Der Besuch Der Alten Damen

Hé buurman/buurvrouw! Even geen voetbal, even geen Netflix. We gaan het vandaag hebben over een toneelstuk dat je misschien kent, misschien niet, maar hoe dan ook waard is om over te kletsen: Der Besuch Der Alten Damen. Ken je 't al? Ah, top! Ken je 't niet? Maakt niet uit, ik leg het je wel uit!

Het is van die Zwitserse toneelschrijver Friedrich Dürrenmatt. En geloof me, Dürrenmatt was niet vies van een beetje chaos en duisternis. Niet dat ik persoonlijk met hem koffie heb gedronken, hoor. Maar z'n stukken… die zijn echt wat. Donker, satirisch, en oh-zo-geniaal. Weet je wel, zo'n stuk waar je na afloop over gaat zitten filosoferen en je afvraagt of je nog wel zo'n goede inborst hebt.

Het verhaal in het kort (zonder spoilers, beloofd!)

Oké, de basis: Het speelt zich af in het stadje Güllen. En Güllen, laten we eerlijk zijn, is een gat. Echt een totale gat. Bankroet, werkloosheid, alles wat je je kunt bedenken. Je snapt het al: de bewoners zijn niet bepaald happy. Totdat... daar is ze dan! De miljardair Claire Zachanassian, die in Güllen is geboren, komt terug. Met veelbeloftes, en nog meer geld.

Maar natuurlijk zit er een addertje onder het gras. En niet zo'n kleintje ook. Ze heeft namelijk maar één eis. En die eis… die is een beetje… hoe zal ik het zeggen… onaangenaam.

En hier begint de ellende pas echt. Want wat doe je als je een stad vol arme mensen bent, en je hebt de kans om ineens stinkend rijk te worden… maar dat ten koste gaat van één iemand zijn leven? Lastige vraag, toch?

De morele dilemma's, die zijn er genoeg!

Der Besuch Der Alten Damen, dat is één grote bak met morele dilemma's. Wat is rechtvaardigheid? Wat is eerlijkheid? En wat ben je bereid op te offeren voor geld? Zware vragen, hé? Maar dat is nou juist wat dit stuk zo interessant maakt.

Het is niet zomaar een verhaal over arm versus rijk. Het is een verhaal over menselijke zwakheid. Over groepsdruk. Over de verleiding van geld. En over wraak, natuurlijk. Claire Zachanassian is niet te spotten, kan ik je vertellen. Ze is op zoek naar gerechtigheid, of wat zij er dan onder verstaat.

En de bewoners van Güllen? Die zijn in eerste instantie nog vol van principes. Moord? Dat doen ze niet! Maar wacht maar af… naarmate de tijd verstrijkt en de verleiding groter wordt, begint er toch het één en ander te verschuiven. Snap je wat ik bedoel? Corruptie, ligt hier om de hoek te loeren, net zo sneaky als een dief in de nacht.

Waarom dit stuk nog steeds relevant is

Hoewel het stuk al wat ouder is (1956!), is het nog steeds super actueel. Denk er maar eens over na: hoe vaak zie je niet dat mensen dingen doen die eigenlijk niet oké zijn, puur voor financieel gewin? Of dat groepen mensen zich achter één idee scharen, ook al is dat idee eigenlijk best wel schimmig?

Dürrenmatt laat ons zien hoe makkelijk we beïnvloedbaar zijn. Hoe snel we onze principes opzij zetten als er genoeg geld op tafel ligt. En dat is best wel eng. Nietwaar? Je zou bijna denken dat er geen hoop meer is voor de mensheid, maar laten we het nou ook weer niet al te pessimistisch bekijken. Toch?

En ja, het is een beetje overdreven. Een stad die tot moord bereid is voor geld? Misschien niet helemaal realistisch. Maar het zet je wel aan het denken. Over wat jij zou doen in zo'n situatie. Zou jij standvastig blijven? Of zou je zwichten voor de druk?

Het geweldige aan Dürrenmatt is dat hij je geen antwoorden geeft. Hij laat je gewoon zien wat er gebeurt, en dan mag je zelf bepalen wat je ervan vindt. Het is geen 'goed' of 'fout' verhaal. Het is grijs. Heel erg grijs.

De personages: niemand is echt een held

Laten we eerlijk zijn: in Der Besuch Der Alten Damen zijn er geen echte helden. Claire Zachanassian is een wraakzuchtige miljardair die haar geld inzet om gerechtigheid te krijgen. De bewoners van Güllen zijn opportunistische lafaards die hun eigen hachje proberen te redden. En Alfred Ill, de man die het slachtoffer wordt? Tja, die is ook niet bepaald een heilige.

Ill is de jeugdliefde van Claire. Vroeger hebben ze een relatie gehad, maar hij heeft haar in de steek gelaten en de vader van haar kind betaald om te liegen. Nu wil ze dus wraak, en hoe! Dus, ja, Alfred Ill is ook geen lammetje die zomaar wat overkomt. Hij heeft er zelf ook wel een beetje naar gemaakt. Niet dan?

En dat maakt het stuk nou juist zo interessant. Er zijn geen 'goede' en 'slechte' personages. Iedereen heeft z'n eigen motieven, z'n eigen zwaktes, z'n eigen tekortkomingen. Ze doen allemaal dingen die niet helemaal oké zijn, maar je kunt je er tegelijkertijd ook wel een beetje in verplaatsen. Tenminste, dat hoop ik dan maar. Dat je niet een complete psycho bent, natuurlijk.

Waarom je dit stuk (minstens één keer) zou moeten zien (of lezen!)

Dus, waarom zou je Der Besuch Der Alten Damen moeten zien of lezen? Omdat het een stuk is dat je aan het denken zet. Omdat het een briljante reflectie is op de menselijke natuur. Omdat het spannend is, duister, en soms ook best wel grappig. Zwarte humor, welteverstaan!

En natuurlijk, omdat het een stuk is dat nog steeds relevant is. In een wereld waarin geld steeds belangrijker lijkt te worden, en waarin principes steeds vaker overboord worden gegooid, is het goed om af en toe even stil te staan bij de vraag wat echt belangrijk is.

Dus, de volgende keer dat je je verveelt, of dat je op zoek bent naar iets om over na te denken, geef Der Besuch Der Alten Damen dan eens een kans. Je zult er geen spijt van krijgen (denk ik). En wie weet, misschien leer je er nog iets over jezelf ook. Of niet, dat kan natuurlijk ook. Maar dan heb je in ieder geval een mooi verhaal om door te vertellen! Of heb je misschien al zin om een keer samen te gaan? Laat het maar weten!

Dus, wat denk je ervan? Ben je al een beetje geïntrigeerd? Of zeg je: "Nee, geef mij maar gewoon Netflix"? Allebei prima, hoor. Maar ik dacht, ik deel het even. Tot de volgende keer, buurman/buurvrouw! En vergeet niet: denk goed na over je principes. Je weet nooit wanneer ze op de proef worden gesteld!