De Kunst Van Het Wegkijken

Oké, luister. Ik zat dus laatst in het café, zoals je weet mijn natuurlijke habitat, en ik zat te filosoferen. Niet over existentiële dingen hoor, meer over... tja, over de dingen die we niet doen. Specifiek: de kunst van het wegkijken. Je weet wel, dat moment dat je in de trein zit en iemand begint keihard te praten op z'n speakerphone? Of wanneer die ene collega weer eens met z'n vingers aan het knakken is? Jep, dat dus. We zijn er allemaal schuldig aan.

De Basis: Wat is 'Wegkijken' Eigenlijk?

Officieel heet het geloof ik iets van 'de-responsabilisering' of 'diffusion of responsibility'. Klinkt als iets wat je leert bij een cursus team-building waar je gedwongen naartoe wordt gestuurd. Maar in essentie is het simpel: als er iets gebeurt, en er zijn meer mensen aanwezig, dan voelt niemand zich écht verantwoordelijk om in te grijpen. Iedereen denkt: "Ach, iemand anders zal het wel doen." Spoiler alert: niemand doet het.

Denk aan die keer dat je een kat in een boom zag zitten. Zaten er nog tien andere mensen naar die kat te kijken? Wedden van wel! Ging er iemand daadwerkelijk die boom in om dat beest te redden? Waarschijnlijk niet. We stonden er gewoon, met z'n allen, te hopen dat de brandweer toevallig in de buurt was. Dat is wegkijken in een notendop.

Soorten Wegkijkers: Een Bloemlezing

Er zijn verschillende gradaties van wegkijkers. Laten we er eens een paar bekijken, voor de lol:

• De 'Ik-heb-het-niet-gezien' wegkijker: Deze persoon duikt mentaal weg in de krant, sluit de ogen of staart heel intens naar een willekeurig punt in de verte. Alsof er een alienship landt op het perron. Meester in het vermijden van elk direct oogcontact.
• De 'Het-is-niet-mijn-probleem' wegkijker: Deze persoon beseft dondersgoed wat er aan de hand is, maar denkt: "Boeit me niet. Ik moet mijn trein halen." Vaak te herkennen aan de gefronste wenkbrauwen en een snelle pas.
• De 'Stiekeme-filmer' wegkijker: Deze persoon pakt stiekem de telefoon erbij en filmt de hele situatie, maar grijpt zelf niet in. Post het vervolgens op social media met de caption: "OMG, KEK DIT! #fail #watnou?"... held!
• De 'Wat-zullen-anderen-wel-niet-denken' wegkijker: Deze persoon wil wel ingrijpen, maar is bang voor de reactie van anderen. Wat als hij/zij zich belachelijk maakt? Wat als hij/zij het verkeerd aanpakt? Blijft uiteindelijk angstig toekijken. Zielig!

Waarom Doen We Het Eigenlijk?

Waarom zijn we toch zo goed in het negeren van ongemakkelijke situaties? Nou, daar zijn verschillende redenen voor:

• Angst: Angst om zelf in de problemen te komen. Stel je voor dat je tussenbeide komt bij een ruzie en je krijgt zelf een klap? Liever niet, toch?
• Verlegenheid: Sommige mensen zijn gewoon verlegen en durven niet zo goed op te treden. Ze voelen zich ongemakkelijk in confronterende situaties.
• Apathie: Ja, helaas bestaat het ook. Sommige mensen geven gewoon niks om wat er om hen heen gebeurt. Ze zijn te druk met hun eigen leven om zich druk te maken om andermans problemen.
• Het 'omstandereffect': Dit is de psychologische term voor het eerder genoemde de-responsabiliseringseffect. Hoe meer mensen er zijn, hoe minder verantwoordelijkheid ieder individu voelt. Het is een soort collectieve luiheid.

Grappig feitje: Wist je dat de term 'omstandereffect' is ontstaan na de moord op Kitty Genovese in New York in 1964? Er waren maar liefst 38 getuigen die de moord hoorden of zagen, maar niemand greep in of belde de politie. Schokkend, toch?

De Gevolgen van Wegkijken

Wegkijken heeft natuurlijk gevolgen. Niet alleen voor het slachtoffer van de situatie, maar ook voor de wegkijkers zelf. Schuldgevoel, spijt, en een algemeen gevoel van onbehagen kunnen de kop opsteken. Het vreet aan je geweten, zo'n moment van lafheid. Geloof me, ik spreek uit ervaring.

Maar de grootste consequentie is natuurlijk dat onrecht en onbeschoftheid blijven voortbestaan. Als niemand ingrijpt, dan wint het slechte. Simpel toch?

Kunnen We Er Iets Aan Doen?

Jazeker! De kunst van het niet wegkijken is te leren. Het is een kwestie van bewustwording en oefening. Hier zijn een paar tips:

• Wees je bewust van het probleem: Erkennen dat het 'omstandereffect' bestaat is de eerste stap. Wees alert op situaties waarin je geneigd bent weg te kijken.
• Neem verantwoordelijkheid: Herinner jezelf eraan dat jij een verschil kunt maken. Ook al ben je niet de held in een strak superheldenpak, je kunt wel degelijk iets doen.
• Begin klein: Je hoeft niet meteen de boel op stelten te zetten. Een simpele vraag als "Gaat alles goed?" kan al een wereld van verschil maken. Of bied hulp aan iemand die duidelijk in de problemen zit.
• Zoek steun: Als je het eng vindt om alleen in te grijpen, vraag dan om hulp. Spreek andere mensen aan en vraag of ze je willen steunen. Samen sta je sterker.
• Oefen je assertiviteit: Leer om op een respectvolle manier je grenzen aan te geven en op te komen voor jezelf en anderen. Een beetje assertiviteit kan wonderen doen.

Het gaat erom dat je je comfortzone een beetje oprekt. Elke keer dat je niet wegkijkt, word je sterker en zelfverzekerder. En wie weet, inspireer je anderen om hetzelfde te doen. Zo creëer je een sneeuwbaleffect van goedheid.

Conclusie: Wegkijken is Niet Cool

Dus, de volgende keer dat je in een situatie terecht komt waarin je geneigd bent weg te kijken, denk dan even aan dit verhaal. Denk aan de kat in de boom, denk aan Kitty Genovese, en denk aan dat knagende schuldgevoel dat je achteraf kunt krijgen. Kijk niet weg! Wees een beetje moedig, wees een beetje lief, en maak de wereld een stukje beter.

En nu ga ik weer terug naar mijn café, want ik moet nog filosoferen over de vraag of het oké is om de laatste bitterbal te pakken als er nog maar één is. Dat is weer een heel ander verhaal...