De Onbedoelden Cobi Van Baars

Zo, luister even! Ik zit hier net lekker aan mijn koffie, en ik dacht: ik moet jullie echt vertellen over dat boek, De Onbedoelden van Cobi van Baars. Want geloof me, het is een verhaal waar je óf van gaat huilen, óf heel hard om gaat lachen. Misschien wel allebei tegelijk, net als een slechte romantische komedie, maar dan met meer diepgang en minder Hugh Grant. Oké, toegegeven, helemaal geen Hugh Grant. Maar wel een flinke dosis absurditeit, dus hang on!

Wat is De Onbedoelden precies?

Nou, De Onbedoelden is een roman die zich afspeelt in de jaren '70 in een psychiatrische inrichting, ergens in Nederland. En voordat je denkt "O jee, zwaar", relax! Het is niet deprimerend op een 'ik-wil-onder-een-deken-kruipen' manier. Eerder op een 'ik-wil-mijn-koffie-over-mijn-broek-spuiten-van-het-lachen' manier, alhoewel... misschien is dat een beetje overdreven. Maar serieus, de manier waarop Van Baars het leven in die inrichting beschrijft is hilarisch, absurd en tegelijkertijd ontroerend.

Het verhaal draait om Janna, een jonge vrouw die vrijwillig wordt opgenomen. Waarom? Goeie vraag! Ze zegt zelf dat ze een "therapeutische pauze" nodig heeft van het gewone leven. Klinkt herkenbaar, toch? Alsof ze gewoon even een weekje all-inclusive in een resort boekt, maar dan met pillen en psychoanalyse. En de andere patiënten? Een bont gezelschap! Denk aan een soort One Flew Over the Cuckoo's Nest, maar dan geschreven door iemand die heel erg van droge humor houdt.

De bewoners: Een parade van excentriekelingen

Je hebt bijvoorbeeld:

• De professor: Die denkt dat hij Einstein is. Wat op zich prima is, maar hij heeft de neiging om de hele dag over de relativiteitstheorie te schreeuwen, terwijl hij probeert een legpuzzel te maken. En die puzzel is altijd incompleet, net als zijn theorie... misschien.
• De dame met de vogels: Ze praat alleen maar met haar (ingebeelde) vogels en is ervan overtuigd dat ze geheime boodschappen doorgeven. Ik gok dat ze de voorloper was van Twitter.
• De man die bang is voor bananen: Eerlijk, ik kan me er wel iets bij voorstellen. Die dingen zijn best eng als je er over nadenkt. Gladde schil, onvoorspelbaar... Een potentiële doodsoorzaak.

En zo gaat het maar door. Het is net een freakshow, maar dan eentje waar je je stiekem wel bij thuis voelt. Want laten we eerlijk zijn, wie is er nou niet een beetje gestoord?

Waarom is het boek zo leuk?

Nou, ten eerste is de schrijfstijl van Cobi van Baars fantastisch. Ze heeft een heel droge, ironische toon die perfect past bij de bizarre situatie. Ze beschrijft de meest absurde dingen alsof het de normaalste zaak van de wereld is, wat het natuurlijk niet is, maar toch... je gaat het bijna geloven.

Ten tweede is het verhaal gewoon heel menselijk. Ondanks alle gekte zie je de kwetsbaarheid van de personages. Ze zijn allemaal op zoek naar iets: een beetje begrip, een beetje liefde, een beetje rust in hun hoofd. En dat maakt ze relatable, ook al ben je zelf (hopelijk) niet opgenomen in een psychiatrische inrichting.

Ten derde is het gewoon écht grappig. Er zitten scènes in die zo absurd zijn dat je je afvraagt of Van Baars het zelf wel serieus kon houden tijdens het schrijven. Ik heb in ieder geval een paar keer hardop gelachen, en dat gebeurt niet vaak bij boeken. Meestal moet ik het toch van flauwe grappen op internet hebben.

De serieuze ondertoon

Oké, oké, ik heb het nu vooral over de humor gehad, maar er zit ook een serieuze ondertoon in De Onbedoelden. Het boek stelt vragen over normaliteit, gekte, en de dunne lijn daartussen. Wat is normaal? Wie bepaalt dat? En is het eigenlijk wel zo erg om een beetje anders te zijn?

Van Baars laat zien hoe de patiënten in de inrichting worden behandeld, vaak met weinig respect en begrip. Ze worden gereduceerd tot hun diagnose, tot hun 'gekte', terwijl ze eigenlijk gewoon mensen zijn met hun eigen verhalen en gevoelens. En dat is best confronterend.

Het boek is ook een kritiek op de psychiatrie van die tijd, waarin er vaak weinig ruimte was voor individuele behoeften en er veel werd geëxperimenteerd met medicatie en behandelingen. Sommige van die behandelingen waren ronduit barbaars, en Van Baars schroomt niet om dat te laten zien.

Surprising facts (omdat elk goed verhaal dat nodig heeft)

• Cobi van Baars heeft zelf vrijwilligerswerk gedaan in een psychiatrische inrichting. Ja, echt! Dus ze weet waar ze over schrijft. Misschien iets te goed, als je het mij vraagt. Dat verklaart die bizarre details.
• Het boek is bekroond met de Gouden Uil, een belangrijke literatuurprijs in Vlaanderen. Dus het is niet alleen maar grappig, het is ook nog eens literair verantwoord. Kun je mooi mee pronken op verjaardagen.
• Er wordt gezegd dat het boek geïnspireerd is op echte gebeurtenissen. Brrr... Denk daar maar eens over na.

Conclusie: Moet je het lezen?

Absoluut! Als je van droge humor, absurde situaties en een beetje maatschappijkritiek houdt, dan is De Onbedoelden echt iets voor jou. Het is een boek dat je aan het lachen maakt, aan het denken zet en misschien zelfs een beetje ongemakkelijk doet voelen. Maar dat is juist wat een goed boek moet doen, toch?

Dus, laat die Netflix even voor wat het is, pak een kop thee (of koffie, als je zoals ik bent) en duik in De Onbedoelden. Je zult er geen spijt van krijgen. Of misschien wel. Maar dan heb je in ieder geval een goed verhaal om te vertellen op het volgende verjaardagsfeestje. En dat is ook wat waard, toch?

En mocht je het boek nou echt niks vinden, dan geef je mij gewoon de schuld. Ik ben er wel aan gewend. Tot de volgende boekenclub, ciao!