Een Liefde Lodewijk Van Deyssel

Oké, stel je voor: je zit in een bruin café, een beetje schemerig, het bier vloeit rijkelijk… Ik ga je een verhaal vertellen. Een verhaal over een man, een liefde, en héél veel stijl. Maak kennis met Lodewijk van Deyssel en zijn... tja, laten we het een intense relatie met de Nederlandse taal noemen.

Wie is deze Lodewijk dan?

Nou, Lodewijk van Deyssel, geboren als Karel Alberdingk Thijm (ja, zo’n naam die perfect past in een scrabble-spel), was een Nederlandse schrijver. En niet zomaar eentje. Hij was een titaan, een vulkaan van woorden, een… oké, ik overdrijf misschien een beetje, maar hij was echt een figuur. Hij leefde van 1864 tot 1952, een tijdperk waarin mannen nog hoeden droegen en boeken dikker waren dan bakstenen.

Hij was een belangrijke vertegenwoordiger van de Tachtigers, een groep rebelse schrijvers die vonden dat de Nederlandse literatuur wel een flinke schop onder de kont kon gebruiken. Ze wilden af van het saaie, moraliserende gedoe en zochten naar schoonheid, sensualiteit en… nou ja, gewoon meer drama.

Deyssel in een notendop:

• Naam: Karel Alberdingk Thijm (alias Lodewijk van Deyssel). Klinkt chiquer, toch?
• Beroep: Schrijver, criticus, en professioneel meningenverkondiger.
• Bekend van: Zijn stijl. Meer daarover zo. En het feit dat hij nogal… uitgesproken was.
• Hobby's: Woordspelingen bedenken, andere schrijvers afkraken (waarschijnlijk) en zichzelf geweldig vinden (definitief).

De Liefde: Een Obsessie met de Nederlandse Taal

En hier komt de kern van het verhaal. Deyssel had een liefde. Niet voor een persoon, niet voor een huisdier, maar voor… de Nederlandse taal. Maar dan niet de doorsnee, brave Nederlandse taal. Nee, hij wilde de taal verkrachten (figuurlijk natuurlijk!), ombouwen, oppimpen tot iets compleet nieuws en sensationeels. Hij wilde elke letter, elke komma, elke punt in dienst stellen van zijn artistieke visie.

Stel je voor dat je verliefd bent op een blok Lego. Maar in plaats van er een huis mee te bouwen, probeer je er een ruimteschip, een draak, en een replica van de Mona Lisa mee tegelijkertijd te maken. Dat is ongeveer wat Deyssel met de taal deed.

Hoe uitte die liefde zich dan?

Nou, op verschillende manieren. Laten we er een paar bekijken:

• Onconventionele zinsbouw: Deyssel was gek op lange, kronkelende zinnen. Zinnen die zo lang waren dat je halverwege vergat waar ze begonnen. Zinnen die leken te willen ontsnappen aan de pagina.
• Rijk woordgebruik: Hij had een vocabulaire waar je U tegen zegt. Oude, vergeten woorden, nieuwe, zelfbedachte woorden… hij gooide ze allemaal in de mix. Het was alsof hij de Dikke Van Dale had leeggeplunderd en de buit vervolgens willekeurig over zijn tekst had uitgestrooid.
• Sensuele beschrijvingen: Deyssel kon als geen ander de zintuigen prikkelen. Hij beschreef smaken, geuren, kleuren en texturen op een manier die je bijna duizelig maakte. Het was alsof je een schilderij van Van Gogh rook.
• Individualisme ten top: Hij schreef zoals hij wilde schrijven. Punt. Hij was niet bang om te shockeren, te provoceren of te irriteren. Hij was een enfant terrible van de letteren.

Was Iedereen Fan? Echt niet

Natuurlijk waren er mensen die vonden dat Deyssel een genie was. Die hem prezen om zijn originaliteit, zijn durf en zijn meesterschap over de taal. Maar er waren ook genoeg mensen die hem gewoon… onleesbaar vonden. Ze vonden zijn zinnen te lang, zijn woordgebruik te ingewikkeld en zijn verhalen te… tja, apart.

Stel je voor: je gaat naar een chique restaurant en bestelt een gerecht dat eruit ziet als een kunstwerk. Maar als je het proeft, blijkt het een vreemde combinatie van smaken te zijn die totaal niet samenwerken. Sommigen zouden zeggen: "Geweldig, een culinaire ervaring!" Anderen zouden zeggen: "Ik wil gewoon een patatje oorlog!" Zo was het ook met Deyssel.

Sommige critici noemden hem arrogant en pretentieus. Ze vonden dat hij zichzelf te belangrijk vond en dat zijn schrijfstijl meer diende om te imponeren dan om te communiceren. En eerlijk gezegd… hadden ze misschien wel een punt. Deyssel was niet bepaald een bescheiden man. Hij wist dat hij goed was (althans, dat dacht hij zelf), en hij was niet bang om dat te laten weten.

Waarom Is Hij Toch Belangrijk?

Dus, als niet iedereen hem begreep, waarom praten we dan nog over hem? Wel, om verschillende redenen:

• Hij vernieuwde de taal: Zelfs als je zijn stijl niet mooi vindt, kun je niet ontkennen dat hij de Nederlandse taal heeft opgeschud. Hij heeft nieuwe mogelijkheden laten zien, nieuwe grenzen verkend en nieuwe schrijvers geïnspireerd.
• Hij zette een trend: De Tachtigers, waar Deyssel een belangrijke spil van was, hebben een enorme invloed gehad op de Nederlandse literatuur. Ze hebben de weg vrijgemaakt voor modernere, experimentelere vormen van schrijven.
• Hij was een icoon: Deyssel was een persoonlijkheid. Hij was excentriek, eigenwijs en onvergetelijk. Hij was een bron van fascinatie en verwondering (en soms ook irritatie) voor zijn tijdgenoten.

Kortom, Lodewijk van Deyssel was misschien geen makkelijke man, en zijn werk is misschien niet voor iedereen weggelegd. Maar hij was wel een belangrijke man. Hij was een kunstenaar die zijn eigen weg ging, die zijn eigen regels maakte en die de Nederlandse taal behandelde als zijn persoonlijke speeltuin. En dat, mijn beste vrienden, is toch wel een toast waard!

Dus, Moet Je Hem Lezen?

Tja, dat is de hamvraag, hè? Mijn antwoord: het hangt ervan af. Ben je een avontuurlijk lezer? Hou je van experimenten en uitdagingen? Vind je het niet erg om soms een woordenboek bij de hand te hebben? Dan zou je Deyssel zeker een kans moeten geven. Begin misschien met een kort verhaal of een essay, om te kijken of het je bevalt. Als je na vijf pagina's nog steeds snapt wat er gebeurt, dan ben je misschien wel een Deyssel-adept!

Maar als je op zoek bent naar een ontspannend, makkelijk te lezen boek voor op het strand, dan zou ik je misschien toch aanraden om iets anders te kiezen. Misschien een spannende thriller, of een romantische roman. Er zijn genoeg andere boeken die je kunnen vermaken zonder je hersenen in een knoop te leggen. Het is geen schande om toe te geven dat Deyssel niet jouw kopje thee is. Sterker nog, het is waarschijnlijk de meest normale reactie! Maar nu weet je in ieder geval wie hij was, en waarom hij zo'n bijzondere figuur in de Nederlandse literatuurgeschiedenis is.

En met die gedachte proost ik op Lodewijk van Deyssel, de man die de Nederlandse taal liefhad, of misschien wel mishandelde, maar in ieder geval nooit negeerde!