Ds A Moerkerken Preken

We kennen het allemaal wel, toch? Je zit op een verjaardag, de koffie is lauw, de taart droog, en tante Truus begint... over vroeger. Vroeger was alles beter, zo gaat het dan. Nou, D.S. A. Moerkerken, die deed dat ook, maar dan vanaf de preekstoel. En dan keer honderd. Stel je voor, je hebt een tijdmachine, maar die tijdmachine is een preek en hij brengt je terug naar 1920, waar blijkbaar alles beter was (behalve de communicatie, de auto's, de hygiëne, de... nou ja, bijna alles dus).

Moerkerken, een dominee met een mening – en een flinke ook – was een man van zijn tijd. Een tijd waarin de wereld aan het veranderen was, en hij daar, euh, niet zo blij mee was. Hij zag het modernisme, de losbandigheid (want ja, mensen gingen ineens dansen!), en de verloedering van zeden en waarden. Zijn preken? Die waren een soort alarmsirene voor het behoud van het "echte" geloof, zeg maar de versie die hij zelf zo fijn vond.

Moerkerken in een Notendop: Terug naar Af, Alstublieft!

Denk aan hem als de ultieme conservatief in een domineesjas. Hij was een soort SGP-er avant la lettre, maar dan met meer bloemrijke taal. Zijn boodschap kwam er in feite op neer dat we allemaal verschrikkelijk fout bezig waren, en dat we snel moesten stoppen met al dat moderne gedoe en terug moesten naar de oude, vertrouwde paden. Alsof je tegen je puber zou zeggen: "Doe eens normaal! Ga eens in de hoek staan met een psalmboek!"

Zijn preken zijn een fascinerend document van een tijd waarin de wereld ingrijpend veranderde. Hij was bang voor die verandering, en hij probeerde die tegen te houden met woorden. Het is alsof je probeert de zee tegen te houden met een emmertje en een schep. Het is bewonderenswaardig, maar ook een beetje... hopeloos.

De Preek als Tijdmachine: Een Kijkgat naar Vroeger

Als je een preek van Moerkerken leest (of beluistert, als je echt dapper bent), dan is dat alsof je een museum binnenstapt. Je ziet een wereld die allang verdwenen is, met andere waarden, andere normen, en een andere manier van denken. Het is soms moeilijk te begrijpen, maar ook heel leerzaam. Je kunt erachter komen waar bepaalde ideeën vandaan komen, en hoe ze zich in de loop van de tijd hebben ontwikkeld.

Stel je voor: hij preekt over de zondigheid van de bioscoop. De bioscoop! Het hol van verderf! Waar jonge mensen elkaar ontmoeten en... popcorn eten! Tegenwoordig streamen we series met seks en geweld direct op onze telefoon, maar destijds was een onschuldige film al genoeg om de duivel te wekken. Het is bijna grappig, zo'n overdreven reactie, maar tegelijkertijd ook tekenend voor de tijdsgeest.

Of neem zijn preken over kleding. Vrouwen droegen kortere rokken! En dan ook nog zonder voldoende ondergoed. Schande! Alsof de wereld zou vergaan door een blote knie. Tegenwoordig lopen mensen rond in kleding die ze zelf ontworpen hebben met gaten en graffiti en het is oké. De wereld is veranderd, en Moerkerken zou waarschijnlijk een hartverzakking krijgen als hij het zou zien.

Waarom zouden we Moerkerken nu nog lezen?

Oké, eerlijk is eerlijk: de preken van Moerkerken zijn niet direct feel-good lectuur. Het is geen comfort food voor de ziel. Maar ze zijn wel belangrijk, en wel om een aantal redenen:

• Historisch perspectief: Ze geven een inkijkje in een andere tijd, en laten zien hoe mensen toen dachten en voelden.
• Zelfreflectie: Ze dwingen je om na te denken over je eigen waarden en normen, en over hoe die zich verhouden tot die van vroeger.
• Relativering: Ze laten zien dat de wereld altijd in verandering is, en dat wat nu "normaal" is, over een paar jaar misschien heel anders is.
• Humor: Soms zijn ze gewoon hilarisch, door hun overdrevenheid en hun gebrek aan zelfspot. Denk aan de scène in een comedy waarin de strenge dominee de dansvloer betreedt en ontmaskert als hypocriet.

En laten we eerlijk zijn, wie heeft er nou niet af en toe de neiging om te roepen: "Vroeger was alles beter!" Moerkerken deed dat gewoon wat vaker en wat harder dan de meeste mensen. Hij was een soort wandelend nostalgie-alarm, en daar kunnen we nu, met een glimlach, naar kijken.

Het is alsof je een oude foto tegenkomt van jezelf met een vreselijk kapsel en belachelijke kleding. Je schaamt je een beetje, maar je moet er ook om lachen. Zo zijn de preken van Moerkerken ook. Een beetje beschamend, een beetje hilarisch, maar vooral heel interessant. Ze laten zien hoe we waren, en hoe ver we zijn gekomen (of misschien wel niet, dat is aan jou om te bepalen).

Conclusie: Moerkerken, een Dominee voor alle Tijden?

Nee, waarschijnlijk niet. Maar hij is wel een dominee die je aan het denken zet. Hij was een man van zijn tijd, met de beperkingen en de vooroordelen die daarbij hoorden. Maar hij was ook een man met een passie, en met een overtuiging. En dat is iets wat we, anno nu, nog steeds kunnen waarderen.

Dus, de volgende keer dat je op een verjaardag zit en tante Truus begint over vroeger, denk dan even aan D.S. A. Moerkerken. Hij had er vast een preek over kunnen houden. En misschien was die nog wel vermakelijker dan de verhalen van tante Truus. Misschien...

Want uiteindelijk zijn we allemaal wel een beetje Moerkerken, toch? We verlangen allemaal wel eens terug naar een tijd die (in onze herinnering) beter was. Het is menselijk. Maar het is ook belangrijk om te beseffen dat de wereld verandert, en dat we mee moeten veranderen. Of op z'n minst moeten proberen het te begrijpen. En wie weet, over honderd jaar lachen ze om onze preken...

Stel je voor dat iemand in 2124 een artikel schrijft over onze huidige obsessie met sociale media en influencers... Ik denk dat Moerkerken dan stiekem wel een beetje tevreden zou zijn.