Boek Van Joke Van Leeuwen

Oké, even eerlijk. Ik zat laatst in de trein, op weg naar een of ander literair evenement (ja ja, ik doe soms alsof ik verstand heb van boeken), en ik zag iemand een boek lezen met zo'n typische Joke van Leeuwen cover. Je weet wel, die kleurrijke, ietwat verwarrende tekeningen die je tegelijkertijd doen denken aan een kinderboek en een filosofisch essay. Ik dacht: "Hmm, Joke van Leeuwen... dat is toch die van 'De briefjes van Mia'? Die was toch leuk?". En toen bekroop me dat vage schuldgevoel van iemand die eigenlijk wel méér van haar zou moeten kennen.

Dat moment in de trein was eigenlijk de aanleiding voor dit... uhm, epistel? Een poging om dieper te duiken in het oeuvre van Joke van Leeuwen. Want laten we eerlijk zijn, ze is méér dan alleen Mia. Veel meer.

Waarom Joke van Leeuwen zo bijzonder is

Wat maakt haar werk nou zo anders dan de rest? Waarom beklijft het zo? Ik denk dat het een combinatie is van verschillende dingen:

• De humor: Niet die flauwe, overduidelijke humor, maar die droge, ironische ondertoon die haar boeken doorspekt. Een soort "ja, zo is het leven nou eenmaal"-humor.
• De taal: Joke van Leeuwen is een meester met woorden. Ze speelt ermee, ze buigt ze om, ze maakt er nieuwe van. En dat alles zonder dat het geforceerd aanvoelt.
• De complexiteit: Haar boeken zijn zelden simpel. Er zit altijd een laag onder, een diepere betekenis die je pas later ontdekt. Of misschien wel nooit.
• De herkenbaarheid: Ondanks alle absurdistische elementen, is er altijd een kern van waarheid, van menselijkheid, die je raakt. Je herkent jezelf, of iemand die je kent, in haar personages.

En dan heb ik het nog niet eens over haar illustraties gehad! Want die zijn minstens zo belangrijk als de tekst. Ze vullen elkaar aan, versterken elkaar, en vormen samen een uniek geheel. Het is alsof ze zegt: "Kijk, zo zie ik de wereld". En die wereld is vaak net een beetje anders, een beetje gekker, een beetje interessanter dan de onze.

Een duik in haar kinderboeken

Laten we beginnen bij het begin, bij de boeken die ze schreef voor kinderen. Want ook daar is ze een koningin. Denk aan:

• "De briefjes van Mia": We hadden het er al even over. Een klassieker. Een meisje schrijft briefjes aan de wereld, en de wereld antwoordt. Simpel, maar o zo ontroerend. En stiekem ook best filosofisch, vind je niet?
• "Tafeltje dek je, ezeltje strek je": Een modern sprookje, met de nodige humor en ironie. En natuurlijk prachtige illustraties. Het is grappig hoe ze klassieke verhalen kan nemen en er compleet iets nieuws van kan maken, toch?
• "Waarom een buitenboordmotor huilt": Een bundel met gedichten en versjes. Lekker absurd, lekker speels, en perfect om voor te lezen (of om zelf te lezen, natuurlijk).

Wat me opvalt aan haar kinderboeken is dat ze kinderen serieus neemt. Ze onderschat hun intelligentie niet. Ze durft moeilijke thema's aan te snijden, zonder belerend te worden. Ze laat ze zelf nadenken. En dat is, denk ik, een van de redenen waarom haar boeken zo geliefd zijn, bij jong en oud.

Haar boeken voor volwassenen

Maar Joke van Leeuwen schrijft niet alleen voor kinderen. Ze heeft ook een indrukwekkend oeuvre aan boeken voor volwassenen op haar naam staan. En die zijn minstens zo bijzonder als haar kinderboeken, zo niet nog bijzonderder.

Hier een paar aanraders:

• "Alles nieuw": Een roman over een vrouw die haar geheugen verliest. Heftig, ontroerend, en tegelijkertijd ook grappig. Het is knap hoe ze zo'n zwaar onderwerp zo luchtig kan benaderen.
• "Liszt": Een historische roman over het leven van Franz Liszt. Ja, die van de muziek. Een verrassende keuze, maar ze weet er een boeiend verhaal van te maken. Vooral als je iets met klassieke muziek hebt, is dit echt een aanrader.
• "Verboden toegang": Een bundel met verhalen en gedichten. Divers, verrassend, en altijd met die typische Joke van Leeuwen-toon.

Wat ik zo interessant vind aan haar boeken voor volwassenen is dat ze vaak over verlies gaan. Verlies van geheugen, verlies van identiteit, verlies van liefde. Maar ze schrijft er niet melodramatisch over. Ze benadert het meer als een feit van het leven. Iets waar je mee moet dealen. En dat maakt het juist zo krachtig.

De veelzijdigheid van Joke van Leeuwen

En alsof boeken schrijven en illustreren nog niet genoeg is, is Joke van Leeuwen ook nog eens een dichter, performer en theatermaker. Ze is echt een duizendpoot. Ze treedt op met haar eigen teksten en liedjes, ze maakt voorstellingen voor kinderen en volwassenen, en ze heeft zelfs een aantal prijzen gewonnen voor haar toneelstukken.

Ik ben benieuwd, ben jij ooit naar een voorstelling van haar geweest? Laat het me weten in de comments!

Waarom je (weer) Joke van Leeuwen zou moeten lezen

Dus, waarom zou je (weer) Joke van Leeuwen moeten lezen? Omdat ze een unieke stem heeft. Omdat ze je aan het denken zet. Omdat ze je laat lachen. Omdat ze je ontroert. Omdat ze je een andere kijk op de wereld geeft.

En omdat het gewoon goede literatuur is. Punt uit.

Misschien is het tijd om die stoffige exemplaren weer eens van de plank te halen, of om eindelijk eens een boek van haar te kopen (ja, ik weet dat je het al jaren van plan bent!). Ik denk dat je er geen spijt van zult krijgen.

Sterker nog, ik denk dat je er blij van zult worden. En wie wil dat nou niet?

En die persoon in de trein? Misschien moet ik die de volgende keer toch maar even aanspreken. Gewoon, om te vragen welk boek ze aan het lezen was. Voor de research, natuurlijk. 😉