Edmund Burke Sublime And Beautiful

Hé! Zin in een bakkie? Laten we het eens hebben over Edmund Burke. Ken je 'm? Die ouwe filosoof uit de 18e eeuw? Nee? Geeft niks! Hij is eigenlijk best cool, zeker als je van dingen houdt die je een beetje... nou ja, raar laten voelen.

Waarom "raar"? Omdat hij het had over het Sublieme en het Schoone. Klinkt chic, hè? Maar wat betekent dat eigenlijk?

Het Sublieme: Brrr...

Het Sublieme. Denk aan onweer. Aan een gigantische oceaan. Aan... tja, je schoonmoeder die boos is. Oké, misschien niet dat laatste, maar je snapt 'm. Het is iets groots, iets onbeheersbaars, iets dat je een beetje bang maakt, maar tegelijkertijd ook fascineert. Zo van: "Wow, dat is indrukwekkend... maar ik wil er eigenlijk niet te dichtbij komen." Snap je?

Burke zei dat het Sublieme te maken heeft met angst en pijn, maar dan op een afstand. Dus, niet alsof je daadwerkelijk overvallen wordt door een beer in het bos (dat is gewoon kut), maar alsof je die beer van een veilige afstand ziet. Adrenalinekick, maar zonder reëel gevaar. Slim bedacht, of niet soms?

Hij beschreef het als duisternis, kracht, grootsheid, oneindigheid, lawaai... allemaal dingen die onze kleine menselijke breintjes een beetje overweldigen. Het is alsof je naar een sterrenhemel kijkt en denkt: "Wow... mijn bestaan is volstrekt irrelevant." Maar dan op een leuke manier! (Nou ja, soort van leuk dan...)

Hij vond het idee van de sublieme belangrijker dan dat van het schoone. Dat is echt opmerkelijk. De sublieme ervaring, de sensatie van gevaar, onbegrensdheid en oneindigheid is een veel krachtigere ervaring dan de ervaring van iets moois.

Waarom is dit belangrijk?

Waarom zit ik je hier nou mee lastig te vallen? Omdat Burke’s ideeën over het Sublieme invloed hebben gehad op de kunst, de literatuur en zelfs de politiek! Denk aan de romantische schilderkunst, met al die woeste landschappen en stormachtige zeeën. Dat is allemaal terug te voeren op Burke!

Het Schoone: Aaaaah...

Oké, genoeg angst en paniek. Tijd voor iets lieflijks. Het Schoone! Denk aan... een zonsondergang (de goeie, niet de apocalyptische), een puppy, een mooie bloem. Iets dat prettig is om naar te kijken, iets harmonieus, iets aantrekkelijks. Het Schoone is zacht, klein, glad en licht. In tegenstelling tot het Sublieme dat juist grof, groot en donker is. Burke schreef over 'kleine' kwaliteiten, en 'gelijkmatige' eigenschappen.

Burke zei dat het Schoone te maken heeft met plezier en genoegen. Het is iets dat je blij maakt, zonder dat het je in gevaar brengt. Het is de koffie die je 's ochtends drinkt. Het is de warme trui op een koude dag. Het is... nou ja, je snapt 'm.

Hij vond het Schoone minder interessant dan het Sublieme. Beetje jammer voor al die puppy's en bloemen, maar goed. Voor Burke was het Schoone toch echt een beetje het kleine broertje van het Sublieme.

Schoonheid = Sekse?

Oké, dit wordt een beetje tricky, maar Burke koppelde schoonheid ook aan vrouwelijkheid. Oei! Ja, ik weet het, klinkt best seksistisch. Hij zag vrouwen als kwetsbaar, zacht en mooi, en dat vond hij dus "schoon". Tja... We moeten het wel even in de context van de 18e eeuw plaatsen, hè? De tijden zijn veranderd (gelukkig!).

Hij vond de associatie van schoonheid met vrouwelijkheid belangrijker dan die met mannelijkheid. Het idee was dat mannen rationeler waren en vrouwen emotioneler. Zucht. Wat moet je er van zeggen he? Nu ja, het was natuurlijk een andere tijd.

Subliem vs. Schoon: Wat is het verschil?

Dus, samengevat: het Sublieme is groots, angstaanjagend en overweldigend. Het Schoone is klein, lieflijk en aangenaam. Het Sublieme laat je nadenken over je eigen sterfelijkheid, het Schoone geeft je gewoon een fijn gevoel. Klinkt logisch, toch?

Denk er maar eens over na. De volgende keer dat je naar een zonsondergang kijkt. Voel je het Schoone, of het Sublieme? Of misschien wel allebei tegelijk! Dat kan ook. Het is geen wedstrijd, hoor.

Het verschil is dus dat het Sublieme een overweldigende en intense ervaring is, terwijl het Schoone een prettige en rustgevende ervaring is. Het Sublieme overweldigt onze verstand, terwijl het Schoone onze zintuigen behaagt.

Burke in de 21e eeuw: Waarom boeit dit nog?

Oké, Burke leefde in de 18e eeuw. Waarom zouden we ons daar nu nog druk over maken? Goeie vraag! Omdat zijn ideeën nog steeds relevant zijn! Denk aan:

• Kunst: Kunstenaars gebruiken nog steeds het idee van het Sublieme om emoties op te wekken. Denk aan abstracte kunst, of aan films die je een onbehaaglijk gevoel geven.
• Architectuur: Wolkenkrabbers! Gigantische bruggen! Het zijn allemaal pogingen om het Sublieme te creëren.
• Politiek: Burke was een conservatief denker. Hij geloofde in traditie en in het belang van de maatschappelijke orde. Zijn ideeën worden nog steeds gebruikt in politieke debatten.
• Marketing: Denk maar aan de slogans die ons willen overweldigen met claims. Ze spelen in op ons verlangen naar grootsheid en excellentie!

Burke was een soort visionair, iemand die de menselijke psyche goed begreep. Hij wist dat we niet alleen op zoek zijn naar plezier, maar ook naar betekenis en verwondering. En dat is iets wat we in de 21e eeuw nog steeds nodig hebben.

De donkere kant van het Sublieme?

Natuurlijk is er ook een donkere kant aan het Sublieme. Het kan gebruikt worden om mensen te manipuleren, om angst te zaaien, om totalitaire ideologieën te rechtvaardigen. Denk aan de Nazi-propaganda, die gebruik maakte van gigantische parades en monumentale architectuur om het volk te imponeren. Het is belangrijk om kritisch te blijven en te beseffen dat het Sublieme niet altijd positief is.

Het kan makkelijk gebruikt worden om bepaalde gevoelens te creëren en mensen te manipuleren! Opgepast dus!

Dus... wat nu?

Dus, de volgende keer dat je iets moois ziet, of iets angstaanjagends ervaart, denk dan even aan Edmund Burke. Vraag jezelf af: is dit het Schoone? Of is dit het Sublieme? Of misschien wel iets daartussenin? Het is maar een gedachte-experiment, maar het kan je wel helpen om de wereld om je heen beter te begrijpen. En dat is toch wel cool, of niet?

Misschien is het wel tijd om eens wat dieper in de filosofie te duiken, want er zijn veel interessante dingen om te ontdekken. En zo niet, dan heb je in ieder geval een leuk gespreksonderwerp voor de volgende keer dat je met vrienden aan de koffie zit!

En onthoud: Het leven is te kort om je niet af en toe een beetje subliem te voelen! Proost!