De Stad Marcel Van Engelen

Ken je dat moment, dat je ergens loopt, fietst, of zelfs in de auto zit, en je denkt: "Hé, dit klopt. Dit...voelt goed." Laatst had ik dat in Antwerpen, ronddwalend in de wijk het Zuid. Prachtige gebouwen, perfecte proporties, een soort van harmonie die je zelden ziet. En toen dacht ik: hé, is dit niet van...?

Precies! Waarschijnlijk Marcel Van Engelen. Of in ieder geval, sterk geïnspireerd door zijn ideeën. En dat bracht me op het idee om eens dieper in zijn gedachtegoed te duiken. Want eerlijk is eerlijk, de naam Van Engelen doet misschien niet meteen een belletje rinkelen bij iedereen, maar zijn invloed op de Vlaamse (en verder) stedenbouw is enorm.

Wie was Marcel Van Engelen precies?

Goede vraag! Van Engelen (1913-2002) was een Vlaamse stedenbouwkundige en architect, en een echte visionair. Hij was geen man van compromissen (wat hem niet altijd populair maakte, zal ik je vertellen), maar wel iemand die geloofde in een betere, humanere stad. Een stad die niet alleen functioneel is, maar ook mooi, leefbaar, en die de mens centraal stelt. En dat is best revolutionair, zeker als je bedenkt in welke periode hij actief was. Denken we maar aan de massale woningbouw van de jaren '60 en '70, vaak gekenmerkt door monotonie en functionalisme.

Hij stond aan de wieg van de zogenaamde structuurplanning, een aanpak waarbij de overheid een kader schept voor de ruimtelijke ordening, maar binnen dat kader ruimte laat voor initiatief en flexibiliteit. Zie het als een recept voor een taart: de basis staat vast, maar je kunt zelf kiezen welke toppings je erop doet.

Wat hem echt onderscheidde, was zijn holistische blik. Hij keek niet alleen naar gebouwen en wegen, maar ook naar de sociale, economische en culturele aspecten van de stad. Een stad is immers meer dan alleen stenen en beton, het is een levend organisme waar mensen wonen, werken, en hun vrije tijd doorbrengen.

Kernpunten van zijn visie:

• Kleinschaligheid en menselijke maat: Geen hoogbouwmonsters, maar gezellige buurten met een menselijke schaal.
• Diversiteit: Een mix van woningen, winkels, bedrijven en openbare ruimtes, zodat alles dichtbij is.
• Groenvoorziening: Parken, tuinen en bomen zijn essentieel voor een gezonde en aangename leefomgeving. (Je zou bijna denken dat hij een influencer was op het gebied van urban gardening, toch?)
• Participatie: Bewoners moeten inspraak hebben in de planning van hun eigen omgeving.
• Duurzaamheid: Aandacht voor het milieu en de lange termijn.

Klinkt allemaal vrij logisch, toch? Maar in de praktijk is het vaak lastiger dan je denkt om deze principes toe te passen. De druk van projectontwikkelaars, politieke belangen, en budgettaire beperkingen spelen allemaal een rol. Van Engelen was dan ook vaak een roepende in de woestijn, maar zijn ideeën bleven wel doorwerken.

Waar zien we zijn invloed terug?

Nou, overal eigenlijk! Alleen is het vaak niet zo expliciet. Je zult zelden een gebouw tegenkomen waar "Ontworpen door Marcel Van Engelen" op staat. Zijn invloed is subtieler, maar wel degelijk aanwezig.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Het masterplan voor de Antwerpse Linkeroever: Hoewel hij er zelf niet direct aan werkte, zijn de principes van kleinschaligheid en diversiteit hier duidelijk terug te zien.
• De herwaardering van de historische binnensteden: Van Engelen pleitte al vroeg voor het behoud en de revitalisering van de historische centra, in plaats van ze te vervangen door moderne betonblokken.
• De ontwikkeling van woonwijken met een gemengde bevolking: Zijn ideeën over sociale cohesie en integratie hebben bijgedragen aan de totstandkoming van wijken waar mensen van verschillende achtergronden samenleven.
• De aandacht voor groen en openbare ruimte in steden: Parken, pleinen en groenstroken zijn niet alleen mooi, maar ook essentieel voor de gezondheid en het welzijn van de bewoners.

Maar eerlijk is eerlijk, zijn ideeën zijn niet altijd even goed uitgevoerd. Soms zie je dat de goede bedoelingen zijn verwaterd door compromissen of gebrek aan budget. Maar de basis is er, en dat is belangrijk.

Van Engelen en de actualiteit

En nu denk je misschien: "Leuk hoor, die Van Engelen, maar wat heb ik er nu aan in 2024?" Nou, heel veel! Sterker nog, zijn ideeën zijn relevanter dan ooit.

Kijk maar eens naar de huidige uitdagingen waar steden mee te kampen hebben:

• De klimaatverandering: Groene steden zijn essentieel om de effecten van de klimaatverandering te verzachten. Meer groen betekent minder hittestress, betere waterafvoer, en een gezondere lucht.
• De woningnood: We hebben dringend behoefte aan meer betaalbare woningen, maar dat mag niet ten koste gaan van de leefbaarheid van de stad. Kleinschalige projecten met aandacht voor de menselijke maat zijn de sleutel.
• De sociale ongelijkheid: Steden moeten inclusief zijn en kansen bieden aan iedereen, ongeacht hun achtergrond. Gemengde wijken en betaalbare voorzieningen zijn essentieel om sociale cohesie te bevorderen.
• De mobiliteit: We moeten af van de auto-afhankelijkheid en investeren in duurzame alternatieven, zoals openbaar vervoer, fietsen en wandelen.

Van Engelens visie biedt een antwoord op al deze uitdagingen. Het is een pleidooi voor een stad die niet alleen functioneel is, maar ook mooi, leefbaar, en sociaal. Een stad waar mensen zich thuis voelen en graag willen wonen.

En dat is geen utopie, maar een haalbaar doel. Het vereist wel een andere manier van denken en plannen. Minder focus op economische groei en meer aandacht voor de menselijke maat. Minder beton en meer groen. Minder individualisme en meer gemeenschap.

Een oproep tot actie (soort van)

Dus, wat kunnen we zelf doen? Nou, begin eens met je ogen open te houden als je door je stad loopt. Kijk eens goed naar de gebouwen, de straten, de parken. Wat bevalt je? Wat niet? En wat zou je anders willen zien?

Ga in gesprek met je buren, je vrienden, je familie. Praat over de toekomst van je stad. En laat je stem horen bij de lokale politici. Want uiteindelijk is het de taak van de overheid om de juiste keuzes te maken en te zorgen voor een leefbare en duurzame toekomst.

Marcel Van Engelen heeft ons een belangrijk les geleerd: een goede stad is geen toeval, maar het resultaat van bewuste keuzes en een duidelijke visie. En die visie begint bij ons, de bewoners. Dus, laten we samen aan de slag gaan en onze steden mooier, groener, en socialer maken. Want dat verdienen we toch, of niet? (Serieus, wie wil er nou in een lelijke stad wonen?)

Dus, de volgende keer dat je ergens loopt en denkt: "Hé, dit klopt," denk dan even aan Marcel Van Engelen. Misschien is het wel dankzij hem dat je je daar zo prettig voelt. En wie weet, inspireert het je wel om zelf ook een steentje bij te dragen aan een betere stad.

En psst… ik hoor je denken: "Moet ik nu een stedenbouwkundige worden?" Nee joh, helemaal niet. Begin gewoon met het planten van een bloemetje op je balkon. Elk beetje helpt!