Volgens Frankl kan betekenis gevonden worden in alles, zelfs in lijden. Door een positieve houding aan te nemen ten opzichte van onvermijdelijk lijden, kun je er betekenis aan geven. (Ja, ik weet het, klinkt best zwaar, hè?)
• Vrijheid van wil: Zelfs in de meest extreme situaties heb je nog een zekere mate van vrijheid om je houding te kiezen en je eigen weg te bepalen. Dit is de beroemde uitspraak: "Alles kan van een mens worden afgenomen, behalve één ding: de laatste van de menselijke vrijheden – om je houding te kiezen in een bepaalde set van omstandigheden, om je eigen weg te kiezen."

Hoe overleef je een concentratiekamp (en je dagelijkse sleur)?

Frankl beschrijft op indringende wijze de omstandigheden in de kampen. De honger, de kou, de brutaliteit van de bewakers, het constante gevaar... Het is moeilijk voor te stellen. Maar te midden van al die ellende observeerde hij hoe sommige mensen toch in staat waren om te overleven, niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Wat maakte het verschil?

Volgens Frankl waren het degenen die een reden hadden om te leven. Iets waar ze naar uitkeken, een taak die ze wilden volbrengen, een geliefde op wie ze hoopten terug te zien. (Denk aan een brief die je heel graag wilt ontvangen, of dat ene project waar je je tanden in wilt zetten. Zoiets, maar dan in het kwadraat.)

Hij vertelt bijvoorbeeld over een man die droomde van het houden van een lezing over zijn ervaringen in het kamp. Dat idee gaf hem de kracht om door te zetten. Een ander dacht aan zijn vrouw en de hoop haar ooit weer te zien. Die hoop hield hem op de been.

De drie manieren om betekenis te vinden:

Frankl identificeert drie belangrijke manieren om betekenis te vinden in het leven:

• Door een daad te verrichten: Iets creëren, iets doen, een verschil maken in de wereld. (Of het nou het schrijven van een artikel is, een vrijwilligersklus, of gewoon een vriend helpen.)
• Door een ervaring te beleven: Genieten van de schoonheid van de natuur, de liefde van een ander, de kunst van muziek. (Even die telefoon wegleggen en écht kijken naar die zonsondergang, bijvoorbeeld.)
• Door een houding aan te nemen: Zelfs wanneer je geconfronteerd wordt met onvermijdelijk lijden, kun je nog kiezen hoe je ermee omgaat. Je kunt je erdoor laten verpletteren, of je kunt er een bron van kracht en groei van maken. (Makkelijker gezegd dan gedaan, I know. Maar het idee is er.)

Wat kunnen we leren van Frankl in 2024?

Oké, laten we eerlijk zijn. De meeste van ons zitten niet in een concentratiekamp. Maar dat betekent niet dat Frankl's boodschap irrelevant is. In een wereld vol stress, prestatiedruk en constante afleiding, is het misschien wel belangrijker dan ooit om op zoek te gaan naar persoonlijke betekenis.

Denk er eens over na: Waar sta je 's ochtends voor op? Wat geeft je energie? Wat vind je echt belangrijk? Het antwoord op die vragen kan je helpen om je leven meer richting en voldoening te geven. En nee, het hoeft geen wereldschokkende betekenis te zijn. Het kan ook iets simpels zijn als het koesteren van je relaties, het uitoefenen van een hobby of het helpen van anderen.

Misschien dat die klaagzang bij de bakker een teken was van een dieperliggende zoektocht naar betekenis. Misschien had die man gewoon echt een slechte dag. Wie zal het zeggen?

Even praktisch:

Hoe kun je de principes van Frankl toepassen in je eigen leven?

• Reflecteer op je waarden: Wat vind je écht belangrijk? Wat wil je bereiken in het leven?
• Zoek naar betekenis in je werk: Probeer de positieve impact van je werk te zien, hoe klein ook.
• Cultiveer je relaties: Investeer in de mensen die je liefhebt.
• Omarm de schoonheid van de wereld: Maak tijd voor de dingen waar je van geniet.
• Accepteer het lijden: Realiseer je dat tegenslagen onvermijdelijk zijn, en probeer er iets van te leren.

Man's Search For Meaning is geen makkelijk boek. Het is soms confronterend, soms emotioneel, maar altijd inspirerend. Het herinnert ons eraan dat we zelf verantwoordelijk zijn voor het vinden van betekenis in ons leven, en dat zelfs in de meest donkere tijden, er altijd hoop is.

En hé, misschien is die croissant toch wel de moeite waard. Zelfs als 'ie niet helemaal perfect is. Misschien is het de kleine dingen in het leven die het 'm doen. (Nu krijg ik zelf trek...)