Cornelis En Johan De Witt

Stel je voor: een koude augustusdag in Den Haag, 1672. Er staat een woedende menigte voor de Gevangenpoort. Ze schreeuwen, ze duwen, ze willen maar één ding: de gebroeders De Witt. Twee mannen die jarenlang de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden hadden geleid, en nu, in de ogen van het volk, de schuld kregen van alles wat er mis ging. Een beetje alsof je team verliest op het WK en iedereen ineens je favoriete speler wil lynchen, snap je? Maar dan veel erger. En met echte lynchpartijen.

Deze gebeurtenis, de moord op Cornelis en Johan de Witt, is niet zomaar een bloederig detail in de geschiedenisboeken. Het is een explosieve climax van politieke rivaliteit, religieuze spanningen en volkswoede. Het laat zien hoe fragiel macht kan zijn en hoe snel een held kan veranderen in een zondebok. En het is de perfecte opening om eens dieper in te duiken in het leven en de nalatenschap van deze twee ongelooflijk belangrijke broers. Want, geloof me, er zit meer achter dan alleen die gruwelijke dag.

Wie waren Cornelis en Johan de Witt?

Oké, laten we beginnen bij het begin. Johan de Witt (1625-1672) was de Raadpensionaris van Holland, zeg maar de minister-president avant la lettre. Hij was een briljante wiskundige, een slimme diplomaat en een keiharde werker. Een echte powerhouse dus. Cornelis de Witt (1623-1672), zijn oudere broer, was burgemeester van Dordrecht en ruwaard van Putten. Ook geen koekenbakker dus, deze man. Samen vormden ze een politiek duo dat de Republiek stevig in handen had. Ze waren zogezegd de "brains" en de "muscle".

Maar wat deden ze dan precies? Nou, Johan was verantwoordelijk voor het buitenlandse beleid, de economie en de vloot. Hij probeerde de Republiek neutraal te houden in de vele oorlogen die in die tijd woedden. Zijn doel? Handel, handel en nog eens handel! Een beetje zoals die ene vriend die altijd probeert de vrede te bewaren tijdens een verhitte discussie. Je weet wel.

Cornelis was meer de man van de actie. Hij speelde een belangrijke rol in de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog en stond bekend om zijn moed en vastberadenheid. Hij was niet bang om zijn mening te geven, ook al maakte hij daar niet altijd vrienden mee. Een echte no-nonsense figuur!

Hun visie op de Republiek

De gebroeders De Witt waren staatsgezinden. Wat dat betekent? Simpel gezegd: ze wilden een Republiek zonder stadhouder. Ze waren bang dat een stadhouder, in die tijd meestal een Oranje, te veel macht zou krijgen en de Republiek in een soort monarchie zou veranderen. Ze vonden dat de macht bij de regenten moest liggen, de rijke burgers die de steden en de provincies bestuurden. Je kunt het zien als een strijd tussen 'de elite' en 'de royal family', maar dan wel met een 17e-eeuws sausje.

Dit was natuurlijk een directe aanval op de populariteit van de Oranjes, en dat zorgde voor enorme spanningen in de Republiek. Het volk was dol op de Oranjes, zeker op Willem III (de latere koning van Engeland), die ze zagen als de redder van het land. En daar wringt de schoen, want Johan en Cornelis zagen Willem III als een bedreiging voor hun politieke macht.

De Rampjaar 1672

En toen kwam 1672. Het Rampjaar. Alsof alle ellende van de wereld tegelijkertijd over de Republiek werd uitgestort. Engeland, Frankrijk, Munster en Keulen vielen de Republiek aan. De Franse troepen rukten op, de Engelse vloot blokkeerde de havens en de paniek brak uit. De Republiek stond op het punt om te worden veroverd. Een soort Game of Thrones, maar dan zonder draken, wel met veel meer dijken.

In deze chaos werd Willem III tot stadhouder benoemd. De roep om een sterke leider was te groot om te negeren. En daarmee waren de gebroeders De Witt hun macht kwijt. Ze werden gezien als de schuldigen van de ramp, de verraders die de Republiek hadden verzwakt. De volkswoede was enorm.

De moord

Cornelis werd gearresteerd op valse beschuldigingen van verraad. Johan ging hem bezoeken in de Gevangenpoort. En daar, voor de deur van de gevangenis, wachtte de menigte. Ze sleepten de broers naar buiten, martelden ze op gruwelijke wijze en vermoordden ze. Hun lichamen werden ontkleed, onteerd en aan stukken gescheurd. Een afschuwelijke daad, die tot op de dag van vandaag tot de verbeelding spreekt. Ik bedoel, kun je je voorstellen dat zoiets in Nederland gebeurt?!

Het is belangrijk om te benadrukken dat de moord op de gebroeders De Witt niet zomaar een spontane uitbarsting van volkswoede was. Het was een georganiseerde actie, georkestreerd door politieke tegenstanders die uit waren op macht. Een politieke moord, verpakt in een mantel van volkswoede. Heel cynisch, maar helaas ook heel waar.

De nalatenschap

Ondanks hun tragische einde hebben de gebroeders De Witt een enorme invloed gehad op de Nederlandse geschiedenis. Johan de Witt wordt gezien als een van de belangrijkste staatslieden van de Gouden Eeuw. Hij was een voorstander van vrijhandel, een sterke vloot en een stabiel bestuur. Zijn ideeën hebben de Republiek gemaakt tot een economische grootmacht. Hij was, kortom, een echte visionair.

Maar hun nalatenschap is ook omstreden. Hun tegenstanders beschuldigden hen van zelfverrijking, machtsmisbruik en het verzwakken van de defensie. En eerlijk is eerlijk, ze waren ook niet perfect. Ze waren soms arrogant, eigenwijs en blind voor de gevoelens van het volk. Ze dachten misschien iets te veel dat ze het allemaal wel wisten. Iets wat in de politiek helaas nog steeds wel eens voorkomt, toch?

Waarom zijn ze nog steeds relevant?

Waarom is het verhaal van de gebroeders De Witt nog steeds relevant? Omdat het laat zien hoe belangrijk het is om kritisch te blijven op machthebbers, om open te staan voor verschillende meningen en om te waken voor radicalisering en volkswoede. Het is een waarschuwing tegen het simplisme van politiek, waarin complexe problemen worden teruggebracht tot simpele zondebokken. Een les die we in deze tijd, waarin fake news en polarisatie hoogtij vieren, meer dan ooit nodig hebben.

• Politieke rivaliteit: De strijd tussen staatsgezinden en orangisten is nog steeds actueel in de Nederlandse politiek.
• Volkswoede: De moord op de gebroeders De Witt laat zien hoe snel een menigte kan radicaliseren en tot geweld kan overgaan.
• Machtsmisbruik: Het verhaal van de De Witten is een waarschuwing tegen machtsmisbruik en corruptie.

Dus, de volgende keer dat je door Den Haag loopt en de Gevangenpoort ziet, denk dan even aan Cornelis en Johan de Witt. Twee broers, twee idealen, twee tragische levens. En een verhaal dat nog steeds veel te vertellen heeft. En misschien, heel misschien, leer je er wel iets van.

En nog een laatste gedachte: volgende keer dat je ruzie hebt met je broer of zus, onthoud dan dat het altijd erger kan. Heel veel erger.