Boy In The Striped Pajamas

Oke, laten we het eens hebben over 'The Boy in the Striped Pajamas', oftewel 'De Jongen in de Gestreepte Pyjama'. Waarschijnlijk heb je dit boek wel ergens voorbij zien komen. Misschien wel verplicht leesvoer op de middelbare school. Denk aan de volgende vergelijking: Het is net alsof je moeder je dwingt spinazie te eten, terwijl je veel liever friet met mayo wil.

Het verhaal is simpel (maar o zo heftig). Je hebt Bruno, een jongen die opgroeit in Berlijn. Hij leidt een comfortabel leventje tot...BOEM! Zijn vader, een hoge pief in het leger (waarvan we allemaal weten wat voor leger, laten we eerlijk zijn), wordt overgeplaatst. Niet naar een leuk vakantieoord, maar naar een afgelegen plek genaamd 'Out-With' (oftewel Auschwitz, maar dan een beetje... minder direct?).

Nu, stel je voor: je bent een kind, je bent gewend aan je vriendjes, je grote huis, je vertrouwde omgeving, en plotseling word je gedropt in the middle of nowhere. Zeg maar alsof je vanuit de bruisende stad plotseling in een klein dorpje terechtkomt waar de grootste attractie de plaatselijke supermarkt is. Je voelt je net zo verloren als een sok zonder zijn partner in de wasmachine.

De Ontmoeting

Bruno verveelt zich stierlijk. En wat doen verveelde kinderen? Ze gaan op onderzoek uit! Hij besluit het terrein te verkennen en komt bij een hek terecht. En achter dat hek? Daar zit Shmuel, een jongen in een gestreepte pyjama. Dit is het moment waarop we allemaal even slikken. Het moment waarop de ernst van de situatie begint door te dringen. Denk aan: het besef dat je niet alleen maar je huiswerk aan het uitstellen bent, maar dat je écht achterloopt.

Shmuel en Bruno worden vrienden. Een onwaarschijnlijke vriendschap, gezien de omstandigheden. Ze praten, ze spelen (nou ja, voor zover dat kan), en ze delen hun geheimen. Het is een beetje zoals dat ene vriendje dat je stiekem ontmoette achter de fietsenstalling, waar je ouders niks van mochten weten. Je weet wel, die vriend met wie je de gekste avonturen beleefde.

De Verschrikkelijke Realiteit

Wat het boek zo impactvol maakt, is dat het de gruwelen van de Holocaust door de ogen van een kind laat zien. Bruno begrijpt niet wat er aan de hand is. Hij ziet mensen in gestreepte pyjama's, hij hoort geruchten, maar hij legt de puzzelstukjes niet. Hij ziet het hek, maar begrijpt niet dat het een afscheiding is tussen leven en dood, tussen vrijheid en gevangenschap. Hij is net als wij soms, blind voor de realiteit die zich recht voor onze neus afspeelt. Alsof je continu je sleutels kwijt bent, terwijl ze gewoon in je hand zitten.

De onschuld van Bruno is schrijnend. Hij denkt dat 'Out-With' een vakantiekamp is, dat de mensen in de gestreepte pyjama's gewoon aan het werk zijn. Hij ziet de rook niet die uit de schoorstenen komt, hij hoort de schreeuwen niet (of hij wil ze niet horen). Het is een beetje zoals het negeren van de stapel was die al dagen ligt te wachten om opgevouwen te worden. Je weet dat het er is, maar je doet alsof je neus bloedt.

Het einde van het boek is... tja, hoe zeg je dat op een leuke manier? Het is niet echt een happy end, laten we het daar op houden. Het is meer een 'je-mond-valt-open-en-je-blijft-minutenlang-stil-en-nadenkend-achter'-einde. Bruno besluit Shmuel te helpen zoeken naar zijn vader, en samen kruipen ze onder het hek door. Vervolgens worden ze beide naar een gaskamer geleid. De ironie is dat Bruno niet weet wat er staat te gebeuren tot het laatste moment. Het is net zoiets als een blind date, waarbij je pas bij aankomst beseft dat je date je ex is. Een absolute nachtmerrie dus.

Waarom dit boek nog steeds relevant is

Ondanks dat het boek soms bekritiseerd wordt vanwege de historische onnauwkeurigheden, is het nog steeds een belangrijk verhaal. Het herinnert ons eraan hoe belangrijk het is om niet weg te kijken, om je te verdiepen in de geschiedenis, om je bewust te zijn van de wereld om je heen. Denk aan het volgende: je kunt wel blijven scrollen op je telefoon, maar op een gegeven moment moet je toch echt je ogen opslaan en zien wat er gaande is.

Het is ook een verhaal over empathie, over vriendschap over de grenzen heen. Bruno en Shmuel zijn twee jongens, afkomstig uit totaal verschillende werelden, maar ze vinden elkaar in hun eenzamheid, in hun verlangen naar vriendschap. Het is een beetje zoals die ene keer dat je op een feestje met iemand aan de praat raakte die je normaal nooit zou aanspreken, en er bleek een onverwachte klik te zijn.

En laten we eerlijk zijn, het is een verhaal dat je raakt. Het laat je nadenken over de impact van oorlog, over de gevolgen van haat, over de kracht van onschuld. Het is niet het soort boek dat je na het lezen meteen weer vergeet. Het blijft in je hoofd spoken, net zoals dat ene liedje dat je maar niet uit je hoofd krijgt.

Dus, als je 'The Boy in the Striped Pajamas' nog niet hebt gelezen, geef het dan een kans. Bereid je voor op een emotionele rollercoaster, maar onthoud: het is een verhaal dat je aan het denken zet, een verhaal dat je bijblijft, en een verhaal dat je hopelijk een beetje meer empatisch maakt. En wie weet, misschien ga je na het lezen toch maar die spinazie eten, gewoon omdat het je eraan herinnert dat er ergere dingen zijn in het leven.

Het is makkelijk om dit boek af te doen als 'weer zo'n oorlogsverhaal', maar dat zou oneerlijk zijn. Het is meer dan dat. Het is een les in nederigheid, in menselijkheid. Het laat zien hoe gevaarlijk onwetendheid kan zijn, en hoe belangrijk het is om open te staan voor andere perspectieven. Denk aan het moment dat je eindelijk snapt waarom je oma altijd zo moeilijk doet met haar telefoon: het is gewoon een andere generatie, een andere kijk op de wereld. Hetzelfde geldt voor Bruno en Shmuel. Ze komen uit compleet verschillende werelden, maar ze leren van elkaar, ondanks de vreselijke omstandigheden.

Dus, de volgende keer dat je je verveelt en op zoek bent naar een goed boek, pak 'The Boy in the Striped Pajamas' op. Of kijk de film. Maar wees gewaarschuwd: het is geen feel-good movie. Het is meer een 'pak-de-zakdoeken-erbij-en-knuffel-je-knuffelbeest'-movie. En dat is oké. Soms is het goed om even stil te staan bij de heftige dingen in het leven, om te beseffen hoe bevoorrecht we zijn, en om te onthouden dat we altijd open moeten staan voor de verhalen van anderen.

Uiteindelijk is het een verhaal dat aantoont hoe belangrijk het is om verbinding te zoeken, zelfs in de donkerste tijden. Vriendschap, hoop en onschuld kunnen zelfs in een omgeving van haat en wreedheid schijnen. En dat is iets wat we allemaal kunnen waarderen, toch?