Carlo Levi Christ Stopped At Eboli

Oké, laten we het even hebben over Carlo Levi en dat rare boek van hem, Christus kwam niet verder dan Eboli. Klinkt als een horrorfilm-titel, toch? Maar nee, geen zombies. Eerder… nou ja, stel je voor: je bent een coole stadsmens, een dokter en een kunstenaar. Plotseling word je verbannen naar het achterlijkste gat van Italië in de jaren '30. Zoiets als, je gaat van Amsterdam naar… uh… Staphorst. Zonder internet. Zonder Netflix. Alleen maar geiten en bijgeloof.

Dat overkwam dus Carlo Levi. Hij was een beetje een lastpak voor Mussolini, vanwege zijn antifascistische ideeën. Dus, poef, weg was hij, verbannen naar een klein, armoedig dorpje in Basilicata, een streek zo vergeten door God en de rest van Italië, dat je je afvraagt of ze überhaupt wel wisten dat er een land was buiten hun eigen bergen.

Eboli: De Poort naar… Niets?

Eboli zelf is de plek waar de trein stopt. Daarna houdt de beschaving (of wat ze er dan ook van vonden) gewoon op. Het is als die laatste halte voor je naar een pretpark gaat, maar dan zonder het pretpark. Alleen maar lege parkeerplaatsen en een triestig benzinestation. Levi beschreef het als de grens tussen de beschaafde wereld en… tja, iets anders. Iets veel anders.

Hij landde in Gagliano, een dorpje waar de mensen meer vertrouwen hadden in magische spreuken en boze geesten dan in dokters of moderne geneeskunde. Je kunt je voorstellen, voor een progressieve dokter en kunstenaar was dit een kleine cultuurshock. Stel je voor, je komt er aan en mensen vragen je: "Hé dokter, kan je de boze oog weg halen van mijn geit? En misschien meteen even kijken of mijn buurman een vloek op me heeft gelegd?"

Cultuurclash en Misverstanden

De lokale bevolking was arm, analfabeet en totaal geïsoleerd van de rest van de wereld. Ze spraken een dialect dat zelfs andere Italianen niet konden verstaan. Communicatie was… laten we zeggen, een uitdaging. Denk aan die keren dat je probeerde een ingewikkeld gerecht uit een buitenlands kookboek te maken, en je miste essentiële ingrediënten en de instructies waren onduidelijk. Zo was het ongeveer. Levi probeerde ze uit te leggen hoe moderne medicijnen werken, terwijl ze hem probeerden te overtuigen van de helende krachten van een amulet gemaakt van ezelshaar.

Armoede was er troef. Mensen leefden letterlijk van wat ze konden verbouwen op hun kleine, rotsachtige akkers. Ziektes tierden welig en medische hulp was ver te zoeken. Levi probeerde te helpen, maar hij was één man in een zee van ellende. Hij gaf injecties met kinine tegen malaria (de lokale variant van de "shit" situatie, zeg maar), behandelde wonden en luisterde naar de verhalen van de mensen. Soms voelde hij zich waarschijnlijk net als Dr. Phil, maar dan zonder de camera's en met veel meer geiten.

Wat het boek zo fantastisch maakt, is de manier waarop Levi de mensen beschrijft. Hij oordeelt niet, hij observeert. Hij ziet hun bijgeloof, hun armoede, maar ook hun veerkracht, hun humor en hun menselijkheid. Hij leerde hun gebruiken, hun tradities, hun manier van leven kennen. Hij werd, tegen wil en dank, onderdeel van hun wereld. Stel je voor, je leert ineens dat "de boze oog" echt serieus genomen moet worden tijdens een dorpsbarbecue.

Een grappig detail is dat hij als dokter werd gezien als een soort tovenaar. Hij gaf injecties, wat voor hen een soort magische ritueel was. Stel je voor, je schrijft paracetamol voor en de buurvrouw denkt dat je een ingewikkelde spreuk hebt uitgesproken. Geweldig toch?

De Politiek en de "Andere" Italianen

Levi's boek is niet alleen een verslag van zijn verbanning, maar ook een aanklacht tegen de fascistische regering. Hij laat zien hoe de regering de problemen van Zuid-Italië negeerde en hoe de mensen daar werden behandeld als tweederangsburgers. Het was alsof er twee Italiës waren: het moderne, geïndustrialiseerde noorden en het arme, vergeten zuiden.

Hij beschrijft de lokale ambtenaren als corrupte figuren die alleen uit waren op eigen gewin. Hij laat zien hoe de regering beloofde verbeteringen aan te brengen, maar dat er in de praktijk weinig terecht kwam. Het is een beetje als die keer dat je beloofde om echt te gaan sporten, maar je uiteindelijk op de bank belandde met een zak chips. De beloftes waren er, maar de uitvoering… tja…

Christus kwam niet verder dan Eboli is een titel vol symboliek. Het impliceert dat de hoop, de religie, de beschaving, alles wat goed en modern is, niet verder kwam dan Eboli. Dat de mensen in Gagliano waren overgeleverd aan hun lot, verstoken van alles wat het leven beter kon maken.

Meer dan een Verbanning: Een Verbinding

Maar ondanks alle ellende en armoede, vond Levi iets waardevols in Gagliano. Hij leerde over de kracht van gemeenschap, over de warmte van menselijke verbinding en over de schoonheid van een eenvoudig leven. Hij besefte dat de mensen daar, ondanks hun gebrek aan materiële rijkdom, een bepaalde wijsheid en waardigheid bezaten die hij in de stad niet was tegengekomen.

Uiteindelijk werd Levi vrijgelaten en keerde hij terug naar Rome. Maar hij vergat Gagliano en zijn bewoners nooit. Hij schreef het boek om hun verhaal te vertellen, om hun stem te laten horen. En dat is hem gelukt. Christus kwam niet verder dan Eboli is een klassieker geworden, een ontroerend en belangrijk boek dat ons eraan herinnert dat er altijd mensen zijn die vergeten worden, die aan de rand van de samenleving leven. En dat we naar hun verhalen moeten luisteren.

Dus, mocht je je ooit vervelen en op zoek zijn naar een goed boek (misschien in de bibliotheek, want het is een dikke pil), geef Christus kwam niet verder dan Eboli een kans. Het is een beetje alsof je op vakantie gaat naar een plek waar je nooit zou willen wonen, maar waar je wel heel veel leert over jezelf en de wereld om je heen. En wie weet, misschien kom je er achter dat "de boze oog" toch wel een beetje eng is…

Denk er maar aan: als je ooit klaagt over je internetverbinding, bedenk dan dat er mensen zijn geweest die het zonder elektriciteit moesten doen. En als je je verveelt, bedenk dan dat Carlo Levi in een bergdorpje zat, zonder Netflix, zonder Instagram, zonder Tinder. En hij heeft er een geweldig boek over geschreven. Chapeau!