Boek De Mannen Van Maria

Oké, mensen, luister even! Ik ga jullie iets vertellen over een boek, een boek zo fascinerend, zo...Nederlands, dat je er spontaan van gaat blokfluiten. Ik heb het over "De Mannen van Maria" van Geert Mak. Ja, die Geert Mak, de man die geschiedenis levend maakt alsof hij er zelf bij was, maar dan zonder een tijdmachine te hoeven gebruiken (een uitvinding die, eerlijk gezegd, een stuk handiger zou zijn voor hem). Maar goed, Geert! Een meesterverteller.

Stel je voor: je gaat naar een verjaardag. Niet zomaar eentje, nee, een verjaardag in een verschrikkelijk klein dorpje in Friesland. Je kent niemand, behalve de jarige, die je alweer vergeten bent hoe je hem/haar kent. En dan begint het...iedereen begint over de oorlog. Niet over de grote veldslagen, nee, over de koe van de buurman die stiekem werd geslacht, over de verstopplekken onder de vloer, over de spanning die constant in de lucht hing. Dát is de sfeer van dit boek.

Waar gaat 'De Mannen van Maria' in hemelsnaam over?

Kort gezegd? Over de invloed van de Tweede Wereldoorlog op een doodnormaal Fries dorpje, nieuws!... Marrum. Maar dan wel op een manier die je niet snel zult vergeten. Mak zoomt in op de levens van een aantal mannen (en ja, Maria speelt een cruciale rol, meer hierover later!), en laat zien hoe die oorlog hun levens compleet veranderde. Sommigen werden helden, anderen verraders, weer anderen probeerden gewoon te overleven, wat op zich al een heldendaad was.

Denk niet dat het een droge geschiedenisles is. Nee, dit is meer alsof je met die mannen aan de stamtafel zit, een jenevertje achterover slaat, en luistert naar hun verhalen. Rauw, eerlijk, soms grappig, vaak hartverscheurend. Het is geschiedenis van onderop, verteld door de mensen die het hebben meegemaakt.

Wie zijn die Mannen dan? En Wie is Maria?!

Goede vraag! Er zijn er heel wat, dus ik ga ze niet allemaal opsommen, dan zitten we hier morgen nog. Maar er zijn een paar die er echt uitspringen:

• De dominee: Een man van geloof, die probeert zijn kudde door de moeilijke tijden te loodsen. Maar is zijn geloof sterk genoeg om de realiteit van de oorlog te trotseren? (Hint: het antwoord is ingewikkeld, zoals het leven zelf.)
• De NSB'er: Ja, die is er ook. Elke gemeenschap had er wel een (of meer), de man die de verkeerde keuzes maakte, of in ieder geval de keuzes die wij nu verkeerd noemen. Mak oordeelt niet, hij laat zien hoe iemand zo ver kon komen. Het is een pijnlijk, maar belangrijk verhaal.
• De verzetsstrijder: De held! (Of toch niet helemaal?). De man die zijn leven riskeerde om anderen te helpen. Maar wat als zijn acties onbedoelde gevolgen hebben? Wat als hij mensen in gevaar brengt? De morele grijstinten vliegen je om de oren.

En dan Maria! Maria, Maria, Maria... wie is toch die Maria? Nou, Maria is niet zomaar een vrouw. Ze is een boerin, een moeder, een spil in de gemeenschap. En bovenal, ze is de moeder van een aantal van die mannen. Haar huis wordt een belangrijke plek voor het verzet. Ze biedt onderdak aan onderduikers en helpt waar ze kan. Maria is de personificatie van veerkracht en menselijkheid in een tijd van onmenselijkheid. Ze vertegenwoordigt de stille kracht van de gewone mensen die in een buitengewone situatie terechtkwamen.

Waarom zou je dit in vredesnaam lezen?

Oké, je bent geen geschiedenisfanaat, je leest liever thrillers of kookboeken. Waarom zou je dan je kostbare tijd besteden aan een boek over een Fries dorpje in de oorlog? Nou, om een paar redenen:

• Het is een spannend verhaal: Echt waar! Mak weet de spanning er goed in te houden. Je wilt weten hoe het afloopt met die mannen, je wilt weten of ze de oorlog overleven, je wilt weten wat er met Maria gebeurt. Het is een soort slow-burn thriller, maar dan met echte mensen.
• Je leert iets over jezelf: De oorlog is misschien lang geleden, maar de thema's die Mak aansnijdt zijn nog steeds relevant. Wat zou jij doen in zo'n situatie? Zou jij je verzetten? Zou jij je aanpassen? Zou jij proberen te overleven? Het boek dwingt je om na te denken over je eigen waarden en over wat belangrijk is in het leven.
• Je begrijpt Nederland beter: Dit boek is een soort microkosmos van de Nederlandse geschiedenis. Het laat zien hoe de oorlog Nederland heeft veranderd, hoe het de mentaliteit van de mensen heeft beïnvloed, hoe het de verhoudingen tussen mensen heeft veranderd. Het is een sleutel tot het begrijpen van de Nederlandse identiteit.
• Je kunt ermee pronken op feestjes: "Oh, 'De Mannen van Maria'? Ja, die heb ik gelezen. Indrukwekkend, hoor. Weet je, wist je dat..." Je kunt er gegarandeerd indruk mee maken op je intellectuele vrienden. Of in ieder geval doen alsof je intellectueel bent.

Wat kan je verwachten?

Verwacht geen happy end. Dit is geen Disneyfilm. De oorlog is geen sprookje. Verwacht wel een eerlijk en ontroerend verhaal. Verwacht dat je even stil wordt gezet en dat je anders naar de wereld gaat kijken. Verwacht dat je meer gaat waarderen wat je hebt. En misschien, heel misschien, dat je een beetje meer respect krijgt voor de mensen die de oorlog hebben meegemaakt.

En verwacht dat je na het lezen spontaan Friese woordjes gaat leren. Niet dat je ze ooit zult gebruiken, maar het staat wel geleerd.

Nog een paar verrassende feitjes over 'De Mannen van Maria' (om indruk te maken, weet je wel):

• Geert Mak heeft jarenlang onderzoek gedaan voor dit boek. Hij heeft archieven doorgeplozen, interviews afgenomen, en zelfs in Marrum gewoond om de sfeer te proeven. Zoveel toewijding!
• Het boek is in verschillende talen vertaald. Ja, zelfs in het Engels! Kun je je voorstellen dat Amerikanen over een Fries dorpje in de oorlog lezen? Het is toch wel weer grappig.
• Er is een documentaire gemaakt over het boek. Dus als je geen zin hebt om te lezen, kun je ook gewoon de film kijken. Maar het boek is beter, geloof me. Boeken zijn altijd beter! (Behalve misschien als het een kookboek is en je honger hebt.)

Dus, daar heb je het. "De Mannen van Maria". Een boek dat je moet lezen. Serieus. Ga naar de boekhandel, bestel het online, leen het van de bieb. Doe iets! Je zult er geen spijt van krijgen. (Tenzij je allergisch bent voor Friese geschiedenis. In dat geval, misschien toch maar die thriller lezen.)

En als je het gelezen hebt, kom dan terug en vertel me wat je ervan vond! Ik ben benieuwd. (En misschien kunnen we dan samen een jenevertje drinken en erover praten.) Proost!