Die Opschepper Is Weer De Baas

Ken je dat gevoel? Je zit in een vergadering, of misschien in een collegezaal, en iemand anders praat. Niet gewoon praten, maar opscheppen. Je hoort verhalen over successen, deals, talenten, alsof de zon altijd voor hen schijnt. Terwijl jij daar zit, worstelend met je eigen uitdagingen, kan het voelen alsof je achterloopt. Je bent niet de enige.

De Opkomst van de 'Opschepper'

In de moderne wereld, gedreven door sociale media en een constante drang naar prestatie, lijkt de 'opschepper' weer helemaal terug. Het delen van successen is niet verkeerd, maar wanneer het doorslaat naar zelfverheerlijking en het kleineren van anderen, ontstaat er een probleem. Waarom is dit zo prominent aanwezig? En wat kunnen we eraan doen?

De Psychologie Achter Opscheppen

Volgens sociaal psycholoog Susan Fiske van Princeton University, is een van de meest fundamentele menselijke behoeften de behoefte om gezien te worden als competent. "We zijn constant bezig met het evalueren van onszelf en anderen," zegt Fiske, "en succes, in de ogen van velen, is een teken van competentie." Opscheppen kan dus voortkomen uit een diepe behoefte aan erkenning en bevestiging.

Andere mogelijke drijfveren achter opscheppen zijn:

• Onzekerheid: Paradoxaal genoeg kan opscheppen een masker zijn voor diepe onzekerheid. Door successen te overdrijven, proberen mensen hun eigen twijfels te compenseren.
• Competitie: In een competitieve omgeving kan opscheppen worden gezien als een manier om dominantie te tonen en anderen te intimideren.
• Aandacht: Sommige mensen simpelweg hunkeren naar aandacht en erkenning. Opscheppen is een snelle manier om dit te bereiken, zelfs als de aandacht negatief is.

De Impact van Opscheppen op Leeromgevingen

Vooral in leeromgevingen kan opscheppen een negatieve impact hebben. Denk aan scholen, universiteiten, maar ook professionele trainingen en workshops. Het kan leiden tot:

• Demotivatie: Wanneer studenten constant geconfronteerd worden met de vermeende superioriteit van anderen, kunnen ze gedemotiveerd raken en hun eigen capaciteiten gaan betwijfelen.
• Angst: De angst om niet te voldoen aan de hoge standaarden die door opscheppers worden gecreëerd, kan leiden tot angststoornissen en prestatiedruk.
• Een negatieve leeromgeving: Een omgeving waarin opscheppen wordt aangemoedigd, is zelden een open en inclusieve omgeving waarin iedereen zich veilig voelt om vragen te stellen en fouten te maken.

Onderzoek van Carol Dweck, professor aan Stanford University, toont aan dat het focussen op talent en intelligentie (de zogenaamde 'fixed mindset') kan leiden tot angst en demotivatie. Studenten met een 'growth mindset', die geloven dat intelligentie kan worden ontwikkeld door hard werken en doorzettingsvermogen, zijn daarentegen veerkrachtiger en meer gemotiveerd.

Hoe Herken Je Een Opschepper?

Het is belangrijk om te kunnen herkennen wanneer iemand aan het opscheppen is, zodat je je er niet door laat intimideren. Enkele kenmerken van opscheppers zijn:

• Overdreven details: Ze geven vaak onnodig veel details om hun verhaal geloofwaardiger te maken, maar het effect is vaak het tegenovergestelde.
• Naamdropping: Ze vermelden vaak de namen van belangrijke mensen die ze kennen, om hun eigen status te verhogen.
• Constant zichzelf prijzen: Ze missen zelden een kans om zichzelf te prijzen voor hun successen of talenten.
• Minachten van anderen: Soms proberen ze hun eigen status te verhogen door anderen te kleineren of te ridiculiseren.

Wat Kun Je Er Tegen Doen?

Gelukkig zijn er verschillende strategieën die je kunt toepassen om met opscheppers om te gaan en de negatieve impact ervan te minimaliseren.

Individuele Strategieën:

• Relativeer: Herinner jezelf eraan dat opscheppen vaak voortkomt uit onzekerheid en dat de verhalen vaak overdreven zijn. Neem de verhalen met een korreltje zout.
• Focus op je eigen doelen: Laat je niet afleiden door de successen van anderen. Concentreer je op je eigen doelen en de stappen die je moet zetten om ze te bereiken.
• Zoek steun bij anderen: Praat met vrienden, familie, of collega's over je gevoelens. Het kan opluchten om te weten dat je niet de enige bent die zich zo voelt.
• Confronteer op een respectvolle manier: Als je je er comfortabel bij voelt, kun je de opschepper op een respectvolle manier confronteren. Bijvoorbeeld: "Dat klinkt interessant, maar is dat echt zo belangrijk voor de rest van de groep?"
• Verander van onderwerp: Probeer het gesprek te sturen naar een ander, minder zelfverheerlijkend onderwerp.
• Wees assertief: Laat je niet intimideren. Durf je eigen mening te geven en je eigen successen te vieren, zonder te vervallen in opschepperij.

Strategieën voor Docenten en Leiders:

Docenten en leiders spelen een cruciale rol in het creëren van een leeromgeving waarin opscheppen wordt ontmoedigd en een growth mindset wordt gestimuleerd.

• Creëer een veilige omgeving: Stimuleer open communicatie en moedig studenten aan om vragen te stellen en fouten te maken. Laat zien dat fouten maken een essentieel onderdeel is van het leerproces.
• Benadruk de waarde van inspanning: Focus op de inspanningen die studenten leveren, in plaats van alleen op de resultaten. Beloon doorzettingsvermogen en veerkracht.
• Stimuleer samenwerking: Moedig studenten aan om samen te werken en van elkaar te leren. Dit bevordert een gevoel van gemeenschap en vermindert de competitie.
• Geef constructieve feedback: Geef feedback die gericht is op groei en ontwikkeling, in plaats van op het vergelijken van studenten met elkaar.
• Wees een rolmodel: Laat zien dat je zelf ook kwetsbaar bent en dat je niet alles weet. Deel je eigen uitdagingen en fouten met de studenten.
• Introduceer 'growth mindset' concepten: Gebruik voorbeelden en oefeningen om studenten te helpen een 'growth mindset' te ontwikkelen. Leg uit hoe intelligentie kan worden ontwikkeld door hard werken en doorzettingsvermogen.

Praktische Tools en Voorbeelden:

• Journaling: Schrijf regelmatig in een dagboek over je eigen successen en uitdagingen. Dit helpt je om je eigen vooruitgang te volgen en je eigenwaarde te vergroten.
• Visualisatie: Visualiseer jezelf succesvol in verschillende situaties. Dit helpt je om je zelfvertrouwen te vergroten en je angst te verminderen.
• Positieve affirmaties: Herhaal dagelijks positieve affirmaties over jezelf. Bijvoorbeeld: "Ik ben competent en ik kan mijn doelen bereiken."
• Het TONER-model (Theory of Normative Social Behavior): Gebruik dit model om het gedrag van anderen te analyseren en te begrijpen. Het model helpt je om te bepalen welke normen en waarden het gedrag beïnvloeden en hoe je dit kunt veranderen.

Een Cultuur van Authenticiteit

Uiteindelijk gaat het erom dat we een cultuur creëren waarin authenticiteit wordt gewaardeerd boven perfectie. Een cultuur waarin we open kunnen zijn over onze uitdagingen en fouten, zonder bang te zijn voor oordeel. Een cultuur waarin we elkaar steunen en aanmoedigen om te groeien en te leren. Een cultuur waarin de 'opschepper' niet langer de baas is, maar waarin iedereen de ruimte krijgt om te schitteren op zijn eigen manier.